Quảng Ninh: Đẩy mạnh số hóa truy xuất nguồn gốc, nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP

Việc minh bạch thông tin sản phẩm đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với nông sản khi tham gia các kênh phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu. Tại Quảng Ninh, cùng với chương trình OCOP, hoạt động số hóa truy xuất nguồn gốc được đẩy mạnh nhằm giúp cơ quan quản lý kiểm soát chất lượng, doanh nghiệp quản lý sản xuất và người tiêu dùng có thêm căn cứ nhận diện hàng hóa.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn của địa phương hiện đã cập nhật 4.873 cơ sở sản xuất, chế biến và phân phối nông sản. Hệ thống cấp 3.249 tài khoản cho các cơ sở tham gia, 3.724 mã QR cho sản phẩm và cập nhật 409 lô sản xuất. Các tài khoản được duy trì hoạt động, thường xuyên rà soát, bổ sung thông tin để phục vụ quản lý và tra cứu.

Để khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ thể OCOP tham gia, địa phương triển khai hướng dẫn áp dụng mã truy xuất nguồn gốc, cấp miễn phí mã định danh sản phẩm và xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung. Kinh phí dành cho công tác truy xuất nguồn gốc nông sản mỗi năm dao động 300-500 triệu đồng. Riêng năm 2025, mức kinh phí thực hiện là 380 triệu đồng; từ đầu năm 2026 đến nay đạt 370 triệu đồng.

Từ mã QR đến quản lý vùng nguyên liệu

Không chỉ dừng ở việc gắn mã QR trên bao bì, Quảng Ninh đang từng bước đưa truy xuất nguồn gốc vào quá trình quản lý sản xuất. Đây cũng là nội dung được Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh chú trọng thông qua nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng, quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa năm 2026.

Mã QR truy xuất nguồn gốc giúp minh bạch thông tin sản phẩm, hỗ trợ người tiêu dùng kiểm tra xuất xứ và quy trình sản xuất nông sản OCOP tại Quảng Ninh. (Ảnh minh họa)

Theo thông báo của Sở Khoa học và Công nghệ, nhiệm vụ này tập trung tư vấn, khảo sát thực trạng sản phẩm; xây dựng tiêu chuẩn cơ sở, sổ tay truy xuất nguồn gốc và hệ thống tích hợp với quy trình sản xuất. Doanh nghiệp được hỗ trợ thiết lập quy trình khai báo, cập nhật, tra cứu thông tin trên thiết bị điện tử, thiết kế tem truy xuất và duy trì dữ liệu trên Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia trong 5 năm.

Đáng chú ý, định hướng của chương trình không chỉ là ứng dụng mã QR mà còn khuyến khích sử dụng các công nghệ như blockchain, mã số mã vạch, phần mềm quản lý chuỗi cung ứng và nền tảng dữ liệu truy xuất. Theo Sở Khoa học và Công nghệ, những giải pháp này nhằm tăng khả năng kiểm soát chất lượng, phòng ngừa gian lận thương mại, bảo vệ thương hiệu và đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước, quốc tế, đặc biệt với nông sản, thực phẩm và sản phẩm OCOP.

Hiệu quả của cách làm này thể hiện qua mô hình trồng trà hoa vàng của Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất nhập khẩu Quy Hoa. Hơn 200 cây trà hoa vàng trong vườn nguyên liệu của doanh nghiệp đã được gắn mã QR. Khi quét mã, người dùng có thể tra cứu thông tin về giống cây, tuổi cây, thời gian và số lượng đợt ra hoa, cũng như chủng loại phân bón, thuốc được sử dụng.

Ông Phạm Văn Gia, Phó Giám đốc sản xuất doanh nghiệp cho biết, mã truy xuất nguồn gốc nằm trong một hạng mục dự án do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường triển khai. Thông tin được số hóa giúp công nhân nắm lịch trình chăm sóc cây, đồng thời chứng minh nguồn gốc nguyên liệu đối với các sản phẩm chế biến. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu minh bạch thông tin của khách hàng và đối tác xuất khẩu.

Kết nối dữ liệu, hướng tới phát triển OCOP chiều sâu

Một bước tiến đáng chú ý là tháng 8/2026, sau khi chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu, hệ thống truy xuất nguồn gốc thực phẩm nông, lâm, thủy sản an toàn của Quảng Ninh đã kết nối, đồng bộ với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Có 10 sản phẩm, nhóm sản phẩm được kết nối, gồm miến dong, trà hoa vàng, chè, nước mắm, thịt lợn, thịt gà, trứng gà, mực đông lạnh ăn liền, hàu Thái Bình Dương và tôm.

Ngoài ra, sau hơn 10 năm triển khai chương trình OCOP, Quảng Ninh hiện có trên 430 sản phẩm OCOP, trong đó 16 sản phẩm được xếp hạng 5 sao quốc gia. Đáng chú ý, theo thông tin từ địa phương, 100% sản phẩm OCOP đều được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Điều này cho thấy số hóa đang dần trở thành một phần trong hoạt động quản lý và quảng bá sản phẩm địa phương, thay vì chỉ là giải pháp hỗ trợ riêng lẻ của từng doanh nghiệp.

Định hướng phát triển giai đoạn 2026-2030 của tỉnh cũng đặt ra yêu cầu gắn mở rộng quy mô OCOP với nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng. Theo Kế hoạch số 161/KH-UBND ngày 10/4/2026, Quảng Ninh phấn đấu có thêm khoảng 180-200 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó khoảng 10 sản phẩm đạt hạng 5 sao cấp quốc gia. Đặc biệt, 100% sản phẩm OCOP phải có mã số mã vạch hoặc tem điện tử để truy xuất nguồn gốc; ít nhất 30% chủ thể OCOP xây dựng được chuỗi giá trị theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ hoặc kinh tế tuần hoàn gắn với vùng nguyên liệu ổn định.

Trong tháng 11/2026, hai doanh nghiệp trồng và chế biến trà hoa vàng là Công ty CP Kinh doanh lâm sản Đạp Thanh và Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Xuất nhập khẩu Quy Hoa dự kiến được cấp 400 mã định danh cây trà hoa vàng, đồng thời hỗ trợ gắn mã trực tiếp trên từng gốc cây để thuận tiện cập nhật nhật ký sản xuất.

Có thể thấy, truy xuất nguồn gốc đang được Quảng Ninh triển khai theo hướng kết nối từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm hoàn thiện. Tuy nhiên, hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào việc các cơ sở cập nhật dữ liệu đầy đủ, chính xác và thường xuyên. Khi thông tin truy xuất phản ánh đúng quá trình sản xuất, chế biến và phân phối, mã QR mới thực sự trở thành công cụ hỗ trợ kiểm soát chất lượng, bảo vệ thương hiệu và tạo thêm cơ hội cho sản phẩm OCOP tiếp cận thị trường.

An Dương