TCVN ISO 22003-1:2025 về tổ chức đánh giá và chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm

Trong chuỗi thực phẩm, chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (HTQLATTP) là một phương thức nhằm tạo sự đảm bảo rằng tổ chức đã xây dựng và thực hiện hệ thống quản lý phù hợp với chính sách của mình cũng như các nguyên tắc an toàn thực phẩm được chấp nhận. Tuy nhiên, để kết quả chứng nhận có giá trị, hoạt động đánh giá cũng cần được thực hiện bởi các tổ chức có năng lực, theo những yêu cầu thống nhất.

Đây là vấn đề được đặt ra trong TCVN ISO 22003-1:2025 (ISO 22003-1:2022) - An toàn thực phẩm - Phần 1: Yêu cầu đối với tổ chức đánh giá và chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm. Tiêu chuẩn do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC/F3 Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm biên soạn, Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đề nghị, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia thẩm định, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Tiêu chuẩn hoàn toàn tương đương ISO 22003-1:2022 và thay thế TCVN ISO 22003:2015.

Theo tiêu chuẩn, chứng nhận HTQLATTP là hoạt động đánh giá sự phù hợp bên thứ ba. TCVN ISO 22003-1:2025 được xây dựng để hỗ trợ việc chứng nhận các HTQLATTP đáp ứng yêu cầu của TCVN ISO 22000 hoặc các tập hợp yêu cầu HTQLATTP khác. Tiêu chuẩn được sử dụng kết hợp với TCVN ISO/IEC 17021-1:2015 đối với các tổ chức tiến hành đánh giá và chứng nhận HTQLATTP.

TCVN ISO 22003-1:2025 tạo cơ sở thống nhất hơn cho việc đánh giá năng lực của tổ chức chứng nhận. Ảnh minh họa

Một điểm cần lưu ý là chứng nhận HTQLATTP không đồng nghĩa với việc xác nhận tính an toàn hoặc sự phù hợp của một sản phẩm cụ thể. Đây là chứng nhận đối với hệ thống quản lý, không phải chứng nhận sản phẩm. Dù vậy, HTQLATTP yêu cầu tổ chức được chứng nhận phải đáp ứng các yêu cầu luật định và chế định hiện hành liên quan đến an toàn thực phẩm thông qua hệ thống quản lý của mình.

TCVN ISO 22003-1:2025 cũng có thể được sử dụng làm chuẩn mực cho việc công nhận hoặc đánh giá đồng đẳng đối với các tổ chức chứng nhận muốn được thừa nhận năng lực chứng nhận HTQLATTP. Cơ quan quản lý và liên minh ngành công nghiệp cũng có thể sử dụng tiêu chuẩn làm cơ sở để thừa nhận trực tiếp các tổ chức chứng nhận phù hợp với TCVN ISO 22000.

Một trong những nhóm yêu cầu đáng chú ý của tiêu chuẩn là năng lực của nhân sự tham gia hoạt động chứng nhận. Tổ chức chứng nhận phải xác định tiêu chí năng lực đối với nhân sự, trong đó bao gồm kiến thức và kỹ năng cần thiết theo từng lĩnh vực kỹ thuật. Nhân sự liên quan đến an toàn thực phẩm phải được đánh giá về kiến thức đối với các chương trình tiên quyết (PRP), mối nguy an toàn thực phẩm và các biện pháp kiểm soát tương ứng với loại hình thực phẩm mà họ thực hiện đánh giá. Chuyên gia đánh giá cũng phải có kiến thức về phương pháp đánh giá và chứng tỏ khả năng áp dụng những kiến thức đó.

Tiêu chuẩn đồng thời đặt ra yêu cầu về thông tin trong tài liệu chứng nhận. Các tài liệu này phải nhận biết chi tiết loại hình và loại hình con thực phẩm thuộc phạm vi HTQLATTP. Đáng chú ý, tổ chức chứng nhận không được cho phép tổ chức được chứng nhận sử dụng dấu chứng nhận HTQLATTP trên sản phẩm hoặc bao bì sản phẩm, cũng như đưa ra tuyên bố trên bao bì rằng sản phẩm được sản xuất bởi một tổ chức đã được chứng nhận HTQLATTP.

Đối với hoạt động trước chứng nhận, tổ chức chứng nhận phải yêu cầu bên đăng ký cung cấp thông tin về sản phẩm và quá trình liên quan để xác định thời lượng đánh giá. Phạm vi chứng nhận phải xác định loại hình hoặc loại hình con tại từng địa điểm và mô tả các hoạt động, quá trình chính đối với sản phẩm hoặc dịch vụ được đánh giá. Việc lựa chọn thời gian và thời vụ đánh giá cũng phải tạo điều kiện để đoàn đánh giá xem xét các hoạt động trên một số dòng sản phẩm hoặc dịch vụ đại diện.

TCVN ISO 22003-1:2025 phân loại nhiều loại hình trong chuỗi thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, chế biến thực phẩm và thức ăn chăn nuôi, dịch vụ ăn uống, thương mại và bán lẻ, đến dịch vụ phụ trợ, sản xuất bao bì, thiết bị và lĩnh vực hóa học, hóa sinh học. Việc phân loại này là cơ sở để xác định phạm vi, năng lực và cách thức đánh giá phù hợp.

Đối với chứng nhận nhiều địa điểm, tiêu chuẩn đưa ra yêu cầu về lấy mẫu và đánh giá. Với tổ chức có 20 địa điểm hoặc ít hơn, phải đánh giá tất cả các địa điểm. Trường hợp có trên 20 địa điểm, số lượng địa điểm được lấy mẫu tối thiểu được xác định theo công thức quy định trong tiêu chuẩn. Việc lấy mẫu phải kết hợp lựa chọn có chủ đích và ngẫu nhiên, đồng thời xem xét kết quả đánh giá nội bộ, khiếu nại, thu hồi sản phẩm, thay đổi tại địa điểm và các yếu tố liên quan.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn quy định thời lượng đánh giá tối thiểu dựa trên loại hình, phạm vi chứng nhận, nghiên cứu HACCP và số người lao động. Ít nhất 50% tổng thời lượng đánh giá phải dành cho việc đánh giá hoạch định hoạt động an toàn thực phẩm, việc thực hiện các chương trình tiên quyết và các biện pháp kiểm soát.

Với đánh giá chứng nhận lần đầu, giai đoạn 1 nhằm xem xét mức độ sẵn sàng của tổ chức cho giai đoạn 2, trong đó có việc nhận biết PRP, xác định và đánh giá mối nguy an toàn thực phẩm, lựa chọn biện pháp kiểm soát, thực hiện các yêu cầu pháp luật về an toàn thực phẩm và mức độ phù hợp của HTQLATTP với chính sách của tổ chức. Đánh giá giai đoạn 1 đối với HTQLATTP về nguyên tắc được thực hiện tại địa điểm của khách hàng, trừ một số trường hợp ngoại lệ được tiêu chuẩn quy định.

Với việc cập nhật từ TCVN ISO 22003:2015 sang TCVN ISO 22003-1:2025, các yêu cầu đối với tổ chức đánh giá và chứng nhận HTQLATTP được đặt trong khuôn khổ tương đương với ISO 22003-1:2022. Qua đó, tiêu chuẩn tạo cơ sở thống nhất hơn cho việc đánh giá năng lực của tổ chức chứng nhận, xác định phạm vi và thời lượng đánh giá, cũng như kiểm soát quá trình chứng nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm.

An Dương