TCVN 14576:2025 – Chuẩn hóa lớp phủ cho phương tiện đường sắt chở khách

Trong bối cảnh ngành đường sắt Việt Nam đang từng bước hiện đại hóa, việc đảm bảo chất lượng, an toàn và tuổi thọ cho phương tiện chở khách trở nên ngày càng quan trọng. Bên cạnh kết cấu cơ khí và hệ thống vận hành, lớp phủ bề mặt đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ vật liệu nền, duy trì tính thẩm mỹ và kéo dài tuổi thọ khai thác. Thực tế cho thấy, sau một thời gian vận hành, nhiều phương tiện xuất hiện tình trạng bong tróc sơn, ăn mòn kim loại hay phai màu, ảnh hưởng đến độ bền kết cấu, gia tăng chi phí bảo dưỡng và tác động đến hình ảnh của ngành đường sắt.

Với tuổi thọ trung bình trên 15 năm, các phương tiện đường sắt cần vật liệu bền vững, chịu được tác động của thời tiết, va chạm nhẹ từ đá hoặc hóa chất trong môi trường vận hành. Lớp vỏ ngoài không chỉ đóng vai trò bảo vệ thiết yếu mà còn ảnh hưởng đến trải nghiệm hành khách, duy trì giá trị thẩm mỹ và cảm giác thoải mái. Một hệ thống lớp phủ đạt chuẩn giúp đảm bảo hiệu quả cho toàn bộ quy trình sơn và khai thác phương tiện.

Nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng trên xuất phát từ việc thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất cho lớp phủ phương tiện chở khách. Trước đây, việc lựa chọn vật liệu, quy trình thi công và đánh giá chất lượng hầu hết dựa trên kinh nghiệm hoặc tiêu chuẩn riêng của từng nhà sản xuất, nhà thầu. Điều này khiến chất lượng lớp phủ không đồng đều, khó kiểm soát hiệu năng lâu dài và thiếu cơ sở kỹ thuật chung để nghiệm thu, đánh giá trong quá trình sử dụng.

Vì vậy, việc ban hành một tiêu chuẩn quốc gia đồng bộ là hết sức cần thiết, tạo cơ sở cho chất lượng lớp phủ được duy trì ổn định và hiệu quả trên toàn hệ thống.

Lớp phủ phương tiện đường sắt nên đáp ứng các yêu cầu theo tiêu chuẩn. (Ảnh minh họa)

Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14576:2025 “Ứng dụng đường sắt – Lớp phủ cho các phương tiện giao thông đường sắt chở khách” trên cơ sở chấp nhận tiêu chuẩn quốc tế ISO 9466:2025, nhằm đưa ra khung kỹ thuật đầy đủ và đồng bộ cho việc thiết kế, thi công, kiểm tra và bảo dưỡng lớp phủ trên phương tiện đường sắt chở khách. Tiêu chuẩn này áp dụng cho các hệ thống lớp phủ sử dụng trên thân vỏ, khung, thiết bị và các bộ phận liên quan của phương tiện, bao gồm cả lớp phủ dạng lỏng và dạng bột, dùng trong cả điều kiện khai thác trong nhà và ngoài trời.

Một trong những nội dung cốt lõi của TCVN 14576:2025 đưa ra yêu cầu về hiệu năng của lớp phủ sau khi thi công. Theo tiêu chuẩn, lớp phủ phải đảm bảo độ bám dính tốt với bề mặt vật liệu nền, có khả năng chống trầy xước, chống va đập và không bị bong tróc trong quá trình vận hành. Đồng thời, lớp phủ cần đáp ứng các yêu cầu về khả năng kháng ăn mòn, chịu được tác động của môi trường ẩm, muối, ô nhiễm không khí và sự thay đổi nhiệt độ trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Đối với các bộ phận thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu về độ bền màu và khả năng chống tia cực tím, nhằm duy trì tính thẩm mỹ lâu dài cho phương tiện.

Bên cạnh yêu cầu về hiệu năng, TCVN 14576:2025 cũng nhấn mạnh vai trò của công tác chuẩn bị bề mặt trước khi thi công lớp phủ. Tiêu chuẩn yêu cầu bề mặt kim loại phải được làm sạch, loại bỏ hoàn toàn gỉ sét, dầu mỡ và tạp chất, tạo điều kiện để lớp phủ bám dính hiệu quả. Việc lựa chọn vật liệu phủ phải phù hợp điều kiện sử dụng cụ thể của từng bộ phận, chẳng hạn lớp phủ ngoài trời cần ưu tiên khả năng chống thời tiết, trong khi lớp phủ nội thất chú trọng đến độ an toàn, thẩm mỹ và khả năng vệ sinh.

Quy trình thi công lớp phủ cũng được tiêu chuẩn đề cập một cách rõ ràng, từ điều kiện môi trường thi công, số lớp phủ, độ dày từng lớp đến thời gian khô và yêu cầu kiểm soát chất lượng trong quá trình thực hiện. Việc tuân thủ đúng quy trình không chỉ giúp lớp phủ đạt hiệu năng như thiết kế mà còn hạn chế các lỗi kỹ thuật phát sinh trong quá trình sử dụng, giảm thiểu chi phí sửa chữa về sau.

TCVN 14576:2025 còn đưa ra các phương pháp kiểm tra và đánh giá chất lượng lớp phủ sau thi công. Các phép thử như kiểm tra thị giác, đo độ dày màng sơn, thử độ bám dính, khả năng chịu ẩm và chống ăn mòn được quy định nhằm bảo đảm việc đánh giá được thực hiện khách quan, có cơ sở kỹ thuật rõ ràng.

Ngoài ra, tiêu chuẩn cũng đề cập đến yêu cầu kiểm tra định kỳ trong quá trình khai thác, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu xuống cấp của lớp phủ để có biện pháp bảo dưỡng kịp thời. Không dừng lại ở giai đoạn thi công ban đầu, TCVN 14576:2025 còn hướng dẫn việc sửa chữa và phục hồi lớp phủ khi phương tiện đã qua thời gian sử dụng. Các yêu cầu về xử lý bề mặt cũ, lựa chọn vật liệu sửa chữa và kiểm tra chất lượng sau phục hồi giúp đảm bảo lớp phủ mới tiếp tục đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, kéo dài tuổi thọ phương tiện mà không làm gián đoạn hoạt động khai thác.

Việc áp dụng TCVN 14576:2025 mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho ngành đường sắt. Tiêu chuẩn góp phần đồng bộ hóa yêu cầu kỹ thuật về lớp phủ, giúp nâng cao chất lượng phương tiện, giảm chi phí bảo trì dài hạn và tăng độ an toàn trong khai thác. Đồng thời, đây cũng là cơ sở quan trọng để các doanh nghiệp sản xuất, sửa chữa phương tiện đường sắt trong nước tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, thuận lợi trong hợp tác và hội nhập.

An Dương