TCVN 4731:2026 hướng dẫn kiểm dịch thực vật, phát hiện sớm sinh vật gây hại nông sản

Trong hoạt động xuất nhập khẩu nông sản, nguy cơ đưa sinh vật gây hại vào một quốc gia luôn là vấn đề cần được kiểm soát. Những sinh vật này có thể tồn tại trong cây, quả, hạt, củ hoặc các vật thể thuộc diện kiểm dịch mà bằng mắt thường không phải lúc nào cũng dễ nhận biết.

Nếu việc kiểm tra không được thực hiện đầy đủ hoặc mẫu lấy không đại diện cho cả lô hàng, nguy cơ bỏ sót sinh vật gây hại có thể xảy ra. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến an toàn sản xuất nông nghiệp mà còn có thể gây khó khăn cho hoạt động thương mại khi hàng hóa phải đáp ứng yêu cầu kiểm dịch của nước nhập khẩu.

Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng có ý nghĩa khi nông sản ngày càng tham gia sâu vào thương mại quốc tế. Một lô hàng không đáp ứng yêu cầu kiểm dịch có thể bị giữ lại, xử lý hoặc ảnh hưởng đến tiến độ giao nhận. Ngược lại, quy trình kiểm tra minh bạch và thống nhất giúp doanh nghiệp có cơ sở chuẩn bị hàng hóa và phối hợp tốt hơn với cơ quan kiểm dịch.

Trong bối cảnh đó, TCVN 4731:2026 – Kiểm dịch thực vật - Phương pháp lấy mẫu đưa ra hướng dẫn thống nhất về việc lấy mẫu đối với các lô vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật xuất khẩu, nhập khẩu nhằm xác định tình trạng nhiễm sinh vật gây hại. Tiêu chuẩn do Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn này thay thế TCVN 4731:1989.

Điểm quan trọng của tiêu chuẩn là việc lấy mẫu không đơn thuần là chọn một vài sản phẩm bất kỳ trong lô hàng để kiểm tra. Mẫu được lấy phải có khả năng phản ánh tình trạng của cả lô, từ đó giúp kết quả kiểm dịch có cơ sở hơn. Một ý nghĩa quan trọng của việc chuẩn hóa phương pháp lấy mẫu là giúp hoạt động kiểm dịch được thực hiện thống nhất thay vì phụ thuộc quá nhiều vào cách làm riêng của từng trường hợp.

TCVN 4731:2026 cũng yêu cầu việc lựa chọn thiết bị, dụng cụ lấy mẫu phải căn cứ vào loại vật thể, điều kiện lấy mẫu và phương tiện chuyên chở. Nói cách khác, cách lấy mẫu cần phù hợp với đặc điểm thực tế của từng loại hàng hóa, thay vì áp dụng một cách thức giống nhau cho tất cả.

Quá trình này hướng tới mục tiêu phát hiện sinh vật gây hại ngay từ khâu kiểm dịch, qua đó hỗ trợ ngăn ngừa nguy cơ lây lan theo các lô hàng xuất nhập khẩu. Nếu mẫu được lựa chọn không phù hợp, kết quả phân tích có thể không phản ánh đúng tình trạng của cả lô hàng. Vì vậy, chuẩn hóa ngay từ bước đầu tiên giúp các khâu kiểm tra phía sau có cơ sở chính xác hơn.

Có thể thấy, việc ban hành TCVN 4731:2026 không chỉ là cập nhật phương pháp lấy mẫu cũ mà còn góp phần thống nhất quy trình kiểm dịch trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu nông sản ngày càng mở rộng. Khi mẫu được lấy đúng cách, đại diện cho lô hàng và được xử lý theo quy trình thống nhất, cơ quan chức năng có thêm cơ sở để phát hiện sinh vật gây hại, trong khi doanh nghiệp cũng giảm nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc ách tắc trong quá trình thông quan.

An Dương