Sợi xanh từ phụ phẩm nông nghiệp: Lối đi bền vững cho năng suất ngành thời trang Việt

Theo Hiệp hội Bông sợi Việt Nam, để sản xuất 1 kg bông cần tới khoảng 10.000 lít nước, chưa kể lượng hóa chất sử dụng trong các công đoạn xử lý và nhuộm, tạo áp lực lớn lên tài nguyên và môi trường. Trong khi đó, Việt Nam hiện có hơn 40.000 ha trồng dứa, mỗi hecta sau thu hoạch thải ra khoảng 60 tấn lá mỗi năm. Phần lớn lượng phụ phẩm này trước đây bị đốt bỏ hoặc bỏ mặc phân hủy, vừa lãng phí tài nguyên vừa gây phát thải khí nhà kính. Việc đưa lá dứa vào chuỗi sản xuất sợi và vải vì thế không chỉ giải quyết bài toán môi trường mà còn mở ra dư địa giá trị mới cho ngành nông nghiệp và công nghiệp chế biến.

Từ các nghiên cứu trong nước, lá dứa được đánh giá là nguyên liệu có hàm lượng cellulose cao, cấu trúc sợi rõ ràng, phù hợp cho quá trình tách xơ và kéo sợi.

Theo ThS. Vũ Thị Liễu, đại diện Công ty Cổ phần Nghiên cứu, Sản xuất và Phát triển sợi Eco, sợi dứa sau xử lý có độ bền tốt, nhẹ, mềm, có khả năng chống tia UV, đặc biệt là phân hủy sinh học sau vòng đời sử dụng. Đáng chú ý, nhờ tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và hạn chế sử dụng hóa chất, mỗi tấn xơ dứa sản xuất có thể giúp giảm khoảng 77 tấn CO₂ so với nguyên liệu sợi truyền thống, qua đó đóng góp trực tiếp vào mục tiêu giảm phát thải.

Từ phụ phẩm nông nghiệp, sợi dứa mở ra hướng tiếp cận kinh tế tuần hoàn cho ngành dệt may.

Không chỉ dừng ở nghiên cứu, sợi dứa đã bắt đầu được đưa vào thực tiễn sản xuất và thiết kế. Một số hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực thời trang đã kết nối doanh nghiệp vật liệu, nhà thiết kế và đơn vị sản xuất để phát triển các dòng vải sợi dứa ứng dụng trong trang phục thường ngày. Quy trình sản xuất được xây dựng theo hướng cơ học và sinh học, hạn chế hóa chất nhằm giữ tối đa cấu trúc cellulose tự nhiên của sợi, qua đó đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế về môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

Từ góc nhìn chuyên gia môi trường, GS. TS. Đặng Kim Chi, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam cho rằng sợi dứa là một trong những vật liệu mới mang lại tín hiệu tích cực cho tiến trình chuyển đổi xanh của ngành dệt may. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh rằng để vật liệu này thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục đầu tư bài bản cho nghiên cứu, hoàn thiện công nghệ và nâng cao tính ổn định của quy trình sản xuất, tránh tình trạng phát triển theo phong trào nhưng thiếu chiều sâu và năng suất thực chất.

Lá dứa – phụ phẩm nông nghiệp đang được khai thác để sản xuất sợi vải thân thiện môi trường.

Ở góc độ thị trường, đại diện một doanh nghiệp phát triển vải sợi dứa cho biết, chất liệu này đã bắt đầu thu hút sự quan tâm của các đối tác tại Việt Nam, Nhật Bản, Mỹ và châu Âu. Hiện đã có ít nhất ba thương hiệu thời trang nội địa thử nghiệm sợi dứa trong các bộ sưu tập giai đoạn 2025–2026, với kỳ vọng đưa sản phẩm ra thị trường trong thời gian tới. Tuy vậy, để có thể tiến xa hơn, đặc biệt là ở thị trường quốc tế, việc xây dựng hệ thống truy xuất chuỗi cung ứng và đánh giá vòng đời sản phẩm theo chuẩn LCA là yêu cầu bắt buộc nhằm tạo niềm tin cho đối tác và người tiêu dùng.

Dù tiềm năng rõ rệt, con đường đưa sợi dứa trở thành nguyên liệu phổ biến của ngành thời trang Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức. Bài toán quy mô sản xuất, chi phí đầu tư công nghệ, tiêu chuẩn hóa chất lượng và khả năng đáp ứng đơn hàng lớn vẫn là rào cản không nhỏ, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Bên cạnh đó, thị trường trong nước chưa hình thành rõ ràng thói quen tiêu dùng sẵn sàng chi trả cao hơn cho sản phẩm bền vững, khiến quá trình thương mại hóa gặp không ít khó khăn. Tuy vậy, trong bối cảnh các rào cản xanh ngày càng trở thành “giấy thông hành” của thương mại toàn cầu, việc đầu tư cho nguyên liệu xanh như sợi dứa không còn là câu chuyện thử nghiệm, mà là bước đi chiến lược. Nếu được hỗ trợ bởi chính sách phù hợp, khoa học công nghệ và liên kết chuỗi hiệu quả, sợi dứa có thể không chỉ là một chất liệu mới, mà còn là minh chứng cho cách ngành thời trang Việt Nam nâng cao năng suất theo hướng xanh, tuần hoàn và bền vững hơn trong dài hạn.

Hiền Anh