TCVN 14431:2025 về nguyên tố vi lượng trong sữa trẻ sơ sinh và sản phẩm dinh dưỡng người lớn

Trong những năm gần đây, thị trường sữa và các sản phẩm dinh dưỡng, đặc biệt là sữa và thức ăn công thức dành cho trẻ sơ sinh cũng như các sản phẩm dinh dưỡng dành cho người lớn, phát triển nhanh cả về số lượng lẫn chủng loại. Người tiêu dùng có thể dễ dàng lựa chọn giữa hàng trăm nhãn hiệu trong nước và nhập khẩu với những lời quảng bá về “tăng chiều cao”, “bổ sung vi chất vượt trội”, “công thức tối ưu theo tiêu chuẩn châu Âu” hay “hỗ trợ xương khớp, tim mạch, đề kháng cho người trưởng thành và người cao tuổi”.

Tuy nhiên, chính sự đa dạng và cạnh tranh mạnh mẽ này cũng đặt ra thách thức lớn cho công tác quản lý chất lượng, không chỉ đối với sản phẩm cho trẻ nhỏ mà cả với các dòng sản phẩm dinh dưỡng cho người trưởng thành và người cao tuổi, nhất là trong việc kiểm soát chính xác hàm lượng các khoáng chất thiết yếu như canxi, sắt, kẽm, magiê hay natri – những vi chất đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển thể chất, trí tuệ của trẻ em cũng như duy trì sức khỏe, phòng ngừa loãng xương, thiếu máu và rối loạn chuyển hóa ở người lớn.

Trên thực tế, chỉ cần sai lệch nhỏ trong hàm lượng khoáng chất cũng có thể ảnh hưởng đến giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, làm giảm hiệu quả sử dụng, thậm chí gây tác động không mong muốn nếu vượt quá ngưỡng cho phép, bất kể đối tượng sử dụng là trẻ sơ sinh hay người trưởng thành. Do đó, yêu cầu về một phương pháp phân tích khoa học, thống nhất và có độ chính xác cao là hết sức cần thiết.

Đáp ứng yêu cầu này, Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 14431:2025 về sữa, sản phẩm sữa, thức ăn công thức dành cho trẻ sơ sinh và sản phẩm dinh dưỡng dành cho người lớn - xác định khoáng chất và nguyên tố vết - phương pháp đo phổ phát xạ nguyên tử plasma cảm ứng cao tần (icp-aes) đã được ban hành, tương đương với ISO 15151:2018, nhằm cung cấp quy trình xác định các nguyên tố khoáng trong sữa và sản phẩm sữa một cách đáng tin cậy, phục vụ cơ quan kiểm nghiệm, nhà sản xuất và đơn vị quản lý chất lượng thực phẩm.

Xác định các nguyên tố khoáng trong sữa, thức ăn công thức dành cho trẻ sơ sinh và sản phẩm dinh dưỡng giành cho người lớn theo tiêu chuẩn giúp đảm bảo chất lượng, an toàn khi sử dụng. Ảnh minh họa

TCVN 14431:2025 áp dụng kỹ thuật phổ phát xạ nguyên tử plasma cảm ứng cao tần (ICP-AES) để xác định định lượng hàm lượng các khoáng chất gồm: canxi (Ca), đồng (Cu), sắt (Fe), magiê (Mg), mangan (Mn), phốt pho (P), kali (K), natri (Na) và kẽm (Zn). Phương pháp này phù hợp với nhiều dạng sản phẩm bao gồm sữa tươi, sữa bột, bơ, phô mai, whey và thức ăn công thức dành cho trẻ sơ sinh và người lớn.

Một trong những điểm nổi bật của tiêu chuẩn là yêu cầu rõ ràng về chuẩn bị mẫu và thiết bị phân tích. Trước khi tiến hành phép thử, mẫu sản phẩm phải được xử lý để đảm bảo tính đại diện và độ đồng nhất cao, đồng thời phải sử dụng các dụng cụ phòng thí nghiệm đã được làm sạch và chuẩn hóa. Những bước này giúp hạn chế sai số, đảm bảo phép đo phản ánh chính xác hàm lượng khoáng chất trong sản phẩm.

Kỹ thuật ICP-AES được lựa chọn trong tiêu chuẩn vì độ nhạy cao và khả năng phân tích nhiều nguyên tố trong cùng một mẫu thử. Thiết bị này làm việc dựa trên nguyên lý kích thích nguyên tử bằng plasma, tạo ra các tín hiệu ánh sáng đặc trưng của từng nguyên tố. Sau đó, các tín hiệu này được phân tích để tính toán hàm lượng tương ứng, cho phép đánh giá chi tiết về thành phần khoáng chất trong sản phẩm sữa hoặc sữa công thức.

Tiêu chuẩn cũng đưa ra các quy định về chuẩn bị dung dịch chuẩn và dung dịch nội chuẩn, là yếu tố then chốt để đảm bảo tính chính xác và tái lập của phương pháp phân tích. Việc chuẩn bị dung dịch chuẩn phải tuân thủ nghiêm ngặt theo các hướng dẫn kỹ thuật về nồng độ, điều kiện bảo quản, và kiểm soát chất lượng trước khi sử dụng để hiệu chuẩn thiết bị phân tích.

Đặc biệt, tiêu chuẩn nhấn mạnh đến an toàn trong phòng thí nghiệm. Khi sử dụng các hóa chất như acid nitric để phân hủy mẫu, các nhà phân tích phải thực hiện theo các biện pháp an toàn phù hợp nhằm bảo vệ sức khỏe và hạn chế rủi ro nghề nghiệp. Việc này không chỉ giúp bảo đảm kết quả phân tích đáng tin cậy mà còn góp phần tạo môi trường làm việc an toàn cho kỹ thuật viên.

Việc áp dụng TCVN 14431:2025 có ý nghĩa quan trọng trong hệ thống kiểm soát chất lượng sản phẩm sữa và dinh dưỡng công thức, nhất là đối với sản phẩm dành cho trẻ sơ sinh – đối tượng nhạy cảm với dinh dưỡng và ảnh hưởng sức khỏe lâu dài. Tiêu chuẩn giúp các cơ quan kiểm nghiệm thực hiện các phép xác định khoáng chất theo một quy trình thống nhất, từ đó đưa ra kết quả chính xác, phục vụ việc đánh giá chất lượng sản phẩm, đảm bảo an toàn dinh dưỡng cho trẻ nhỏ và người tiêu dùng nói chung.

TCVN 14431:2025 không chỉ là một tài liệu kỹ thuật phục vụ phòng thí nghiệm mà còn là công cụ quản lý chất lượng hữu hiệu, góp phần nâng cao tiêu chuẩn dinh dưỡng, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy sản xuất thực phẩm an toàn tại Việt Nam.

An Dương