Thực phẩm Việt vào EU: Chứng minh chất lượng từ vùng trồng đến nhà máy chế biến

Để chinh phục thành công thị trường châu Âu (EU), doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm Việt Nam không chỉ đối mặt với những tiêu chuẩn khắt khe về bao bì hay cam kết phát triển bền vững, mà quan trọng hơn cả là phải chứng minh được chất lượng toàn diện của sản phẩm ngay từ gốc rễ. Việc xây dựng chuỗi cung ứng khép kín, minh bạch và có khả năng truy xuất nguồn gốc từng lô hàng từ bản đồ thửa đất vùng trồng cho đến khâu chế biến tinh tại nhà máy đã trở thành điều kiện tiên quyết để nông sản Việt đứng vững tại thị trường khó tính này.

Quản trị từ gốc rễ và vượt rào cản

Trong tiến trình đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật nhập khẩu của EU, khâu quản lý vùng nguyên liệu đóng vai trò quyết định tới chất lượng toàn bộ chuỗi cung ứng. Việc kiểm soát không thể chỉ dừng lại ở công đoạn thu mua thành phẩm mà phải được kích hoạt ngay từ khi hạt giống được gieo xuống đất.

Tại Hội nghị quốc tế ngành Công nghiệp thực phẩm Việt Nam 2026 với chủ đề “Bao bì bền vững và tuân thủ xuất khẩu: Nâng cao năng lực đưa thực phẩm Việt Nam vào chuỗi cung ứng EU”, các chuyên gia khẳng định nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hàng đầu đã chủ động thiết lập hệ thống quản trị vùng trồng tiên tiến, trong đó mỗi thửa đất canh tác đều được số hóa và quản lý bằng bản đồ tọa độ chi tiết, kết hợp với nhật ký đồng ruộng ghi chép tỉ mỉ toàn bộ vật tư đầu vào.

Chia sẻ từ thực tế vận hành, ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty DACE – đơn vị chuyên xuất khẩu các mặt hàng gia vị hữu cơ như gừng, ớt, sả sang châu Âu cho biết toàn bộ dữ liệu canh tác từ bản đồ thửa đất và hồ sơ vật tư đều được doanh nghiệp liên kết trực tiếp với mã lô sản phẩm, tạo ra hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch cho phép lần ngược chính xác nguồn gốc từng lô hàng về tận mảnh ruộng của người nông dân.

Tuy nhiên, rào cản đối với nông sản Việt khi thâm nhập EU không chỉ dừng lại ở quy định chung của Liên minh Châu Âu mà còn bị siết chặt bởi hệ thống bán lẻ.

Thu hoạch gừng tại vùng trồng và kiểm tra gừng lát sấy tại nhà máy chế biến. (Ảnh minh họa).

Theo ông Lương Phước Vinh, Tổng giám đốc Tentamus Việt Nam, nhiều chuỗi siêu thị lớn tại châu Âu hiện áp dụng bộ tiêu chí về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật khắt khe hơn đáng kể so với mức giới hạn tối đa (MRLs) theo quy định pháp lý chung. Các nhà bán lẻ này có thể giới hạn số lượng hoạt chất tối đa phát hiện trong một mẫu hoặc yêu cầu ngưỡng dư lượng thấp hơn nhiều so với luật định.

Điều này, đòi hỏi doanh nghiệp phải nắm bắt sớm để điều chỉnh quy trình dịch hại ngay tại vùng trồng và lựa chọn phép thử nghiệm phòng lab phù hợp trước khi xuất bến.

Đánh giá về cơ hội thương mại, ông Gustavo Ferro, Chuyên gia ngành hàng thuộc Chương trình Hỗ trợ Nhập khẩu Thụy Sĩ (SIPPO), nhấn mạnh, việc đáp ứng vượt trội các tiêu chí kỹ thuật này chính là chìa khóa để doanh nghiệp Việt Nam thâm nhập vào kênh sản xuất cho nhãn hàng riêng (private label) của các tập đoàn bán lẻ châu Âu. Đây là kênh phân phối mang lại sản lượng tiêu thụ lớn và ổn định, nhưng đòi hỏi nhà cung cấp phải duy trì năng lực sản xuất đồng đều, hồ sơ truy xuất hoàn hảo và sẵn sàng vượt qua các quy trình đánh giá độc lập định kỳ từ phía đối tác.

Kiểm soát nhiễm chéo khi chế biến

Khi nguyên liệu đạt chuẩn được đưa từ vùng trồng về nhà máy, bài toán kiểm soát chất lượng tiếp tục chuyển sang giai đoạn chế biến tinh và đóng gói. Mỗi công đoạn từ sấy khô, cắt thái, nghiền mịn đến đóng gói thành phẩm đều ẩn chứa những rủi ro kỹ thuật riêng biệt về độ ẩm, vi sinh, kim loại hoặc dị vật.

Đặc biệt, nguy cơ lây nhiễm chéo từ thiết bị máy móc và môi trường nhà máy sang thực phẩm là yếu tố đòi hỏi sự rà soát liên tục nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho lô hàng xuất khẩu.

Từ kinh nghiệm thực chiến trong sản xuất gừng sấy và gừng bột xuất khẩu, ông Trần Văn Hiếu lưu ý rằng, mặc dù lát gừng sấy và gừng bột có thể xuất phát từ cùng một vùng trồng đạt chuẩn ban đầu, nhưng khi đưa lát gừng qua máy nghiền để tạo dạng bột, doanh nghiệp bắt buộc phải tái đánh giá toàn bộ nguy cơ lây nhiễm chéo phát sinh từ thiết bị nghiền và kiểm tra lại sản phẩm sau công đoạn này.

Ông Trần Văn Hiếu, Giám đốc Công ty DACE trả lời phỏng vấn bên lề Hội nghị. 

Để triệt tiêu triệt để nguy cơ lây nhiễm chéo và đáp ứng các yêu cầu kiểm định ngặt nghèo khi bước vào giai đoạn chế biến tinh, các nhà máy xuất khẩu hiện đại đang ứng dụng mạnh mẽ công nghệ tự động hóa và quản trị số. Cụ thể, công nghệ Blockchain (chuỗi khối) kết hợp với mã định danh lô sản phẩm giúp đồng bộ hóa dữ liệu từ đồng ruộng đến thành phẩm một cách minh bạch, không thể can thiệp.

Đồng thời, tại dây chuyền chế biến, các hệ thống tiên tiến như máy dò kim loại (Metal Detector), máy X-ray kiểm tra dị vật, cùng công nghệ kiểm soát độ ẩm và vi sinh khép kín được tích hợp nhằm đảm bảo từng mẻ sản phẩm xuất xưởng đều đạt độ tinh khiết tối đa và đồng nhất về chất lượng.

Sau khi hoàn tất chế biến, toàn bộ bộ chỉ tiêu thống nhất với đối tác nhập khẩu phải trùng khớp hoàn toàn với kết quả kiểm nghiệm thực tế và mã lô truy xuất.

Đối với sản phẩm hữu cơ, bên cạnh chứng nhận phương thức sản xuất, hồ sơ an toàn thực phẩm phải chứng minh lô hàng đã được kiểm soát triệt để qua từng khâu sấy, cắt, nghiền và đóng gói. Việc làm chủ hồ sơ truy xuất và minh bạch hóa toàn bộ chuỗi giá trị từ nông dân đến nhà máy chính là khoản đầu tư chiến lược giúp doanh nghiệp Việt chuyển đổi vị thế thành đối tác lâu dài của các chuỗi phân phối châu Âu.

Kim Thoa