Một số điểm mới quan trọng của Luật số 78/2025/QH15 và Nghị định số 37/2026/NĐ-CP

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật đóng vai trò là “ngôn ngữ chung” của thương mại toàn cầu, quyết định khả năng tiếp cận thị trường và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Sự gia tăng của các rào cản kỹ thuật trong thương mại, cùng yêu cầu ngày càng cao về minh bạch chất lượng, an toàn sản phẩm và phát triển bền vững, đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật theo hướng hiện đại, hài hòa với thông lệ quốc tế.

Theo đó, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15) và Nghị định 37/2026/NĐ-CP Quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật đã được ban hành, tạo hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và phù hợp thực tiễn.

Trên cơ sở này, nhiều điểm mới đã được đưa ra nhằm khắc phục các hạn chế trước đây và nâng cao hiệu quả quản lý trong giai đoạn mới.

Thử nghiệm viên trong quá trình phân tích mẫu thử. (Ảnh: Hồng Vân)

Trước hết, Luật số 78/2025/QH15 có nhiều điểm đổi mới quan trọng, thể hiện sự chuyển biến mạnh mẽ trong phương thức quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa ở Việt Nam.

Luật đã xác lập nguyên tắc quản lý dựa trên mức độ rủi ro, theo đó sản phẩm, hàng hóa được phân loại theo các mức độ khác nhau để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp với thông lệ quốc tế và năng lực quản lý của cơ quan nhà nước. Đây là thay đổi mang tính nền tảng, giúp chuyển từ quản lý dàn trải sang quản lý có trọng tâm, trọng điểm.

Bên cạnh đó, Luật đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý chất lượng thông qua việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, tăng cường kết nối và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, đồng thời bổ sung quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa nhằm nâng cao tính minh bạch và khả năng kiểm soát trên thị trường.

Luật cũng chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả quản lý thông qua giám sát sau lưu thông.

Đồng thời, các quy định về đánh giá sự phù hợp được hoàn thiện theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế, cho phép thừa nhận kết quả đánh giá của nước ngoài, góp phần thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và hội nhập kinh tế quốc tế. Luật cũng tăng cường trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh và bổ sung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm .

Trên cơ sở các điểm mới của Luật số 78/2025/QH15, Nghị định số 37/2026/NĐ-CP đã cụ thể hóa và hướng dẫn thi hành Luật với nhiều điểm mới đáng chú ý.

Cụ thể, Nghị định quy định chi tiết việc phân loại rủi ro và cơ chế kiểm tra tương ứng đối với từng nhóm sản phẩm, hàng hóa, đặc biệt là hàng hóa nhập khẩu; đồng thời quy định rõ trình tự, thủ tục kiểm tra, miễn, giảm kiểm tra và xử lý vi phạm.

Nghị định cũng bổ sung các quy định về truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch, nhãn điện tử và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm việc cập nhật, chia sẻ thông tin và cảnh báo rủi ro giữa các cơ quan quản lý.

Một điểm mới nổi bật khác là việc tăng cường cơ chế phối hợp giữa các cơ quan kiểm tra chất lượng, chỉ thực hiện phối hợp trong trường hợp có sự chồng chéo hoặc vi phạm phức tạp, qua đó tránh trùng lặp, nâng cao hiệu quả quản lý.

Đồng thời, Nghị định quy định rõ nguồn kinh phí phục vụ hoạt động kiểm tra chất lượng và tăng cường hoạt động khảo sát, lấy mẫu định kỳ hoặc đột xuất đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao.

Ngoài ra, việc hình thành lực lượng kiểm soát viên chất lượng, tổ chức đoàn khảo sát và tăng cường hậu kiểm trên thị trường cũng là những nội dung mới quan trọng nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu lực thực thi pháp luật.

Hoàng Bách