Tăng độ tin cậy cho sản phẩm xanh nhờ tiêu chuẩn CoC mới

Khi các tuyên bố về phát triển bền vững ngày càng phổ biến, việc chứng minh tính xác thực trong chuỗi cung ứng toàn cầu trở thành thách thức lớn. Hai tiêu chuẩn mới của ISO về hệ thống chuỗi hành trình sản phẩm (CoC) được kỳ vọng sẽ củng cố tính minh bạch và độ tin cậy của các cam kết này.

Các tuyên bố về phát triển bền vững xuất hiện ngày càng nhiều, từ nhựa tái chế, sợi có nguồn gốc có trách nhiệm cho đến nhiên liệu tái tạo và vật liệu phát thải carbon thấp. Doanh nghiệp ngày càng đưa ra các cam kết về đặc tính môi trường và xã hội của sản phẩm.

Tuy nhiên, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu phức tạp, việc chứng minh các tuyên bố này không hề đơn giản. Nguyên liệu thường trải qua nhiều công đoạn xử lý, bị pha trộn, biến đổi và lưu chuyển qua nhiều quốc gia. Nếu thiếu các hệ thống theo dõi và xác minh hiệu quả, độ tin cậy của những cam kết bền vững có thể bị đặt dấu hỏi. Đây chính là vai trò then chốt của CoC.

Khung nền tảng cho các tuyên bố bền vững

CoC cung cấp cơ chế giúp các tổ chức theo dõi, kiểm soát và truyền đạt các đặc tính của nguyên liệu trong suốt chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, trên thực tế, các hệ thống này thường được áp dụng khác nhau giữa các ngành, đôi khi thiếu một chuẩn tham chiếu chung.

Nhằm giải quyết vấn đề này, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) đã ban hành hai tiêu chuẩn quốc tế mới là ISO 22095-2 và ISO 22095-3, góp phần củng cố khuôn khổ toàn cầu cho hệ thống CoC. Hai tiêu chuẩn đưa ra các yêu cầu được hài hòa ở cấp quốc tế đối với hai mô hình CoC phổ biến là “cân bằng khối lượng” (mass balance) và “ghi nhận - phân bổ” (book and claim).

Được thiết kế để áp dụng liên ngành, các tiêu chuẩn này đóng vai trò như tài liệu tham chiếu chung, hỗ trợ các tổ chức chứng nhận, nhà hoạch định chính sách, đồng thời tạo thuận lợi cho thương mại xuyên biên giới. Hai tiêu chuẩn do Ban kỹ thuật ISO/TC 308 xây dựng, kế thừa ISO 22095:2020 - tiêu chuẩn đã thiết lập thuật ngữ và các mô hình CoC chung cho nhiều lĩnh vực. Nếu như phiên bản năm 2020 đặt nền tảng khái niệm thì các phần mới đi xa hơn khi đưa ra các yêu cầu vận hành cụ thể cho hai mô hình được sử dụng rộng rãi nhất.

Hai tiêu chuẩn mới giúp hoàn thiện bộ công cụ CoC, giảm nguy cơ hiểu sai và tính trùng, nâng cao tính toàn vẹn của các tuyên bố bền vững.

Nội dung chính của tiêu chuẩn mới

ISO 22095-2 tập trung vào mô hình cân bằng khối lượng được áp dụng phổ biến trong các ngành như hóa chất, nhựa, nông nghiệp và dệt may. Theo mô hình này, nguyên liệu có và không có đặc tính bền vững (như hàm lượng tái chế hoặc tái tạo) có thể được trộn lẫn trong quá trình sản xuất. Điểm cốt lõi không nằm ở việc tách biệt vật lý, mà là việc kiểm soát chính xác dòng vào, ra của nguyên liệu. Tiêu chuẩn quy định rõ các yêu cầu về phạm vi hệ thống, nguyên tắc phân bổ, hệ số chuyển đổi và cách thức truyền đạt thông tin.

Trong khi đó, ISO 22095-3 đề cập đến mô hình “ghi nhận - phân bổ” (book and claim), trong đó các đặc tính bền vững được chuyển giao thông qua công cụ hành chính thay vì dòng vật chất. Các công cụ này gọi là TIECs (chứng nhận có thể chuyển nhượng kèm quyền tuyên bố) cho phép doanh nghiệp hỗ trợ sản xuất bền vững ngay cả khi không thể truy xuất vật lý trực tiếp.

Tiêu chuẩn mới thiết lập phương pháp tiếp cận thống nhất toàn cầu về cách tạo lập, chuyển giao và hủy bỏ các công cụ này, qua đó hạn chế tình trạng tính trùng và tăng cường tính minh bạch. Đồng thời, đây cũng là nền tảng đáng tin cậy cho các cơ chế như chứng chỉ thuộc tính môi trường (EACs) trong thị trường năng lượng và môi trường.

Theo ông Jack Steijn, Chủ tịch ISO/TC 308, việc ban hành hai tiêu chuẩn mới giúp hoàn thiện bộ công cụ CoC, giảm nguy cơ hiểu sai và tính trùng, nâng cao tính toàn vẹn của các tuyên bố bền vững, đồng thời định hình nguyên tắc cốt lõi cho quá trình tiêu chuẩn hóa trong tương lai trên nhiều lĩnh vực.

Hà My (theo ISO)