TCVN 14607-1:2026 yêu cầu chất lượng vật liệu nhân giống xoài

Xoài là cây ăn quả có giá trị kinh tế, được trồng phổ biến tại nhiều địa phương. Tuy nhiên, chất lượng cây giống đầu vào có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng quả sau này. Việc sử dụng cây giống không rõ nguồn gốc, không đồng nhất về đặc tính hoặc mang mầm bệnh có thể làm giảm hiệu quả sản xuất, gây khó khăn cho quá trình chăm sóc và quản lý vườn cây.

Để góp phần kiểm soát chất lượng nguồn giống, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14607-1:2026 về giống cây nông nghiệp – Yêu cầu đối với vật liệu nhân giống được xây dựng, quy định các yêu cầu chất lượng đối với vật liệu nhân giống của các giống thuộc loài xoài.

Tiêu chuẩn do Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Đây là phần đầu tiên trong bộ tiêu chuẩn TCVN 14607 về yêu cầu đối với vật liệu nhân giống cây nông nghiệp.

Theo TCVN 14607-1:2026, vật liệu nhân giống xoài bao gồm gốc ghép, cành ghép, mắt ghép và cây giống. Mỗi loại vật liệu có những yêu cầu riêng nhằm bảo đảm chất lượng trong quá trình sản xuất cây giống.

Đối với tính đúng giống, tiêu chuẩn quy định 100% gốc ghép phải được gieo từ hạt của các giống xoài đa phôi thuộc loài Mangifera indica. Trong khi đó, cành ghép và mắt ghép phải được khai thác từ cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng đã được cấp có thẩm quyền công nhận. Cây giống cũng phải được tạo ra từ cành ghép, mắt ghép có nguồn gốc từ những cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng này.

Quy định trên nhằm kiểm soát nguồn vật liệu đầu vào, hạn chế việc sử dụng cành, mắt ghép không rõ xuất xứ, ảnh hưởng đến tính đồng nhất và đặc tính của giống.

Bên cạnh tính đúng giống, tiêu chuẩn yêu cầu cây giống đạt độ thuần từ 95%, tức tỷ lệ cây khác dạng không được vượt quá 5%. Đây là chỉ tiêu quan trọng để bảo đảm các cây trong cùng lô giống có sự đồng nhất về những tính trạng đặc trưng, phù hợp với bản mô tả giống.

Đối với gốc ghép, tiêu chuẩn đưa ra yêu cầu về độ tuổi, chiều cao, đường kính thân tại vị trí ghép và tình trạng sinh trưởng. Cụ thể, gốc ghép phải đạt từ 10 tháng đến 18 tháng tuổi tính từ khi gieo hạt, chiều cao tối thiểu 60 cm và đường kính thân tại vị trí ghép tối thiểu 0,8 cm.

Ngoài các chỉ tiêu về kích thước, gốc ghép phải có thân và cổ rễ thẳng, sinh trưởng bình thường. Đặc biệt, cây không được nhiễm bệnh thán thư (Colletotrichum gloeosporioides) và bệnh phấn trắng (Oidium mangiferae).

Đối với cành ghép, tiêu chuẩn yêu cầu cành được lấy từ những cây đầu dòng hoặc vườn cây đầu dòng đã được công nhận. Cành ghép có tuổi từ 2 tháng đến 4 tháng, được hình thành qua 2-3 đợt lộc gần nhất và thu hái khi lá của đợt lộc cuối đã thành thục. Cành không bị nhiễm sâu bệnh.

Mắt ghép phải là mắt ngủ còn nguyên vẹn, không bị dập nát, không nhiễm sâu bệnh và được tách từ cành ghép đáp ứng yêu cầu chất lượng. Những quy định này giúp kiểm soát tình trạng vật liệu nhân giống trước khi đưa vào công đoạn ghép cây.

Đối với cây giống xoài sau ghép, TCVN 14607-1:2026 quy định các chỉ tiêu về độ tuổi, chiều cao, vị trí ghép, đường kính thân, chiều dài cành và khả năng sinh trưởng. Theo đó, cây giống phải đạt tối thiểu 3 tháng tuổi tính từ khi ghép, chiều cao ít nhất 50 cm. Đường kính thân phía trên mắt ghép phải đạt tối thiểu 0,6 cm, chiều dài cành phát sinh từ mắt ghép tối thiểu 25 cm.

Về hình thái và khả năng sinh trưởng, cây phải khỏe, xanh tốt, thân thẳng; cành ghép có từ 1-4 đợt lộc thành thục. Cây giống không được nhiễm bệnh thán thư và bệnh phấn trắng trên thân, lá. 

Tiêu chuẩn cũng nêu rõ, quá trình kiểm tra gốc ghép được thực hiện bằng cách quan sát, đo trực tiếp trên vườn ươm trước ngày ghép. Với cành ghép, mắt ghép và cây giống, việc đánh giá kết hợp kiểm tra hồ sơ, nhật ký sản xuất, quan sát thực tế và đo các chỉ tiêu tương ứng.

Đối với cây giống, cơ sở sản xuất cần chứng minh nguồn gốc vật liệu nhân giống thông qua nhật ký, hồ sơ sản xuất kết hợp kiểm tra trực tiếp. Tỷ lệ cây khác dạng không được vượt quá 5%; tỷ lệ cây không đạt yêu cầu chất lượng cũng không vượt quá 5%. Riêng số cây nhiễm bệnh thán thư và bệnh phấn trắng trong mẫu kiểm tra phải bằng 0.

Có thể thấy, TCVN 14607-1:2026 tiếp cận chất lượng cây giống xoài theo toàn bộ quá trình nhân giống, từ lựa chọn gốc ghép, khai thác cành ghép, mắt ghép đến kiểm tra cây giống thành phẩm. Việc áp dụng các yêu cầu này góp phần nâng cao tính đồng nhất, khả năng truy xuất nguồn gốc và kiểm soát nguy cơ sâu bệnh, tạo cơ sở để các cơ sở sản xuất cung cấp cây giống xoài có chất lượng ổn định hơn cho người trồng.

An Dương