Năng suất và chất lượng góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao

Trong tiến trình hội nhập sâu rộng và chuyển đổi mô hình tăng trưởng, năng suất và chất lượng (NSCL) ngày càng được xác định là trụ cột then chốt quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp cũng như của cả nền kinh tế. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc đào tạo nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có tư duy cải tiến, hiểu và vận dụng được các công cụ quản lý năng suất, chất lượng ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Theo Báo cáo sơ kết Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Chương trình 1322) giai đoạn 2021–2025, gần 6.500 doanh nghiệp trên cả nước đã được tiếp cận các hoạt động hỗ trợ về NSCL. Chương trình cũng đã đào tạo hơn 170 chuyên gia năng suất, trong đó gần 90 chuyên gia được cấp chứng chỉ chuyên gia năng suất, tạo lực lượng nòng cốt triển khai các hoạt động cải tiến trong doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhu cầu về nhân lực am hiểu NSCL vẫn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh doanh nghiệp phải liên tục đổi mới để thích ứng với yêu cầu thị trường và công nghệ mới.

Nhận thức rõ vai trò của giáo dục đại học trong việc hình thành nền tảng nhân lực chất lượng cao, nhiều cơ sở đào tạo đã từng bước đưa nội dung quản lý năng suất, chất lượng vào chương trình giảng dạy chính khóa. Theo thống kê, hiện nay đã có hàng chục chương trình đào tạo tại các trường đại học tích hợp các học phần liên quan đến NSCL, trong đó không ít chương trình coi đây là học phần bắt buộc đối với sinh viên các ngành kinh tế, quản trị, kỹ thuật và công nghệ. Việc này giúp sinh viên không chỉ tiếp cận kiến thức chuyên môn mà còn được trang bị tư duy hệ thống, tư duy cải tiến liên tục, đây là những yếu tố ngày càng được doanh nghiệp coi trọng.

Các trường đại học đã tăng cường giảng dạy về Quản lý năng suất và chất lượng cho sinh viên

Trong đó, một số trường đại học đã chủ động xây dựng giáo trình và mô hình đào tạo bài bản về NSCL. Trường Đại học Hòa Bình là một ví dụ khi phối hợp với các trường đại học khác để biên soạn và giảng dạy giáo trình “Quản lý năng suất và chất lượng” cho sinh viên khối ngành kinh tế và quản trị kinh doanh. Chương trình học không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng về quản lý chất lượng, mà còn giúp người học làm quen với các công cụ phổ biến như ISO, Lean, Kaizen, Six Sigma, qua đó nâng cao khả năng ứng dụng vào thực tiễn sau khi tốt nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở giảng dạy trong giảng đường, nhiều trường đại học còn tăng cường kết nối với doanh nghiệp để triển khai các hình thức đào tạo linh hoạt, gắn với thực tế sản xuất – kinh doanh. Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội là một trong những đơn vị tích cực tổ chức các khóa đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, tập trung vào nâng cao năng lực quản lý, cải tiến quy trình và làm chủ công nghệ mới. Mỗi năm, nhà trường tổ chức hàng chục khóa đào tạo cho đội ngũ kỹ sư, cán bộ kỹ thuật và quản lý doanh nghiệp, qua đó góp phần rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.

Ở góc độ nghiên cứu và hoạch định chính sách đào tạo, nhiều chuyên gia cho rằng việc đưa NSCL vào chương trình đại học cần được triển khai một cách bài bản và có lộ trình rõ ràng. Theo một số nghiên cứu về phát triển chương trình đào tạo NSCL tại các trường đại học khu vực phía Nam, việc tích hợp các mô-đun về năng suất và chất lượng vào chương trình đào tạo đã góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh nghề nghiệp của sinh viên, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp trong quá trình tuyển dụng và đào tạo lại.

Các trường cao đẳng cũng đã coi trọng đào tạo năng suất chất lượng

Song song với đào tạo đại học, một số địa phương cũng đã triển khai các mô hình giáo dục năng suất từ sớm. Điển hình như tỉnh Bắc Ninh – địa phương tiên phong đưa các công cụ năng suất như 5S vào giảng dạy từ bậc tiểu học đến trung học phổ thông, đồng thời thí điểm đưa nội dung NSCL vào chương trình đào tạo nghề. Theo đại diện Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Ninh, từ năm 2026, chương trình “Năng suất chất lượng” dự kiến sẽ được đưa vào giảng dạy như một học phần bắt buộc tại một số cơ sở đào tạo nghề trên địa bàn, nhằm hình thành sớm tư duy và tác phong công nghiệp cho người học trước khi gia nhập thị trường lao động.

Trường Cao đẳng Công nghiệp Bắc Ninh là một điển hình về đưa nội dung năng suất chất lượng vào hoạt động đào tạo. Năm 2025, nhà trường phối hợp với doanh nghiệp và các đơn vị liên quan tổ chức khóa đào tạo bồi dưỡng kiến thức về năng suất và chất lượng cho giảng viên và sinh viên, tập trung vào các tiêu chuẩn và công cụ thực hành như ISO 21001:2018 và 5S (sàng lọc, sắp xếp, sạch sẽ, săn sóc, sẵn sàng). Nội dung chương trình không chỉ giúp người học hiểu lý thuyết mà còn thực hành các công cụ cải tiến môi trường học tập và xưởng thực hành, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và chuẩn bị kỹ năng thực tiễn cho sinh viên trước khi bước vào thị trường lao động.

Trường cũng triển khai các hoạt động như đào tạo chuyên sâu về 5S, Kaizen và ISO, giúp đội ngũ giảng viên, học sinh và sinh viên hiểu rõ hơn về cách tối ưu hóa hiệu quả công việc, sắp xếp không gian học tập/prod và nâng cao năng suất – chất lượng trong mọi khâu của quá trình giáo dục nghề nghiệp. Những hoạt động này được xem là bước quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Thực tế cho thấy, việc đưa nội dung năng suất, chất lượng vào chương trình dạy học không chỉ mang ý nghĩa trang bị kiến thức, mà còn góp phần hình thành văn hóa cải tiến, kỷ luật và hiệu quả cho lực lượng lao động trẻ. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển của doanh nghiệp và nền kinh tế trong giai đoạn mới. Vấn đề còn lại là cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa nhà trường – doanh nghiệp – cơ quan quản lý, bảo đảm các chương trình đào tạo NSCL được triển khai đồng bộ, thực chất và bền vững.

An Dương