Số hóa để tồn tại trong chuỗi cung ứng mới

Tự động hóa và AI đang làm thay đổi sâu sắc cách vận hành của nhiều nhà máy sản xuất. Không chỉ giúp doanh nghiệp tăng năng suất, công nghệ còn góp phần cắt giảm đáng kể số lượng lao động và tối ưu chi phí quản trị. Tuy nhiên, thực tế cho thấy phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) vẫn mới dừng ở các ứng dụng đơn giản, chưa đủ năng lực triển khai chuyển đổi số ở quy mô lớn hơn. 

Năm 2022, Công ty CP Sản xuất thiết bị điện công nghiệp Cát Vạn Lợi (TP.HCM) tham gia chương trình phát triển nhà máy thông minh do Bộ Công Thương phối hợp Samsung Việt Nam triển khai. 

Theo ông Lê Mai Hữu Lâm, Tổng Giám đốc công ty, quá trình tham gia chương trình đã tạo ra bước chuyển lớn trong nhận thức và hành động của doanh nghiệp đối với số hóa. Có giai đoạn ban lãnh đạo cùng bộ phận IT trực tiếp xây dựng các phần mềm phù hợp với nhu cầu thực tế nhằm tối ưu vận hành.

Từ các phần mềm quản lý nguyên vật liệu, kho bãi, đơn hàng đến quản trị sản xuất theo thời gian thực, toàn bộ hệ thống vận hành dần được số hóa. Theo ước tính của doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi này giúp năng suất tăng khoảng 50%, nhiều bộ phận cắt giảm tới 30% nhân sự. Dữ liệu được số hóa cũng giúp tăng tính bảo mật, hạn chế thất thoát thông tin khi nhân viên nghỉ việc. Quan trọng hơn, giá thành sản phẩm được tối ưu, tạo lợi thế cạnh tranh để doanh nghiệp tham gia nhiều công trình lớn trong khu vực.

Nhà máy sản xuất của Công ty CP Sản xuất thiết bị điện công nghiệp Cát Vạn Lợi, TP.HCM.

Tương tự, Công ty Cơ khí thương mại Nhật Long (TP.HCM) cũng triển khai chuyển đổi số trong sản xuất và quản trị từ khoảng 10 năm trước.

Ông Nguyễn Ngô Long, Chủ tịch HĐQT công ty cho biết, doanh nghiệp liên tục thay thế máy móc cũ bằng thiết bị mới có khả năng kết nối với hệ thống quản trị số. Riêng năm ngoái, Nhật Long đầu tư thêm 3 máy phay thế hệ mới tích hợp AI nhằm giảm phụ thuộc lao động, tăng năng suất và chủ động hơn trong công tác bảo trì thiết bị. Nếu trước đây doanh nghiệp sử dụng hơn 80 lao động thì hiện chỉ còn 27 người. Mục tiêu đến năm 2030 sẽ tiếp tục giảm xuống khoảng 20 lao động nhờ số hóa quy trình và ứng dụng AI sâu hơn vào sản xuất.

Theo ông Lâm Quang Nam, Phó Chủ tịch Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ công nghệ thông tin Việt Nam (VINASA), chuyển đổi số đang trở thành “công cụ bình đẳng hóa” quan trọng giữa các doanh nghiệp. Ông cho rằng, nếu biết ứng dụng công nghệ đúng vào các “điểm nghẽn” vận hành, một nhà máy chỉ có 200 công nhân hoàn toàn có thể đạt năng suất chất lượng tương đương đơn vị sở hữu 2.000 lao động. Tuy nhiên, dù AI và chuyển đổi số mang lại nhiều lợi ích rõ rệt, đây vẫn là hành trình đầy thách thức với cộng đồng DNNVV.

Theo khảo sát do Hiệp hội DNNVV phối hợp cùng Vụ Kinh tế và Xã hội số (Bộ KH&CN) thực hiện, có tới 69% doanh nghiệp mới chỉ ứng dụng AI ở mức cơ bản như email hoặc phần mềm kế toán. Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa thực sự bắt nhịp được với tốc độ chuyển đổi số trong sản xuất.

Ông Lâm Quang Nam nhận định, phần lớn doanh nghiệp đều hiểu chuyển đổi số là xu thế tất yếu nhưng lại không biết bắt đầu từ đâu do thị trường có quá nhiều giải pháp và nhà cung cấp khác nhau. “Mỗi đơn vị đưa ra bộ giải pháp riêng khiến doanh nghiệp như đứng giữa mê cung công nghệ và khó xác định hướng đi phù hợp”, ông Nam nói.

Một rào cản khác là khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế triển khai. Không ít doanh nghiệp muốn “làm lớn ngay từ đầu” nhưng thiếu lộ trình phù hợp, dẫn tới cạn ngân sách giữa chừng và dự án đổ vỡ. Để hỗ trợ DNNVV, ngày 16/3, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án chuyển đổi số DNNVV giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu đến năm 2030 hỗ trợ ít nhất 500.000 doanh nghiệp, trong đó có 300.000 doanh nghiệp ứng dụng nền tảng số, giải pháp công nghệ số và AI.

Đáng chú ý, đề án đặt mục tiêu phát triển mạng lưới tối thiểu 500 tổ chức, cá nhân tư vấn chuyển đổi số đáp ứng yêu cầu chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn để đồng hành cùng doanh nghiệp. Theo nhiều doanh nghiệp, việc hình thành mạng lưới tư vấn sẽ giúp DNNVV dễ tiếp cận các giải pháp phù hợp hơn trong bối cảnh thị trường công nghệ đang phát triển quá nhanh và thiếu định hướng rõ ràng.

Tại TP.HCM, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP.HCM (ITPC) cho biết thành phố đang triển khai các định hướng theo Nghị quyết 57, tập trung vào 9 nhóm công nghệ và 26 sản phẩm ưu tiên, trong đó có AI, dữ liệu lớn, robot và hạ tầng số.

Với gần 30.000 doanh nghiệp công nghệ thông tin và truyền thông, chiếm khoảng 40% cả nước, TP.HCM được đánh giá có nhiều lợi thế để hình thành hệ sinh thái cung cấp giải pháp, tư vấn và hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số.

Theo ông Khương Anh Dũng, Phó Giám đốc Bosch Global Software Technologies, số hóa có thể giúp doanh nghiệp giảm khoảng 25% chi phí bảo trì, tăng năng suất từ 5-10% và nâng khả năng sẵn sàng của máy móc thêm 15%. Trong lĩnh vực kho vận, các giải pháp dữ liệu còn giúp tăng 25% khả năng theo dõi tồn kho theo thời gian thực và giảm khoảng 5% chi phí lưu kho.

Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng cơ hội từ AI sẽ không tự động đến với mọi doanh nghiệp. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt, doanh nghiệp chậm chuyển đổi không chỉ đối mặt nguy cơ tụt hậu về năng suất mà còn có thể bị loại khỏi chuỗi cung ứng mới đang vận hành dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Hiền Anh