Quản trị năng lượng hiệu quả: Chìa khóa đáp ứng tiêu chuẩn xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh

Trong bối cảnh giá năng lượng liên tục biến động, yêu cầu giảm phát thải carbon ngày càng khắt khe và các tiêu chuẩn xanh từ thị trường xuất khẩu không ngừng được nâng cao, tiết kiệm năng lượng đã trở thành một trong những chiến lược quan trọng giúp doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh. Thay vì chỉ tập trung cắt giảm chi phí điện đơn thuần, nhiều doanh nghiệp hiện nay đang xây dựng hệ thống quản trị năng lượng toàn diện, kết hợp giữa tự động hóa, số hóa dữ liệu, đổi mới công nghệ và phát triển năng lượng tái tạo nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất theo hướng bền vững.

Theo các chuyên gia năng lượng, khu vực công nghiệp hiện chiếm hơn một nửa tổng nhu cầu tiêu thụ năng lượng của cả nước. Đây cũng là lĩnh vực được đánh giá có tiềm năng tiết kiệm rất lớn nếu doanh nghiệp áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và quản trị hiện đại. Trong bối cảnh nhu cầu điện cho sản xuất ngày càng tăng, việc tối ưu hóa sử dụng năng lượng không chỉ giúp giảm áp lực chi phí mà còn góp phần đáp ứng các tiêu chí về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) – điều kiện đang ngày càng trở nên quan trọng khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đã chuyển từ cách tiếp cận tiết kiệm năng lượng mang tính riêng lẻ sang xây dựng chiến lược quản trị năng lượng tổng thể. Các giải pháp được triển khai đồng thời từ nâng cao nhận thức của người lao động, theo dõi dữ liệu tiêu thụ điện theo thời gian thực, ứng dụng công nghệ hiệu suất cao đến đầu tư năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ năng lượng.

Ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất giúp giảm lượng phát thải carbon

Tại Thái Nguyên, nơi tập trung nhiều doanh nghiệp công nghiệp quy mô lớn, tiết kiệm năng lượng đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển dài hạn. Công ty TNHH MTV Diesel Sông Công (DISOCO) là một trong những đơn vị điển hình khi xây dựng hệ thống quản trị năng lượng dựa trên dữ liệu.

Doanh nghiệp đã lắp đặt hệ thống đo đếm tại từng phân xưởng, cho phép theo dõi chi tiết mức tiêu thụ điện của từng công đoạn sản xuất. Các chỉ số như điện năng tiêu thụ trên mỗi sản phẩm hay chi phí điện trên đơn vị sản phẩm được đưa vào hệ thống đánh giá hiệu quả hoạt động. Nhờ đó, việc tiết kiệm năng lượng không còn là nhiệm vụ của riêng bộ phận kỹ thuật mà trở thành mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp.

Trong khi đó, nhiều đơn vị sản xuất công nghiệp nặng đang lựa chọn cải tiến công nghệ để giảm tiêu hao năng lượng ngay từ gốc. Tại Nhà máy Kẽm điện phân Thái Nguyên, doanh nghiệp đã nâng cấp vật liệu và thiết bị trong dây chuyền điện phân, đồng thời hiện đại hóa hệ thống điều khiển tự động. Việc kiểm soát ổn định dòng điện giúp giảm thất thoát nhiệt, nâng cao hiệu suất vận hành và tiết kiệm đáng kể lượng điện tiêu thụ.

Đối với các ngành có mức phát thải lớn, chuyển đổi sang công nghệ xanh đang trở thành xu hướng tất yếu. Công ty CP TCE Vina Denim đã đầu tư công nghệ mới trong các công đoạn giặt và nhuộm nhằm giảm tiêu hao năng lượng, đồng thời sử dụng nhiên liệu sinh khối thay thế than đá. Kết hợp với hệ thống điện mặt trời, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành mà còn giảm lượng phát thải carbon ở quy mô lớn mỗi năm.

Tại Cần Thơ, Chương trình Hợp tác Đối tác Năng lượng Việt Nam - Đan Mạch (DEPP3) đang hỗ trợ doanh nghiệp đẩy mạnh sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, qua đó giảm chi phí sản xuất, cắt giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đây là dự án sử dụng nguồn vốn ODA không hoàn lại của Chính phủ Đan Mạch, hướng tới phát triển năng lượng carbon thấp và thực hiện các cam kết giảm phát thải của Việt Nam.

Thông qua cơ chế hỗ trợ khu vực tư nhân (VAS), doanh nghiệp được tư vấn kỹ thuật miễn phí theo tiêu chuẩn quốc tế, từ kiểm toán năng lượng, xây dựng dự án đến hoàn thiện hồ sơ tiếp cận nguồn vốn đầu tư. Chương trình VAS là một hoạt động hỗ trợ kỹ thuật của Chương trình DEPP3. Chương trình cung cấp hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp thông qua việc thực hiện kiểm toán năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, phân tích kinh tế - kỹ thuật chi tiết để phát triển các dự án hiệu quả năng lượng có tính khả thi cao và khả năng vay vốn.

 Tiết kiệm năng lượng là bước đi chiến lược để mỗi doanh nghiệp phát triển bền vững 

Một trong những mô hình tiêu biểu là Công ty TNHH Thép Tây Đô. Doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống cắt và nghiền phế liệu công nghệ cao, giúp rút ngắn thời gian nấu luyện từ 106 phút xuống còn khoảng 90 phút mỗi mẻ, đồng thời nâng cao chất lượng nguyên liệu đầu vào. Nhờ giải pháp này, suất tiêu hao năng lượng giảm từ 2.554 MJ/tấn xuống dưới 2.500 MJ/tấn sản phẩm, tiết kiệm khoảng 5,2 triệu kWh điện mỗi năm, tương đương gần 10,8 tỷ đồng, đồng thời cắt giảm hơn 3.400 tấn CO₂. Với tổng vốn đầu tư hơn 60 tỷ đồng, dự án dự kiến hoàn vốn sau khoảng 4,5 năm.

Ngoài ra, với tổng công suất hàng trăm nghìn tấn thép mỗi năm, Thép Tây Đô áp dụng công nghệ lò trung tần hiện đại, dây chuyền sản xuất khép kín từ nguyên liệu đến thành phẩm. Sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe phục vụ các công trình trọng điểm quốc gia và xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

Tương tự, ở lĩnh vực thủy sản, ông Phạm Bảo Quốc, Phó giám đốc Công ty Cổ phần NTSF cho biết, với kết quả từ báo cáo nghiên cứu khả thi do Chương trình DEPP3 hỗ trợ thực hiện, doanh nghiệp đã tự tin đầu tư chuyển đổi công nghệ cho hệ thống máy nén lạnh thay thế các máy nén cũ bằng hệ thống máy nén lạnh công suất cao với tổng mức đầu tư gần 12 tỷ đồng. Dự án sẽ giúp giảm đáng kể điện năng tiêu thụ, khoảng 854.000 kWh/năm, đồng thời cắt giảm khoảng 563 tấn phát thải CO2/năm. Ngoài các lợi ích về năng lượng và môi trường, dự án còn tiết kiệm chi phí vận hành và bảo trì, nâng cao hiệu quả vận hành và tăng năng suất.

Xu hướng quản trị năng lượng hiện đại cho thấy doanh nghiệp không còn coi tiết kiệm điện là giải pháp tình thế mà đã xem đây là một phần trong chiến lược nâng cao năng lực cạnh tranh. Những khoản đầu tư vào tự động hóa, số hóa dữ liệu, công nghệ hiệu suất cao hay năng lượng tái tạo tuy đòi hỏi nguồn lực ban đầu nhưng mang lại lợi ích lâu dài về chi phí, năng suất và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng siết chặt yêu cầu về phát thải carbon, sử dụng năng lượng hiệu quả và minh bạch hóa chuỗi cung ứng, doanh nghiệp nào làm chủ được bài toán năng lượng sẽ có thêm lợi thế trong việc mở rộng thị trường, thu hút đối tác và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tiết kiệm năng lượng vì thế không chỉ là câu chuyện của chi phí sản xuất mà đang trở thành nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong kỷ nguyên kinh tế xanh.

Lê Lan