Mua sắm cuối năm: Tránh ‘hàng dựng’ và phụ kiện kém chất lượng khi mua điện thoại

Cuối năm luôn là thời điểm mà hàng hoá tiêu dùng tăng mạnh cả về nhu cầu lẫn rủi ro tiềm ẩn. Đặc biệt khi sức mua trên các sàn thương mại điện tử gia tăng, tình trạng kinh doanh hàng giả, hàng nhái diễn biến ngày càng phức tạp, trong đó điện thoại và phụ kiện công nghệ là nhóm mặt hàng dễ bị làm giả, làm nhái nhất.

Điện thoại di động và phụ kiện như củ sạc, dây cáp, tai nghe, pin dự phòng, phụ kiện USB là những sản phẩm thiết yếu trong đời sống hiện đại. Tuy nhiên, thị trường này tiềm ẩn nhiều rủi ro khi hàng dựng – tức máy đã qua sử dụng được tân trang lại và phụ kiện nhái vẫn len lỏi từ cửa hàng truyền thống đến các gian hàng trực tuyến, gây thiệt hại cho người mua nếu không tỉnh táo lựa chọn.

Điển hình là sản phẩm iPhone. Hiện nay iPhone cũ và iPhone 99% đang là những sản phẩm bán chạy nhất trên thị trường vì giá tiền phù hợp với phần đông người tiêu dùng. Chính vì vậy các gian thương dựng lên những bản iPhone giả sau đó quảng cáo dưới hình thức hàng cũ, xách tay… để đánh lừa người dùng.

“Hàng dựng” thường là những chiếc máy từng hư hỏng, đã qua sửa chữa hoặc thay thế linh kiện kém chất lượng rồi được “tân trang” lại vỏ ngoài để trông như mới. Với hình thức đẹp mắt, đầy đủ hộp, phụ kiện và lời quảng cáo hấp dẫn như “máy mới 99%”, “máy trưng bày hiếm có”, nhiều khách hàng không dễ dàng nhận ra sản phẩm họ mua thực chất không phải là hàng chính hãng hoàn toàn nguyên vẹn. Khi sử dụng trong thời gian ngắn, những thiết bị này dễ gặp lỗi, pin nhanh xuống cấp, hiệu năng kém và thậm chí không được bảo hành đúng như cam kết ban đầu.

Hay cổng USB trên điện thoại không chỉ dùng để sạc pin mà còn hỗ trợ truyền dữ liệu, kết nối ổ flash OTG, ổ cứng ngoài và nhiều loại phụ kiện khác. Tuy nhiên, việc sử dụng phụ kiện USB kém chất lượng hoặc không được chứng nhận có thể gây ảnh hưởng đến điện thoại, như pin, phần cứng và làm gia tăng rủi ro lộ dữ liệu cá nhân. Theo các chuyên gia, một số phụ kiện cắm qua cổng USB có thể ảnh hưởng đến độ bền thiết bị, thậm chí đe dọa an toàn dữ liệu. 

Cơ quan điều tra Mỹ (FBI) từng cảnh báo về hình thức tấn công “juice jacking”, vốn cho phép tin tặc cài phần mềm độc hại hoặc đánh cắp dữ liệu thông qua cổng USB. Giải pháp an toàn hơn là sử dụng sạc dự phòng hoặc củ sạc cá nhân.

Cáp sạc kém chất lượng cũng là nguyên nhân khiến điện thoại nóng bất thường khi sạc. Nhiều loại cáp không đạt tiêu chuẩn an toàn, khả năng truyền điện không ổn định, lâu dài ảnh hưởng đến cổng sạc và pin.

Điện thoại và phụ kiện công nghệ là nhóm mặt hàng dễ bị làm giả, làm nhái nhất. Ảnh minh họa

Tình trạng càng trở nên nghiêm trọng khi thương mại điện tử và mạng xã hội trở thành kênh bán hàng chính trong mùa mua sắm cuối năm. Nhiều đối tượng xấu tạo các trang bán hàng nhái với hình ảnh đẹp, đánh lừa người mua bằng các chương trình giảm giá sâu, thu hút lượt truy cập và thanh toán trước khi người tiêu dùng nhận ra dấu hiệu bất thường.

Không chỉ vậy, phụ kiện nhái còn có thể tiềm ẩn những hiểm họa an toàn rất thực tế. Phụ kiện không rõ nguồn gốc thường thiếu mạch bảo vệ dòng điện và không đảm bảo tiêu chuẩn kỹ thuật. Việc sử dụng lâu ngày có thể gây cháy nổ, hỏng linh kiện điện thoại hoặc chai pin nhanh hơn so với sử dụng phụ kiện chính hãng, rủi ro mà người tiêu dùng thường ít nghĩ tới khi bị thu hút bởi mức giá rẻ.

Theo ông Nguyễn Tấn Phong, Giám đốc Trung tâm Tư vấn Pháp lý và An ninh Thương mại thuộc Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM), vấn nạn hàng nhái đang trở nên ngày càng tinh vi. Không chỉ hàng giả đơn thuần, các đối tượng làm hàng nhái đang sử dụng chiến lược quảng cáo bài bản hơn và thay đổi danh tính gian hàng rất nhanh khi bị phát hiện, khiến việc kiểm soát càng trở nên khó khăn.

Những thủ thuật này khiến người tiêu dùng khó nhận ra nguy cơ khi mua hàng, đặc biệt trong mua sắm trực tuyến mùa cuối năm. Bất kỳ trang bán hàng nào đưa ra giá rẻ bất thường so với thị trường đều cần được xem xét kỹ lưỡng trước khi quyết định mua.

Những hậu quả từ việc mua phải hàng dựng, hàng nhái không chỉ dừng lại ở giá trị chiếc điện thoại hay phụ kiện. Một sản phẩm kém chất lượng có thể gây gián đoạn công việc, dữ liệu bị mất hoặc bị đánh cắp, và nguy hiểm hơn là tiềm ẩn rủi ro an toàn cá nhân. Trong thời buổi điện thoại còn dùng để giao dịch tài chính, thanh toán trực tuyến hay lưu giữ dữ liệu quan trọng, thì việc sản phẩm bị lỗi có thể kéo theo những tổn thất khó lường.

Theo các chuyên gia, hiện nay một số cơ quan chức năng đã phát động chiến dịch mạnh tay nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo đảm trật tự thị trường cuối năm. Cục Quản lý thị trường và các lực lượng chức năng đã liên tiếp tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý hàng loạt vụ vi phạm, thu giữ hàng giả, hàng nhái nhằm lập lại trật tự thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong dịp cao điểm mua sắm cuối năm.

Tuy nhiên, cơ quan chức năng không thể kiểm soát toàn bộ thị trường, nhất là mua sắm trực tuyến diễn ra trên hàng nghìn trang thương mại điện tử và nền tảng mạng xã hội. Vì vậy, điều quan trọng nhất đối với người tiêu dùng là tự trang bị kiến thức nhận diện sản phẩm chính hãng và thận trọng khi quyết định mua hàng, nhất là trong những chương trình khuyến mãi lớn.

Chuyên gia khuyến nghị người tiêu dùng nên ưu tiên mua tại các cửa hàng chính hãng hoặc kênh phân phối được ủy quyền, kiểm tra số IMEI, số serial và xác minh nguồn gốc sản phẩm trên website của hãng trước khi thanh toán. Đồng thời, tránh các giao dịch chuyển khoản trước khi nhận hàng nếu người bán không rõ ràng và lưu giữ hóa đơn, tin nhắn giao dịch để dễ dàng khiếu nại khi có vấn đề phát sinh.

Trong dịp cuối năm bận rộn, tâm lý mua sắm hứng khởi và mong muốn sở hữu sản phẩm tốt với giá rẻ dễ khiến người tiêu dùng mất cảnh giác. Tuy nhiên, mua sắm thông minh không đồng nghĩa với việc ham rẻ nhất. Lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, bảo hành đầy đủ và nói “không” với hàng trôi nổi chính là cách thiết thực nhất để bảo vệ quyền lợi, an toàn và tài sản cho chính mình, góp phần xây dựng môi trường tiêu dùng an toàn, minh bạch hơn trong mùa mua sắm cuối năm.

Liên quan tới việc bảo vệ người tiêu dùng trước các sản phẩm chuyên về công nghệ và truyền thông, trước đó Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành văn bản số 580/BKHCN-TĐC (01/04/2025) hướng dẫn các Sở Khoa học và Công nghệ tiếp nhận hồ sơ công bố hợp quy đối với sản phẩm chuyên ngành công nghệ thông tin và truyền thông sản xuất trong nước. Văn bản được ban hành nhằm giải đáp thắc mắc của một số địa phương và doanh nghiệp liên quan đến quy trình tiếp nhận hồ sơ công bố hợp quy trong bối cảnh có sự thay đổi về cơ cấu tổ chức của các Bộ. Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh mục tiêu là bảo đảm không gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. 

Văn bản này nhằm đảm bảo rằng sản phẩm sản xuất tại Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn điện và chất lượng bắt buộc, giúp người tiêu dùng yên tâm hơn khi mua sắm. Thông qua công bố hợp quy, các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý để kiểm soát chất lượng, xử lý các sản phẩm vi phạm và bảo vệ quyền lợi người dùng. 

An Dương (T/h)