TCVN ISO 14064-1:2025 về định lượng và báo cáo phát thải khí nhà kính

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng và các cam kết giảm phát thải carbon được thúc đẩy mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, việc đo lường và quản lý khí nhà kính đang trở thành yêu cầu bắt buộc đối với nhiều doanh nghiệp. Không còn dừng lại ở hoạt động mang tính tự nguyện, kiểm kê phát thải nay đã trở thành một phần trong chiến lược quản trị bắt buộc để đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường quốc tế.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đầu tiếp cận hệ thống đo lường khí nhà kính. Các khó khăn phổ biến bao gồm thiếu dữ liệu đầu vào, chưa có hệ thống theo dõi phát thải đồng bộ, cũng như hạn chế về nhân sự chuyên môn trong lĩnh vực kiểm kê carbon. Điều này khiến việc xây dựng báo cáo phát thải còn mang tính thủ công, thiếu nhất quán và khó đáp ứng yêu cầu kiểm chứng từ các tổ chức quốc tế.

Trong khi đó, các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ hay Nhật Bản đang ngày càng siết chặt quy định liên quan đến dấu chân carbon của sản phẩm. Doanh nghiệp không chỉ phải chứng minh chất lượng hàng hóa mà còn phải minh bạch toàn bộ quá trình phát thải trong sản xuất, vận chuyển và phân phối. Điều này tạo ra áp lực lớn đối với các tổ chức chưa có hệ thống quản lý khí nhà kính bài bản.

TCVN ISO 14064-1:2025 được kỳ vọng sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp Việt Nam thực hiện các cam kết giảm phát thải ròng bằng 0. Ảnh minh họa

Trước thực trạng đó, việc ban hành TCVN ISO 14064-1:2025 được xem là bước tiến quan trọng trong việc chuẩn hóa hoạt động kiểm kê khí nhà kính tại Việt Nam. Tiêu chuẩn này được xây dựng dựa trên nền tảng quốc tế ISO 14064-1:2018, thuộc bộ tiêu chuẩn ISO 14064 do Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế ban hành.

TCVN ISO 14064-1:2025 đưa ra các yêu cầu kỹ thuật chi tiết nhằm hướng dẫn tổ chức định lượng, báo cáo và quản lý phát thải cũng như loại bỏ khí nhà kính ở cấp độ doanh nghiệp. Tiêu chuẩn này không chỉ xác định phương pháp tính toán mà còn thiết lập khung quản lý dữ liệu nhằm đảm bảo tính minh bạch, chính xác và có thể kiểm chứng độc lập.

Một trong những nội dung trọng tâm của tiêu chuẩn là yêu cầu doanh nghiệp phải xác định rõ ranh giới phát thải trong toàn bộ hoạt động sản xuất – kinh doanh. Điều này bao gồm việc phân loại phát thải trực tiếp từ hoạt động nội bộ, phát thải gián tiếp từ năng lượng tiêu thụ và từng bước mở rộng sang các phát thải trong chuỗi giá trị như vận chuyển, nguyên liệu đầu vào và sử dụng sản phẩm.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng yêu cầu việc phân loại các loại khí nhà kính như CO₂, CH₄, N₂O và các khí khác có liên quan. Doanh nghiệp phải xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu phù hợp, đảm bảo khả năng truy xuất nguồn gốc số liệu và tính toán phát thải một cách nhất quán qua từng kỳ báo cáo.

Một điểm đáng chú ý khác của TCVN ISO 14064-1:2025 là yêu cầu về tính minh bạch trong báo cáo. Các phương pháp tính toán, giả định sử dụng và nguồn dữ liệu phải được công khai rõ ràng để đảm bảo khả năng đánh giá độc lập. Điều này giúp nâng cao độ tin cậy của báo cáo phát thải, đồng thời hạn chế rủi ro “xanh hóa giả” trong hoạt động doanh nghiệp.

Không chỉ dừng lại ở phạm vi kỹ thuật, tiêu chuẩn còn đóng vai trò như một công cụ quản trị chiến lược. Khi doanh nghiệp nắm được bức tranh toàn diện về phát thải, họ có thể xác định chính xác các điểm gây lãng phí năng lượng, từ đó tối ưu hóa quy trình sản xuất và giảm chi phí vận hành. Đây cũng là cơ sở để xây dựng các chiến lược giảm phát thải dài hạn và tham gia vào thị trường tín chỉ carbon trong tương lai.

Theo các chuyên gia môi trường, việc áp dụng TCVN ISO 14064-1:2025 sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam tiệm cận nhanh hơn với các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý khí nhà kính. Trong bối cảnh các quốc gia đang đẩy mạnh chính sách thuế carbon và yêu cầu báo cáo phát thải bắt buộc, việc chuẩn hóa hệ thống kiểm kê là điều kiện cần để duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Ngoài ra, tiêu chuẩn còn góp phần thúc đẩy minh bạch hóa thông tin môi trường trong nền kinh tế. Khi dữ liệu phát thải được chuẩn hóa và có thể so sánh, các nhà đầu tư, đối tác và người tiêu dùng sẽ có thêm cơ sở để đánh giá mức độ bền vững của doanh nghiệp. Điều này không chỉ nâng cao uy tín mà còn tạo ra lợi thế cạnh tranh dài hạn.

An Dương