Sửa đổi Luật Đo lường: Từ kiểm soát thủ công sang quản lý bằng dữ liệu

Tham dự Hội thảo có ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ; ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Uỷ ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) Quốc gia; Ông Trần Hậu Ngọc - Phó Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia; đại diện Uỷ ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, các đơn vị trực thuộc Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia, Sở KH&CN các địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp...

Hội thảo thu hút nhiều đại biểu, lãnh đạo các cấp, nhà khoa học, doanh nghiệp tham dự. (Ảnh: Kim Thoa)

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, sau hơn 14 năm thực hiện Luật Đo lường năm 2011, hiện nay bối cảnh phát triển của đất nước đã có nhiều thay đổi sâu sắc. Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo ngày càng giữ vai trò động lực phát triển, yêu cầu hoàn thiện thể chế để đáp ứng Cách mạng công nghiệp lần thứ tư ngày càng rõ nét.

Theo Thứ trưởng, lĩnh vực đo lường đang đứng trước yêu cầu mới về phương thức quản lý, hạ tầng kỹ thuật, liên thông dữ liệu và hội nhập quốc tế. Do đó, việc sửa luật nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương lớn về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời khắc phục các bất cập thực tiễn và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu khai mạc. (Ảnh: Kim Thoa)

Dự thảo Luật được xây dựng xoay quanh ba trụ cột chính: thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện hoạt động đo lường; nâng cao năng lực hệ thống đo lường quốc gia, phát huy vai trò trung tâm của doanh nghiệp; và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước.

Theo kế hoạch xây dựng luật, hồ sơ dự thảo Luật phải trình Chính phủ trong tháng 5 năm 2026; trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trong tháng 7 năm 2026 và trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI vào tháng 10 năm 2026.

“Đây là tiến độ rất khẩn trương, đòi hỏi quá trình xây dựng dự thảo Luật phải được chuẩn bị kỹ lưỡng, bám sát thực tiễn, bảo đảm chất lượng và tính khả thi.” – Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá, việc tổ chức Hội thảo hôm nay là bước triển khai nghiêm túc quy định lấy ý kiến góp ý trong quá trình xây dựng luật. Vì vậy, hội thảo không chỉ có ý nghĩa về mặt chuyên môn mà còn là hoạt động thiết thực nhằm bảo đảm tính công khai, dân chủ, thực chất trong quá trình xây dựng và hoàn thiện dự thảo Luật.

Bộ Khoa học và Công nghệ mong muốn lắng nghe các ý kiến góp ý sâu sắc, thẳng thắn, trách nhiệm từ các cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội, các chuyên gia, nhà khoa học và những người trực tiếp hoạt động trong lĩnh vực đo lường.

Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Hậu Ngọc chia sẻ tại Hội thảo. (Ảnh: Kim Thoa)

Ở góc độ thực tiễn thi hành, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Trần Hậu Ngọc cho biết, Luật Đo lường thời gian qua đã đạt nhiều kết quả tích cực, từ hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu quả quản lý đến phát triển hạ tầng kỹ thuật và hệ thống chuẩn đo lường. Mỗi năm có khoảng 10 triệu phương tiện đo được kiểm định; hệ thống gồm 51 chuẩn đo lường quốc gia, hơn 8.000 chuẩn công tác và hàng nghìn tổ chức, kiểm định viên tham gia.

Tuy nhiên, nhiều bất cập cũng dần lộ rõ. Quy định hiện hành chưa theo kịp sự phát triển của phương tiện đo thông minh, đo tự động, đo từ xa; hạ tầng đo lường chưa có cơ chế đủ mạnh để thu hút đầu tư. Hoạt động kiểm định, hiệu chuẩn còn vướng thủ tục; cơ chế quản lý hàng đóng gói sẵn còn cứng; việc phân cấp, phối hợp và chia sẻ dữ liệu chưa rõ ràng, ảnh hưởng đến hiệu quả hậu kiểm.

Trên cơ sở đó, việc sửa đổi Luật hướng tới đổi mới căn bản tư duy quản lý, chuyển từ kiểm soát phương tiện đo sang quản lý độ tin cậy của phép đo; từ phương thức thủ công sang quản lý bằng dữ liệu, nền tảng số và quản trị rủi ro. Đồng thời, luật được thiết kế theo hướng khung, linh hoạt, tăng phân cấp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào hệ thống đo lường quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải trả lời thắc mắc của các đại biểu trong phần thảo luận. (Ảnh: Kim Thoa)

Trong phần thảo luận, các đại biểu tập trung góp ý vào những vấn đề “nút thắt” như hoàn thiện hành lang pháp lý cho đo lường trên môi trường số, kiểm định các thiết bị nước, thiết bị đo lường xăng dầu, đơn giản hóa thủ tục trong kiểm định – hiệu chuẩn, làm rõ ranh giới giữa dịch vụ tự nguyện và hoạt động bắt buộc, cũng như cơ chế thúc đẩy xã hội hóa và thu hút doanh nghiệp đầu tư hạ tầng đo lường.

Nhiều ý kiến cũng đề nghị tăng cường phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, đồng thời xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu thống nhất để nâng cao hiệu quả thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm.

Các đại biểu trao đổi, thảo luận tại Hội thảo. (Ảnh: Kim Thoa)

Chia sẻ tại phần thảo luận, Chủ tịch Uỷ ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia Nguyễn Nam Hải nêu ý kiến về việc làm rõ tác động của thao tác điều chỉnh phương tiện đo trong quá trình sử dụng đối với hiệu lực của kết quả kiểm định, hiệu chuẩn.

Theo đó, kết quả kiểm định, hiệu chuẩn chỉ còn giá trị khi phương tiện đo không bị tác động làm thay đổi đặc tính kỹ thuật hoặc độ chính xác. Trường hợp có bất kỳ can thiệp nào có thể ảnh hưởng đến độ chính xác, cần thực hiện kiểm định, hiệu chuẩn lại để bảo đảm độ tin cậy của phép đo. Do đó, cần rà soát, bổ sung quy định rõ ràng trong Luật nhằm phân định các mức độ tác động và yêu cầu tương ứng.

Đối với những ý kiến khác, lãnh đạo Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia cũng cho biết sẽ ghi nhận và tiếp tục nghiên cứu thêm.

Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định đánh giá cao các ý kiến góp ý thẳng thắn, có chiều sâu và mang tính thực tiễn cao. Ông Lê Xuân Định khẳng định đây là cơ sở rất quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự thảo Luật, bảo đảm dự thảo bám sát thực tiễn, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, cải cách hành chính và hội nhập quốc tế.

Kim Thoa