Thực phẩm chức năng giả, kém chất lượng: Chuyên gia cảnh báo về những lỗ hổng cần sớm khắc phục

Ông Cao Hưng Thái, Tổng Thư ký Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam và nguyên Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho rằng thị trường thực phẩm chức năng đang đối mặt với nhiều thách thức khi sản phẩm giả, kém chất lượng vẫn xuất hiện và ảnh hưởng đến người tiêu dùng.

Đáng nói, một số doanh nghiệp sản xuất, buôn bán sản phẩm không đảm bảo chất lượng đã xây dựng quan hệ tốt với các cơ quan ở địa phương, dẫn đến việc xử lý vi phạm chưa quyết liệt và có lúc bị đùn đẩy trách nhiệm giữa các đơn vị liên quan.

Chuyên gia cũng nhấn mạnh một điều thường bị người tiêu dùng hiểu nhầm đó là thực phẩm chức năng không phải là thuốc chữa bệnh, mà là sản phẩm hỗ trợ dinh dưỡng. Việc hiểu sai về chức năng và công dụng có thể dẫn đến kỳ vọng quá cao, dùng không đúng chỉ định và tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe.

Nhiều báo cáo và thông tin từ cơ quan chức năng cho thấy những thách thức trong quản lý sản phẩm sức khỏe từ sữa bột trẻ em đến thực phẩm chức năng đã được phản ánh trong thời gian gần đây, khiến công chúng và chính quyền chú trọng hơn đến vấn đề an toàn thực phẩm. Ví dụ, một số chuỗi vụ sản xuất sữa bột giả và thực phẩm chức năng kém chất lượng đã được lực lượng chức năng phát hiện và điều tra, đồng thời thúc đẩy việc rà soát quy định quản lý sản phẩm tự công bố.

Thực phẩm chức năng không phải là thần dược cần tránh tin tưởng. Ảnh: T.N/Thanh niên

Thực tế, cơ chế hiện hành ở Việt Nam cho phép nhiều sản phẩm thực phẩm chế biến sẵn, trong đó có thực phẩm chức năng, tự công bố chất lượng mà không cần chứng nhận trước khi lưu thông, tạo ra không ít lỗ hổng trong kiểm soát chất lượng sau khi sản phẩm đã được bán ra thị trường. Các chuyên gia cho rằng điều này khiến việc hậu kiểm trở nên khó khăn, tạo cơ hội cho sản phẩm kém chất lượng tràn vào kênh phân phối.

Trong thời gian gần đây, Bộ Y tế và các bộ, ngành chức năng đã có nhiều động thái nhằm tăng cường quản lý sản phẩm, trong đó có thực phẩm chức năng. Các biện pháp bao gồm tăng cường kiểm tra, đôn đốc địa phương vào cuộc kiểm soát sản xuất, kinh doanh sản phẩm sức khỏe, cũng như phối hợp với lực lượng công an và quản lý thị trường xử lý nghiêm nhiều vụ vi phạm có quy mô lớn. 

Điển hình vào cuối tháng 12/2025 Cơ quan Cảnh sát điều tra (Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an TPHCM) đã bắt giữ một container hàng hóa của Công ty TNHH Profit, gồm nhiều sản phẩm của hãng Biotech (Hungary) trị giá khai báo hơn 5 tỷ đồng, nhưng không đủ điều kiện nhập khẩu theo quy định. Mở rộng điều tra, cơ quan công an xác định Công ty TNHH Profit đã đăng ký 8 tờ khai nhập khẩu, gần 50.000 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe của hãng Mutant (Canada). Do không có hồ sơ công bố sản phẩm, doanh nghiệp đã khai báo gian dối để nhập khẩu trái phép lô hàng có tổng trị giá hơn 40 tỷ đồng.

Tiếp đến ngày 3/1/2026, Công an thành phố Hà Nội cho biết, qua công tác nắm tình hình Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an thành phố Hà Nội phát hiện Công ty trách nhiệm hữu hạn ONNURI VINA (trụ sở tại khu đô thị Bắc An Khánh) do Nguyễn Thị Phượng (sinh năm 1993, trú tại Xuân Mai, Hà Nội) làm Giám đốc, đã tổ chức hoạt động tư vấn, quảng cáo, giới thiệu và bán các sản phẩm thực phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ tại địa điểm kinh doanh của công ty số 89 đường Phương Quan, xã An Khánh, Hà Nội.

Các sản phẩm là thực phẩm chức năng nhưng được “thổi phồng” như thuốc có tác dụng hỗ trợ điều trị ung thư, đái tháo đường, xương khớp... nhưng thực tế không có kiểm chứng khoa học, nguồn gốc xuất xứ và được bán với giá "cắt cổ" gấp 8 đến 12 lần giá thực tế như: Bột củ sâm 30 triệu đồng, Thiên sâm 27 triệu đồng, Hắc sâm 22,4 triệu đồng, An cung 3,8 triệu đồng, Cao hắc sâm nhung hươu 10,8 triệu đồng, Rễ sâm 15,8 triệu đồng...

Bên cạnh hoạt động thanh tra, kiểm tra, Bộ Y tế đang tiến hành sửa đổi một số quy định liên quan đến quản lý an toàn thực phẩm nhằm thu hẹp lỗ hổng và nâng cao hiệu quả quản lý, trong đó có đề xuất điều chỉnh quy định về công bố sản phẩm và hậu kiểm. Việc này được kỳ vọng sẽ giúp tăng cường giám sát chất lượng sản phẩm ngay từ khâu đầu và hạn chế rủi ro đối với người tiêu dùng.

Đáng chú ý, các cơ quan chức năng cũng chú trọng kiểm soát gian lận về quảng cáo sản phẩm và tăng chế tài xử lý hành vi vi phạm nhằm đảm bảo lợi ích cho người tiêu dùng, đặc biệt trên các nền tảng thương mại điện tử, nơi nhiều sản phẩm chưa đăng ký vẫn được rao bán.

Trong bối cảnh đó, ông Thái nhấn mạnh vai trò của người tiêu dùng trong việc trang bị kiến thức tiêu dùng, đọc kỹ nhãn mác, giấy tờ chứng nhận và lựa chọn sản phẩm từ nguồn tin cậy. Đồng thời, chuyên gia kỳ vọng công tác quản lý sẽ tiếp tục được hoàn thiện, tạo nên môi trường kinh doanh minh bạch, sản phẩm an toàn và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng một cách hiệu quả.

An Dương (T/h)