Phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng: An toàn phải đi trước một bước

Tham dự chương trình có ông Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia; bà Vũ Thị Thu Phương - Trưởng ban Ban Hợp tác quốc tế và TBT; ông Kolin Low - Giám đốc khu vực cấp cao tổ chức ULSE (tham dự theo hình thức trực tuyến), cùng các chuyên gia trong nước, quốc tế; đại diện các tổ chức, doanh nghiệp.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, ông Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia chia sẻ, chúng ta luôn muốn có thật nhiều năng lượng, nhưng càng có nhiều năng lượng lại càng phải nghĩ nhiều hơn về việc kiểm soát. Một viên pin đơn thuần là chuyện của một thiết bị nhưng hàng nghìn, hàng vạn viên pin kết nối với nhau trong một hệ thống lớn, đặt cạnh nhà máy, khu dân cư, trạm điện hay công trình quan trọng lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Đó chính là câu chuyện về hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS)”.

Ông Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia.

Theo Phó Chủ tịch Ủy ban, BESS đang mở ra rất nhiều khả năng cho hệ thống năng lượng. Năng lượng mặt trời phát điện khi có nắng, điện gió phát điện khi có gió. Nhưng nhu cầu sử dụng điện thì không chờ nắng hay gió. Chúng ta cần giải pháp giữ năng lượng khi có và trả lại khi cần - BESS chính là một trong những lời giải quan trọng cho bài toán đó.

“Khi lưu trữ năng lượng lớn, chúng ta cũng đang lưu trữ cả rủi ro nếu năng lượng đó không được kiểm soát đúng cách”, Phó Chủ tịch Ủy ban Trần Đăng Khoa nhấn mạnh. Dẫn chứng câu chuyện về an toàn của BESS, Phó Chủ tịch Trần Đăng Khoa cho biết không nên bắt đầu bằng câu hỏi: “Nếu xảy ra cháy thì chữa như thế nào?” mà nên bắt đầu sớm hơn: “Làm thế nào để hạn chế khả năng xảy ra cháy ngay từ đầu?”, rồi trăn trở: “Điều gì khiến nó lan rộng?” Và nếu sự cố vẫn xảy ra thì: “Làm thế nào để nó không biến thành sự cố lớn hơn?”.

Đây là cách chúng ta cần nhìn nhận về an toàn BESS. Không phải là tìm cách ngăn công nghệ phát triển vì công nghệ có rủi ro. Cũng không phải phát triển bằng mọi giá rồi khi có sự cố mới tìm cách xử lý. Chúng ta phải phát triển công nghệ và phát triển năng lực kiểm soát rủi ro cùng lúc. 

Đặc biệt với hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin, chúng ta cần hiểu rõ một chuỗi sự việc có thể xảy ra: từ vấn đề nhỏ trong một cell pin đến mất kiểm soát nhiệt, rồi lan sang các cell khác, lan trong module, hệ thống và cuối cùng có thể trở thành sự cố mà lực lượng ứng phó rất khó kiểm soát. "Hiểu được quá trình đó chính là bước đầu tiên để ngăn nó xảy ra, và đây là lúc tiêu chuẩn trở nên quan trọng", ông nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Trần Đăng Khoa bày tỏ, tiêu chuẩn suy cho cùng là cách chúng ta biến những hiểu biết về rủi ro thành yêu cầu cụ thể: Thử cái gì? Thử như thế nào? Mức độ đến đâu? Khi có sự cố thì phải quan sát điều gì? Và quan trọng nhất: thế nào thì được coi là an toàn đủ để đưa công nghệ vào sử dụng trong thực tế?

Với những công nghệ mới như BESS, chúng ta không nên chờ đến khi thị trường phát triển lớn mới bắt đầu xây dựng yêu cầu về an toàn. An toàn phải đi trước một bước. Không biến tiêu chuẩn thành rào cản nhưng cũng không được đi sau để rồi tiêu chuẩn chỉ còn là cách xử lý vấn đề đã xảy ra. 

Chúng ta đang đứng trước công nghệ mà Việt Nam sẽ sử dụng nhiều hơn trong những năm tới. Vì vậy, câu hỏi không phải là Việt Nam có sử dụng BESS hay không mà chúng ta sẽ sử dụng nó như thế nào để vừa khai thác lợi ích của công nghệ, vừa kiểm soát được rủi ro? 

Đây là câu hỏi không cơ quan nào có thể tự mình trả lời. Mỗi chủ thể có góc nhìn khác nhau. Cơ quan quản lý nhìn từ góc độ quản lý và chính sách; nhà khoa học nhìn từ góc độ công nghệ; đơn vị tiêu chuẩn hóa quan tâm đến phương pháp thử nghiệm và yêu cầu kỹ thuật; doanh nghiệp nhìn từ góc độ đầu tư, thiết kế và vận hành; lực lượng phòng cháy, chữa cháy có kinh nghiệm rất thực tế về ứng phó khi sự cố xảy ra.

Và những người trực tiếp thiết kế, lắp đặt, vận hành hệ thống lại nhìn thấy những vấn đề mà có thể chúng ta chưa nghĩ tới. Không góc nhìn nào có thể tự mình giải quyết trọn vẹn bài toán này. Muốn làm BESS an toàn, chúng ta đặt những góc nhìn đó vào cùng một bức tranh tổng thể.

Chia sẻ tại hội thảo, ông Kolin Low - Giám đốc khu vực cấp cao tổ chức ULSE cho biết, nhu cầu phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang gia tăng do quá trình chuyển dịch năng lượng, điện khí hóa giao thông, công nghiệp và sự phát triển của hạ tầng số.

Ông Kolin Low - Giám đốc khu vực cấp cao tổ chức ULSE chia sẻ tại hội thảo theo hình thức trực tuyến.

BESS giúp tích trữ năng lượng tái tạo, cân bằng cung - cầu và bảo đảm nguồn điện ổn định. Tuy nhiên, các sự cố trong quá khứ cho thấy hệ thống này tiềm ẩn nhiều nguy cơ, đặc biệt là hiện tượng thoát nhiệt, có thể gây cháy, lan truyền nhiệt và phát sinh khí độc, khí dễ cháy. Ngay cả khi sự cố ban đầu được kiểm soát, pin hư hỏng vẫn có nguy cơ tái cháy sau nhiều giờ hoặc nhiều ngày.

Để kiểm soát những rủi ro này, ULSE nhấn mạnh vai trò của các tiêu chuẩn an toàn, trong đó nổi bật là UL 9540 và UL 9540A. UL 9540 quy định các yêu cầu đối với hệ thống và thiết bị lưu trữ năng lượng, bao gồm thử nghiệm về điện, cơ khí, môi trường và sản xuất. Tiêu chuẩn giúp đánh giá mức độ an toàn của hệ thống tổng thể. Trong khi đó, UL 1973 tập trung vào pin sử dụng trong các ứng dụng nguồn điện phụ trợ cố định và lưu động. UL 9540A là phương pháp thử nghiệm nhằm đánh giá khả năng lan truyền cháy do hiện tượng thoát nhiệt trong hệ thống BESS. Thử nghiệm được thực hiện ở nhiều cấp độ, từ pin đơn, mô-đun, đơn vị lưu trữ đến cấp độ lắp đặt.

Thông qua việc chủ động kích hoạt hiện tượng thoát nhiệt, UL 9540A giúp thu thập dữ liệu về nhiệt độ, thành phần khí thoát ra, tốc độ tỏa nhiệt và nguy cơ lan truyền lửa. Những kết quả này là cơ sở để nhà sản xuất, đơn vị tích hợp, chủ đầu tư và chuyên gia phòng cháy, chữa cháy đánh giá rủi ro, xây dựng phương án ứng phó sự cố và thiết kế giải pháp bảo vệ phù hợp.

Ông Kolin Low dẫn chứng thực tiễn quốc tế cho thấy, UL 9540A ngày càng được tham chiếu trong các quy định an toàn tại nhiều quốc gia. Tại Singapore, tiêu chuẩn được đưa vào các yêu cầu đối với một số hệ thống ESS lắp đặt dưới mặt đất, trên mặt đất và trong khu dân cư. Tiêu chuẩn cũng được đề cập trong các quy định tại Malaysia, Philippines và hướng dẫn của Australia.

Ông Kolin Low cũng cho biết, bảo đảm an toàn cho BESS cần được thực hiện theo cách tiếp cận tổng thể, kết hợp tiêu chuẩn về pin, thiết bị, hệ thống với quy định về lắp đặt, phòng cháy, chữa cháy và bảo dưỡng. Trong đó, chứng nhận cấp độ hệ thống có ý nghĩa quan trọng, bởi an toàn không chỉ phụ thuộc vào từng viên pin mà còn liên quan đến thiết kế, tích hợp và điều kiện vận hành.

Ông Kolin Low nhấn mạnh, thông qua hợp tác với STAMEQ trong lĩnh vực năng lượng sạch và biến đổi khí hậu, ULSE cũng thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thông tin về tiêu chuẩn và quản lý hệ thống lưu trữ năng lượng.

Trong bối cảnh BESS ngày càng đóng vai trò quan trọng đối với chuyển dịch năng lượng, việc áp dụng đồng bộ các tiêu chuẩn như UL 9540, UL 9540A và UL 1973 sẽ góp phần kiểm soát nguy cơ cháy, nổ, bảo vệ con người, tài sản và thúc đẩy phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng an toàn, bền vững.

Toàn cảnh hội thảo.

Tại hội thảo, các đại biểu đã có nhiều tham luận về các nội dung liên quan như: Xem xét chính sách an toàn BESS theo các tiêu chuẩn UL – Kinh nghiệm từ Singapore và Malaysia do ông Victor Ho - Phó Chủ tịch Viện Kỹ sư Phòng cháy chữa cháy Singapore trình bày; Phát triển hệ thống BESS tại EVNNPC, các tiêu chuẩn áp dụng và thực tiễn bảo đảm an toàn do ông Trần Quang Tuấn - Phó Trưởng phòng Kỹ thuật, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC/NPC) trình bày; Phát triển tiêu chuẩn BESS và khung pháp lý tại Philippines do ông James Manzano - Chuyên gia Phát triển ngành Thương mại, Cục Tiêu chuẩn Philippines, Bộ Thương mại và Công nghiệp Philippines trình bày.

Kinh nghiệm của Thái Lan trong bảo đảm an toàn và xây dựng tiêu chuẩn BESS do ông Kasiean Sukemoke - Thành viên sáng lập Hiệp hội Công nghệ Lưu trữ Năng lượng Thái Lan, Công ty TNHH Công nghệ PEC (Thái Lan) trình bày; An toàn phòng cháy, chữa cháy trong hệ thống lưu trữ năng lượng và trung tâm dữ liệu do ông Jesu Prakash - phụ trách Môi trường xây dựng, UL Solutions trình bày;

Các tiêu chuẩn về an toàn đối với hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) do ông Winter Ho - Kỹ sư Dự án cấp cao, Bộ phận Năng lượng và Tự động hóa công nghiệp, UL Solutions trình bày; Từ tiêu chuẩn pháp lý đến thực tiễn vận hành: Kỹ thuật thiết kế hệ thống lưu trữ năng lượng đáp ứng yêu cầu tuân thủ – Kinh nghiệm từ Singapore do ông Chiaw Fund Shern - Phó Chủ tịch Hiệp hội Hệ thống Phòng cháy chữa cháy (FPAS), Công ty Acclaim System Pte Ltd trình bày.

Thúc đẩy hoàn thiện khung tiêu chuẩn quốc gia của Việt Nam đối với hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) do bà Đoàn Thị Thanh Vân - Trưởng phòng Tiêu chuẩn Điện và Điện tử, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam (VSQI) trình bày; Nghiên cứu về hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) và các tiêu chuẩn phân loại an toàn do ông Nguyễn Quang Tú - Trưởng phòng Giải pháp (Solution Manager), Huawei Việt Nam.

Trong khuôn khổ hội thảo cũng diễn ra phần thảo luận và hỏi đáp với chủ đề: Thúc đẩy triển khai an toàn BESS tại Việt Nam.

Hà My