TCVN 14262:2024 – Cơ sở kiểm soát chất lượng vi sinh trong phân bón

Những năm gần đây, cùng với xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững, phân bón vi sinh ngày càng được sử dụng rộng rãi tại nhiều địa phương. Nhiều sản phẩm được quảng bá có chứa các vi sinh vật có lợi, giúp cải tạo đất, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học. Trong số đó, hai chủng vi khuẩn Lactobacillus plantarum và Lactobacillus acidophilus thường được nhắc đến như những thành phần quan trọng, góp phần cải thiện môi trường đất và hỗ trợ sinh trưởng của cây trồng.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy thị trường phân bón vi sinh vẫn tồn tại không ít bất cập. Không ít sản phẩm công bố chứa vi sinh vật nhưng hàm lượng thực tế không rõ ràng, thiếu căn cứ kiểm chứng hoặc không đạt như thông tin ghi trên nhãn. Sự thiếu thống nhất trong phương pháp phân tích khiến kết quả kiểm tra giữa các đơn vị có thể chênh lệch, gây khó khăn cho công tác quản lý, đồng thời làm giảm niềm tin của người nông dân khi lựa chọn sản phẩm.

Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng trên là chưa có chuẩn mực thống nhất về phương pháp xác định hàm lượng vi sinh vật trong phân bón, đặc biệt với các chủng vi khuẩn cụ thể. Trong bối cảnh đó, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14262:2024 được ban hành, tập trung vào việc hướng dẫn phương pháp định lượng Lactobacillus plantarum và Lactobacillus acidophilus trong phân bón.

TCVN 14262:2024 không đưa ra ngưỡng hay mức hàm lượng bắt buộc đối với các chủng vi khuẩn này, mà đóng vai trò là cơ sở kỹ thuật, giúp các tổ chức, doanh nghiệp và cơ quan quản lý có chung cách tiếp cận khi kiểm tra, đánh giá chất lượng sản phẩm. Việc chuẩn hóa phương pháp định lượng giúp đảm bảo kết quả phân tích có độ tin cậy, có thể so sánh và sử dụng thống nhất trong quản lý nhà nước cũng như trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Tiêu chuẩn hướng dẫn hai phương pháp tiếp cận chính để xác định hàm lượng vi khuẩn trong phân bón. Một là phương pháp đếm khuẩn lạc. đây là cách làm truyền thống trong lĩnh vực vi sinh, dựa trên khả năng sinh trưởng của vi khuẩn trong môi trường nuôi cấy phù hợp để ước tính số lượng vi khuẩn sống có trong mẫu. Hai là kỹ thuật Real-time PCR, một phương pháp hiện đại cho phép phát hiện và định lượng nhanh các chủng vi khuẩn mục tiêu thông qua vật liệu di truyền. Việc đưa ra song song hai phương pháp cho thấy tiêu chuẩn hướng tới tính linh hoạt, tạo điều kiện cho các đơn vị lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện kỹ thuật và mục đích sử dụng, thay vì áp đặt một phương án duy nhất.

Bên cạnh việc nêu phương pháp, TCVN 14262:2024 còn nhấn mạnh các yêu cầu mang tính nguyên tắc nhằm đảm bảo kết quả phân tích phản ánh đúng chất lượng thực tế của sản phẩm. Trước hết là yêu cầu về xử lý và chuẩn bị mẫu phân bón, bảo đảm mẫu được lấy và bảo quản đúng cách, hạn chế tối đa các yếu tố có thể làm sai lệch hàm lượng vi khuẩn. Đồng thời, điều kiện thử nghiệm, thao tác phân tích và kiểm soát môi trường làm việc cũng cần được thực hiện nghiêm túc, nhất quán, nhằm nâng cao độ chính xác và khả năng lặp lại của kết quả.

Tiêu chuẩn cũng đề cao việc ghi chép, báo cáo và trình bày kết quả phân tích một cách rõ ràng, minh bạch, giúp người sử dụng kết quả hiểu đúng ý nghĩa của số liệu, tránh gây nhầm lẫn trong quá trình đánh giá chất lượng phân bón. Đây là yếu tố quan trọng để kết nối thông tin giữa nhà sản xuất, phòng thử nghiệm và cơ quan quản lý.

Đối với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phân bón, TCVN 14262:2024 là công cụ hỗ trợ kiểm soát chất lượng, giúp chứng minh tính xác thực của các thông tin công bố trên nhãn sản phẩm. Việc áp dụng tiêu chuẩn không chỉ góp phần nâng cao uy tín mà còn tạo lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm.

Về phía cơ quan quản lý, tiêu chuẩn cung cấp cơ sở kỹ thuật thống nhất để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra và giám sát thị trường, hạn chế tình trạng mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau. Quan trọng hơn, người nông dân là đối tượng trực tiếp sử dụng phân bón sẽ được hưởng lợi từ những sản phẩm có chất lượng được kiểm chứng, qua đó giảm rủi ro trong sản xuất và nâng cao hiệu quả canh tác.

TCVN 14262:2024 không phải là rào cản kỹ thuật, mà là bước tiến cần thiết nhằm đưa phân bón vi sinh phát triển theo hướng khoa học, minh bạch và bền vững hơn. Khi chất lượng được đo lường đúng và công bố rõ ràng, thị trường sẽ dần được sàng lọc, tạo điều kiện cho các sản phẩm nghiêm túc phát triển và bảo vệ quyền lợi chính đáng của người sản xuất cũng như người sử dụng.

An Dương