TCVN ISO 22003-2:2025 quy định quy tắc áp dụng cho đánh giá hệ thống an toàn thực phẩm

Trong chuỗi thực phẩm, kiểm soát an toàn không chỉ đặt ra đối với sản phẩm cuối cùng mà còn liên quan đến quá trình, dịch vụ và hệ thống quản lý được tổ chức áp dụng. Vì vậy, hoạt động đánh giá và chứng nhận cần được thực hiện theo những yêu cầu thống nhất nhằm bảo đảm tính khách quan, năng lực và khả năng thực hiện đúng phạm vi chứng nhận.

TCVN ISO 22003-2:2025 được xây dựng cho các tổ chức thực hiện đánh giá và chứng nhận sản phẩm, quá trình hoặc dịch vụ, trong đó có đánh giá hệ thống an toàn thực phẩm (HTATTP). Tiêu chuẩn hoàn toàn tương đương ISO 22003-2:2022 và được công bố năm 2025. Tiêu chuẩn do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F3 - Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định và Bộ Khoa học và Công nghệ công bố.

Theo TCVN ISO 22003-2:2025, tiêu chuẩn bổ sung cho TCVN ISO/IEC 17065:2013 và quy định các quy tắc áp dụng cho việc đánh giá HTATTP, chứng nhận sản phẩm, quá trình và dịch vụ tuân thủ các yêu cầu của chương trình chứng nhận dựa trên những nguyên tắc an toàn thực phẩm được chấp nhận, đồng thời bao gồm các yếu tố của hệ thống quản lý.

TCVN ISO 22003-2:2025 thiết lập một khung yêu cầu cho tổ chức thực hiện đánh giá và chứng nhận sản phẩm, quá trình, dịch vụ có gắn với đánh giá HTATTP. Ảnh minh họa

Điểm đáng chú ý là phạm vi của tiêu chuẩn không áp dụng đối với hoạt động chứng nhận chỉ dựa trên thử nghiệm sản phẩm hoặc hoạt động giám định. Tiêu chuẩn cũng không áp dụng cho các chương trình an toàn thực phẩm theo TCVN ISO/IEC 17065 nếu chương trình đó không bao gồm các nguyên tắc an toàn thực phẩm và các yếu tố hệ thống quản lý đã được chấp nhận.

Chứng nhận HTATTP được xác định là hoạt động đánh giá sự phù hợp bên thứ ba. Tuy nhiên, tiêu chuẩn lưu ý việc chứng nhận HTATTP không phải là sự xác nhận rằng sản phẩm của tổ chức trong chuỗi thực phẩm chắc chắn an toàn hoặc phù hợp. Việc chứng nhận yêu cầu tổ chức đáp ứng các yêu cầu luật định và chế định hiện hành liên quan đến an toàn thực phẩm thông qua HTATTP của mình.

HTATTP trong tiêu chuẩn bao gồm các chương trình tiên quyết, các biện pháp kiểm soát khi thích hợp, dựa trên những nguyên tắc an toàn thực phẩm được quốc tế chấp nhận và kết hợp với các yếu tố của hệ thống quản lý. Các chương trình tiên quyết có thể bao gồm những thực hành phù hợp với từng phân đoạn của chuỗi thực phẩm như: Thực hành nông nghiệp tốt (GAP), Thực hành thú y tốt (GVP), Thực hành sản xuất tốt (GMP), Thực hành vệ sinh tốt (GHP), Thực hành dược tốt (GPP), Thực hành phân phối tốt (GDP) và Thực hành thương mại tốt (GTP).

Một nhóm yêu cầu quan trọng của TCVN ISO 22003-2:2025 là các yêu cầu chung đối với tổ chức chứng nhận. Tiêu chuẩn đề cập các vấn đề pháp lý và hợp đồng, quản lý tính khách quan, trách nhiệm pháp lý và tài chính, điều kiện không phân biệt đối xử, tính bảo mật và thông tin công khai. Các yêu cầu này được đặt trong mối liên hệ với TCVN ISO/IEC 17065:2013. Tài liệu chứng nhận cũng phải nhận biết chi tiết loại hình và loại hình con mà HTATTP áp dụng.

Về cơ cấu, tổ chức chứng nhận phải đáp ứng các yêu cầu liên quan đến cơ cấu tổ chức, lãnh đạo cao nhất và cơ chế bảo vệ tính khách quan.

Đối với nguồn lực, tiêu chuẩn đặc biệt chú trọng năng lực của nhân sự tham gia quá trình chứng nhận. Khi xác định năng lực, tổ chức chứng nhận phải áp dụng các yêu cầu tại Phụ lục A và Phụ lục C. Năng lực không chỉ dựa vào trình độ chuyên môn hoặc kinh nghiệm mà còn phải xem xét khả năng áp dụng kiến thức và kỹ năng cần thiết.

Trong đó, nhân sự phải có khả năng áp dụng kiến thức liên quan đến an toàn thực phẩm, bao gồm các chương trình tiên quyết cụ thể, mối nguy về an toàn thực phẩm và các biện pháp kiểm soát liên quan đến loại hình mà tổ chức chứng nhận hoạt động. Kết quả hoạt động của từng chuyên gia đánh giá trong quá trình đánh giá tại chỗ cũng phải được tổ chức chứng nhận định kỳ xem xét.

Về quá trình chứng nhận, tổ chức chứng nhận phải yêu cầu bên đăng ký cung cấp thông tin liên quan đến sản phẩm và quá trình để xác định thời lượng đánh giá. Khi xem xét đăng ký, tổ chức chứng nhận phải bảo đảm có đủ thông tin về sản phẩm, quá trình, dịch vụ, HTATTP và các địa điểm hoạt động; đồng thời xác định phạm vi chứng nhận, phương tiện sẵn có và khả năng thực hiện hoạt động chứng nhận.

Tiêu chuẩn cũng yêu cầu phạm vi chứng nhận phải được xác định phù hợp, không được loại trừ những hoạt động, quá trình, sản phẩm hoặc dịch vụ có ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm của sản phẩm cuối cùng theo trách nhiệm pháp lý đã xác định.

Đối với hoạt động đánh giá, tổ chức chứng nhận phải xây dựng chương trình đánh giá, trong đó có thể bao gồm hoạt động đánh giá từ xa. Việc xác định thời gian đánh giá phải dựa trên phương pháp quy định tại Phụ lục B và được lưu hồ sơ, trong đó có cơ sở chứng minh cho trường hợp tăng hoặc giảm thời gian đánh giá. Thời gian này bao gồm thời gian chuẩn bị, thời lượng tối thiểu đánh giá tại chỗ hoặc từ xa, thời gian báo cáo và các hoạt động sau đánh giá khi cần thiết.

Với tổ chức có nhiều địa điểm, tiêu chuẩn cho phép áp dụng phương pháp lấy mẫu trong những trường hợp được quy định. Việc lấy mẫu phải bảo đảm không ảnh hưởng đến hiệu lực đánh giá và phải có căn cứ, được lập thành văn bản. Khi được phép lấy mẫu, việc lựa chọn địa điểm phải tính đến kết quả đánh giá nội bộ, khiếu nại, thu hồi sản phẩm, thay đổi tại địa điểm và những thay đổi liên quan khác.

Bên cạnh đó, mục tiêu đánh giá phải xác định sự phù hợp của HTATTP với tiêu chí đánh giá; khả năng đáp ứng yêu cầu luật định, chế định và yêu cầu theo hợp đồng; tính hiệu lực của HTATTP; đồng thời nhận biết những lĩnh vực có tiềm năng cải thiện khi có thể.

Sau đánh giá, TCVN ISO 22003-2:2025 tiếp tục quy định về xem xét, quyết định chứng nhận, tài liệu chứng nhận, danh mục sản phẩm được chứng nhận, giám sát, những thay đổi ảnh hưởng đến chứng nhận, chấm dứt, thu hẹp, đình chỉ hoặc thu hồi chứng nhận, hồ sơ, khiếu nại, kháng cáo và đánh giá đặc biệt. Tiêu chuẩn cũng có các yêu cầu đối với hệ thống quản lý, cùng Phụ lục B về thời lượng đánh giá tối thiểu và Phụ lục C về kiến thức, kỹ năng để xác định năng lực.

An Dương