Năng suất xanh là chiến lược dài hạn nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Khái niệm năng suất xanh (Green Productivity – GP) được Tổ chức Năng suất Châu Á (APO) đưa ra từ năm 1994, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng, doanh nghiệp và các bên liên quan đối với sản phẩm, dịch vụ và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường. Theo đó, năng suất không chỉ được đo bằng sản lượng hay hiệu quả kinh tế, mà còn gắn chặt với việc sử dụng tài nguyên tiết kiệm, giảm phát thải và bảo vệ môi trường.

Tại Việt Nam, các tiêu chí pháp lý và công cụ hỗ trợ năng suất xanh đã dần hình thành, như hệ thống quản lý môi trường ISO 14000, hệ thống quản lý năng lượng ISO 50001, quản lý chuỗi cung ứng xanh, mô hình thực hành sản xuất nông nghiệp tốt GlobalGAP, hay các công cụ quản lý chất lượng như 5S, 3R… Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, việc áp dụng các công cụ này hiện vẫn chủ yếu dừng ở mức khuyến khích, chưa tạo được sức ép đủ lớn để trở thành xu thế phổ biến trong cộng đồng doanh nghiệp.

Các yêu cầu về phát triển bền vững, giảm phát thải và tuân thủ tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe, năng suất xanh không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích mà đang dần trở thành chiến lược dài hạn.

Theo ông Nguyễn Văn Khôi - Trưởng ban Ban Tiêu chuẩn, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, xu hướng năng suất xanh đang nhanh chóng trở thành yêu cầu bắt buộc, đặc biệt đối với doanh nghiệp xuất khẩu. Khi Liên minh châu Âu triển khai cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), các sản phẩm không đáp ứng tiêu chí giảm phát thải sẽ gặp bất lợi lớn về chi phí và khả năng tiếp cận thị trường. “Việc chủ động áp dụng năng suất xanh ngay từ khâu thiết kế sản phẩm và quy trình sản xuất sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn với các tiêu chuẩn xanh khắt khe của thị trường quốc tế”, ông Khôi nhấn mạnh.

Năng suất xanh không phải là “phong trào” mang tính thời vụ mà là chiến lược phát triển dài hạn. Khi doanh nghiệp tích hợp đồng bộ các hệ thống quản lý về môi trường, năng lượng và chất lượng, họ sẽ tạo dựng được nền tảng bền vững cho đổi mới công nghệ, giảm chi phí vận hành và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, năng suất xanh còn thúc đẩy văn hóa cải tiến liên tục (Kaizen), khuyến khích người lao động đề xuất các sáng kiến tiết kiệm tài nguyên, nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thực tế đã cho thấy những lợi ích rõ rệt từ việc áp dụng năng suất xanh. Công ty Cổ phần Giấy Hiệp Thành đã giảm khoảng 4% lượng phế phẩm giấy nguyên liệu đầu vào trung bình mỗi tháng. Nhờ tối ưu hóa sử dụng năng lượng và nhiên liệu tại khu vực lò hơi, doanh nghiệp này còn tiết kiệm gần 140 triệu đồng chi phí điện năng và vỏ điều mỗi năm. Tương tự, tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Rau quả Hùng Hậu, việc áp dụng năng suất xanh giúp lượng nước và điện tiêu thụ giảm tới 15%, tiết kiệm 33–46% phế phẩm, giảm khoảng 10% lượng chất thải và chi phí xử lý chất thải. Đáng chú ý, năng suất lao động của công nhân cũng được cải thiện, khi thời gian làm việc tại một số công đoạn giảm tới 16,67%.

Theo ông Nguyễn Văn Khôi, để tiếp cận và triển khai hiệu quả năng suất xanh, doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu, nâng cao hiểu biết về các tiêu chí và mục tiêu xanh gắn với yêu cầu pháp lý, thị trường và khách hàng. Cùng với đó là việc đầu tư cho nguồn nhân lực, trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện năng suất xanh một cách bài bản, lâu dài.

Những năm gần đây, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã đẩy mạnh nhiều hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp, như tổ chức hội nghị, hội thảo, tăng cường truyền thông để doanh nghiệp hiểu rõ hơn về năng suất xanh; đồng thời triển khai các khóa đào tạo nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, giúp doanh nghiệp từng bước áp dụng hiệu quả các giải pháp năng suất xanh trong thực tiễn.

Ở góc độ chính sách, PGS. TS. Phan Chí Anh, Viện trưởng Viện Quản trị kinh doanh, trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, đã đến lúc cần có các chế tài cụ thể để thúc đẩy việc áp dụng năng suất xanh. Điều này cũng phù hợp với định hướng tại Quyết định số 1322/QĐ-TTg ngày 31/8/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa giai đoạn 2021–2030, trong đó yêu cầu nghiên cứu, triển khai các giải pháp năng suất xanh và đẩy mạnh hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng mô hình này.

Khi các yêu cầu về phát triển bền vững ngày càng trở thành “luật chơi” chung của thị trường toàn cầu, năng suất xanh không chỉ tạo ra thách thức mà còn là động lực để doanh nghiệp Việt Nam đổi mới, nâng cao năng lực quản trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh. Xem năng suất xanh là chiến lược dài hạn chính là chìa khóa để doanh nghiệp vừa đạt hiệu quả kinh tế, vừa đáp ứng mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Duy Trinh - Thành Long