Rà soát hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ, giảm rủi ro phòng vệ thương mại

Quy mô xuất khẩu ngày càng mở rộng đang tạo thêm dư địa cho hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, cùng với cơ hội thị trường, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với nguy cơ gia tăng các vụ việc phòng vệ thương mại, đặc biệt tại những thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ.

Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), tính đến hết tháng 5/2026, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đã phải đối mặt với 321 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng 5 tháng đầu năm, phát sinh 21 vụ việc mới, gần bằng tổng số vụ việc phát sinh trong cả năm 2025 là 23 vụ. Các vụ điều tra chống bán phá giá và tự vệ vẫn chiếm tỷ lệ cao, trong khi điều tra chống trợ cấp và điều tra lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại có xu hướng gia tăng.

Mỹ hiện là thị trường khởi xướng nhiều vụ việc nhất đối với hàng hóa Việt Nam. Theo Cục Phòng vệ thương mại, đến hết tháng 5/2026, Mỹ đã có 82 vụ việc điều tra đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Sức ép này diễn ra trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ tiếp tục tăng nhanh. Năm 2025, Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này hơn 153,1 tỷ USD, tăng 28,1% so với năm trước. Trong 8 tháng năm 2026, Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 122 tỷ USD.

Việc rà soát 67 nhóm hàng và thu thập thông tin ở cấp doanh nghiệp cho thấy công tác cảnh báo sớm đang được triển khai theo hướng cụ thể hơn. Ảnh minh họa

Ở quy mô chung, 8 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4% so với cùng kỳ năm trước. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay.

Trong bối cảnh thương mại tăng trưởng nhanh, việc nhận diện sớm những nhóm hàng có dấu hiệu rủi ro, đồng thời theo dõi sát diễn biến xuất khẩu của từng doanh nghiệp, trở thành một nội dung quan trọng trong công tác phòng vệ thương mại.

Trong khuôn khổ công tác cảnh báo sớm, Cục Phòng vệ thương mại có Công văn số 1081/PVTM-TT đề nghị Cục Hải quan phối hợp cung cấp thông tin liên quan đến các doanh nghiệp xuất khẩu một số mặt hàng sang thị trường Hoa Kỳ.

Theo nội dung được công bố, hoạt động rà soát nhằm phục vụ công tác cảnh báo sớm và chủ động ứng phó với các nguy cơ có thể phát sinh trong hoạt động thương mại quốc tế. Qua theo dõi diễn biến xuất khẩu, Cục Phòng vệ thương mại nhận diện một số mặt hàng xuất khẩu sang Hoa Kỳ có tốc độ tăng trưởng kim ngạch cao trong thời gian gần đây.

Để có cơ sở đánh giá cụ thể hơn rủi ro đối với từng doanh nghiệp, Cục Phòng vệ thương mại đề nghị cung cấp các thông tin gồm tên doanh nghiệp xuất khẩu, mã đơn vị, địa chỉ và kim ngạch xuất khẩu trong các năm 2023, 2024, 2025 và 6 tháng đầu năm 2026.

Đáng chú ý, phạm vi rà soát gồm 67 nhóm mặt hàng. Danh sách trải rộng từ những nhóm hàng thường xuyên được quan tâm trong các vụ việc phòng vệ thương mại như thép, gỗ, sản phẩm nhựa đến thực phẩm, hàng gia dụng, máy móc, thiết bị điện, phương tiện và các sản phẩm tiêu dùng.

Việc thu thập dữ liệu theo từng doanh nghiệp và từng giai đoạn xuất khẩu nhằm giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở đánh giá diễn biến của các nhóm hàng, từ đó nhận diện sớm những trường hợp có nguy cơ phát sinh vụ việc phòng vệ thương mại và đề xuất giải pháp phòng ngừa, ứng phó phù hợp.

Công tác rà soát này được triển khai trong khuôn khổ các nhiệm vụ về tăng cường quản lý nhà nước đối với chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ. Quyết định số 824/QĐ-TTg ngày 4/7/2019 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Tăng cường quản lý nhà nước về chống lẩn tránh biện pháp phòng vệ thương mại và gian lận xuất xứ”. Bên cạnh đó, Nghị quyết số 119/NQ-CP ngày 31/12/2019 của Chính phủ cũng đặt ra các nhiệm vụ, giải pháp tăng cường quản lý nhà nước về phòng, chống gian lận xuất xứ và chuyển tải hàng hóa bất hợp pháp.

Thực tế cho thấy, công tác cảnh báo sớm không chỉ nhằm nhận diện nguy cơ điều tra mà còn hỗ trợ doanh nghiệp chủ động chuẩn bị dữ liệu, kiểm soát xuất xứ và tổ chức hoạt động xuất khẩu phù hợp. Cục Phòng vệ thương mại cũng nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị rủi ro, theo dõi các tín hiệu cảnh báo và chuẩn bị nguồn lực để ứng phó khi phát sinh vụ việc.

Trong bối cảnh Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, việc rà soát 67 nhóm hàng và thu thập thông tin ở cấp doanh nghiệp cho thấy công tác cảnh báo sớm đang được triển khai theo hướng cụ thể hơn, gắn với diễn biến kim ngạch và từng chủ thể xuất khẩu.

Đây cũng là cơ sở để cơ quan quản lý, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp phối hợp theo dõi rủi ro, hạn chế nguy cơ phát sinh các vụ việc liên quan đến phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ và chuyển tải bất hợp pháp, qua đó góp phần duy trì hoạt động xuất khẩu ổn định và bền vững.

An Dương