TCVN 7909-2-14:2025 về quá điện áp trong mạng lưới phân phối điện công cộng

Trong bối cảnh quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mạng lưới phân phối điện công cộng ngày càng phải gánh vác nhiều phụ tải phức tạp. Sự gia tăng nhanh chóng của các thiết bị điện – điện tử, hệ thống tự động hóa, năng lượng tái tạo phân tán và hạ tầng viễn thông khiến môi trường điện từ trở nên phức tạp, tiềm ẩn nhiều biến động. Một trong những rủi ro lớn nhất đối với thiết bị và hệ thống điện hiện nay chính là hiện tượng quá điện áp – nguyên nhân tiềm ẩn gây hư hỏng thiết bị, gián đoạn cung cấp điện và mất an toàn vận hành.

Thực tế cho thấy, nhiều sự cố cháy nổ thiết bị, hỏng linh kiện điện tử hay ngừng hoạt động đột ngột của các hệ thống điều khiển có liên quan trực tiếp đến các xung quá điện áp xuất hiện trong lưới điện phân phối. Quá điện áp có thể phát sinh do sét đánh, thao tác đóng cắt, sự cố ngắn mạch, hoặc do tương tác giữa các nguồn và phụ tải trong mạng lưới điện hiện đại. Trong khi đó, không phải tất cả các thiết bị đều được thiết kế để chịu đựng các mức quá điện áp này, đặc biệt là các thiết bị điện tử nhạy cảm.

Trước yêu cầu cấp thiết đó, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7909-2-14:2025 đã được ban hành, nhằm cung cấp cơ sở kỹ thuật thống nhất để mô tả, phân loại và đánh giá các mức quá điện áp trong môi trường lưới điện công cộng. Tiêu chuẩn này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ thiết kế, thử nghiệm và lựa chọn thiết bị điện – điện tử phù hợp với điều kiện thực tế của hệ thống điện Việt Nam.

Lưới điện công cộng nên đáp ứng các yêu cầu theo tiêu chuẩn về môi trường, quá điện áp để đảm bảo an toàn. Ảnh minh họa

Về bản chất, TCVN 7909-2-14:2025 tập trung mô tả đặc tính của môi trường điện từ liên quan đến quá điện áp, thay vì quy định trực tiếp yêu cầu miễn nhiễm hay giới hạn phát xạ cho từng thiết bị cụ thể. Tiêu chuẩn xác định các loại quá điện áp có thể xuất hiện trong mạng lưới phân phối điện công cộng, bao gồm quá điện áp ngắn hạn, quá điện áp xung và các dạng quá điện áp có biên độ cao nhưng thời gian tồn tại ngắn.

Một nội dung quan trọng của tiêu chuẩn là việc phân loại môi trường lưới điện theo mức độ nghiêm trọng của quá điện áp. Dựa trên vị trí lắp đặt, cấu trúc lưới điện, khoảng cách tới nguồn sét hoặc thiết bị đóng cắt công suất lớn, môi trường điện từ được chia thành các cấp khác nhau. Việc phân loại này giúp các nhà sản xuất và đơn vị thiết kế hệ thống xác định rõ mức độ rủi ro mà thiết bị có thể phải đối mặt trong quá trình vận hành.

TCVN 7909-2-14:2025 cũng đưa ra các tham số đặc trưng của quá điện áp, như biên độ, dạng sóng, thời gian tăng và thời gian tồn tại. Những thông tin này là cơ sở để lựa chọn các giải pháp bảo vệ phù hợp, từ thiết bị chống sét lan truyền, bộ lọc EMC đến cấu hình nối đất và liên kết đẳng thế trong hệ thống điện. Thay vì tiếp cận một cách chung chung, tiêu chuẩn cho phép đánh giá rủi ro quá điện áp một cách có hệ thống và dựa trên dữ liệu kỹ thuật.

Đối với doanh nghiệp sản xuất thiết bị điện – điện tử, việc tham chiếu TCVN 7909-2-14:2025 giúp nâng cao khả năng tương thích điện từ của sản phẩm, hạn chế nguy cơ hư hỏng khi đưa vào sử dụng trong lưới điện thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều sản phẩm phải đáp ứng đồng thời yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế, nơi các tiêu chuẩn về EMC ngày càng được siết chặt.

Ở góc độ quản lý và vận hành hệ thống điện, tiêu chuẩn góp phần nâng cao độ tin cậy của lưới điện phân phối, giảm thiểu sự cố do quá điện áp gây ra. Khi các thiết bị được thiết kế và lựa chọn phù hợp với môi trường điện từ dự kiến, nguy cơ gián đoạn cung cấp điện, hư hỏng hàng loạt thiết bị hoặc ảnh hưởng đến các hệ thống quan trọng như y tế, giao thông, viễn thông sẽ được hạn chế đáng kể.

TCVN 7909-2-14:2025 cũng tạo nền tảng để hài hòa với các tiêu chuẩn quốc tế về EMC, giúp doanh nghiệp Việt Nam dễ dàng tiếp cận thị trường nước ngoài và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh hội nhập, việc áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật tương thích không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là lợi thế cạnh tranh.

Có thể thấy, trong một hệ thống điện ngày càng phức tạp và nhạy cảm, việc hiểu đúng và kiểm soát tốt nguy cơ quá điện áp là yếu tố then chốt để bảo đảm an toàn, độ bền và hiệu quả vận hành của thiết bị. Việc ban hành và áp dụng TCVN 7909-2-14:2025 không chỉ đáp ứng nhu cầu kỹ thuật trước mắt, mà còn góp phần xây dựng một môi trường điện từ an toàn, ổn định và bền vững cho quá trình phát triển kinh tế – xã hội trong dài hạn.

An Dương