EU nâng chuẩn bao bì, doanh nghiệp Việt cần thích ứng từ khâu thiết kế

EU hiện là thị trường xuất khẩu lớn thứ ba của Việt Nam, sau Mỹ và Trung Quốc. Trong 7 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang EU đạt 37,9 tỷ USD, tăng 17,9% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này cho thấy dư địa tại thị trường châu Âu vẫn rất lớn, song cơ hội đang đi kèm những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, môi trường và tính bền vững của hàng hóa.

Một trong những thay đổi doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý là các quy định mới về bao bì và rác thải bao bì đã có hiệu lực tại 27 thị trường EU từ ngày 12/8/2026. Theo thông tin từ Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU, các yêu cầu mới hướng tới thay đổi cách thức đóng gói sản phẩm, giảm tác động tới môi trường và sức khỏe con người.

Các doanh nghiệp Việt cần đáp ứng tiêu chuẩn bao bì mới từ thị trường châu Âu

Bao bì không còn đơn thuần để chứa và bảo vệ sản phẩm

Đằng sau việc EU siết quy định là sức ép ngày càng lớn từ lượng tài nguyên được sử dụng để sản xuất bao bì cũng như lượng chất thải phát sinh sau tiêu dùng. Bao bì sau khi sử dụng có thể bị đưa tới bãi rác hoặc thải ra biển, trong khi một số hóa chất sử dụng trong vật liệu đóng gói cũng tiềm ẩn nguy cơ đối với con người và môi trường. Vì vậy, EU đặt ra yêu cầu mới đối với việc sản xuất và thành phần của các loại bao bì được đưa ra thị trường.

Điểm đáng chú ý trước hết là bao bì phải có khả năng tái sử dụng hoặc thu hồi, tức có thể được sử dụng lại hoặc tái chế sau khi hoàn thành chức năng ban đầu. Đối với bao bì nhựa, một phần nguyên liệu phải có nguồn gốc tái chế và tỷ lệ này sẽ được nâng dần vào các mốc năm 2030 và 2040. Đến năm 2030, tất cả bao bì phải có khả năng tái chế.

EU đồng thời từng bước hạn chế những loại bao bì dùng một lần không còn cần thiết. Từ năm 2030, một số dạng bao bì sử dụng một lần sẽ bị cấm khi trên thị trường đã có lựa chọn thay thế bền vững hơn. Những ví dụ được đưa ra gồm các gói tương cà nhỏ hoặc chai dầu gội mini thường được sử dụng tại khách sạn.

Không chỉ vật liệu, quy cách thiết kế và lượng bao bì sử dụng cũng phải thay đổi. Các quy định hướng tới giảm bao bì không cần thiết và hạn chế khoảng trống trong kiện hàng. Điều đó có nghĩa doanh nghiệp phải tính toán lại từ kích thước, cấu tạo đến lượng vật liệu sử dụng thay vì chỉ tập trung vào mẫu mã hoặc khả năng bảo vệ sản phẩm trong quá trình vận chuyển.

Nhãn bao bì trở thành một phần của chu trình tái chế

Một yêu cầu khác có tác động trực tiếp tới hàng hóa xuất khẩu là việc ghi nhãn. Bao bì phải được dán nhãn rõ ràng, sử dụng thông tin và màu sắc giúp người tiêu dùng dễ dàng phân loại chất thải. Thông tin trên bao bì cần cho biết vật liệu cấu thành, loại thùng rác phù hợp cũng như cách thức hoàn trả nếu bao bì thuộc hệ thống tái sử dụng.

Cách tiếp cận này cho thấy EU đang quản lý bao bì theo toàn bộ vòng đời thay vì chỉ xem xét tại thời điểm sản phẩm được đưa ra thị trường. Từ khâu lựa chọn vật liệu, thiết kế, sử dụng đến thu gom và tái chế sau tiêu dùng đều được đặt trong cùng một chu trình.

Việc tái sử dụng, đổ đầy lại và thu gom bao bì cũng được thúc đẩy thông qua các hệ thống đặt cọc và hoàn trả. Theo các quy định được nêu, doanh nghiệp phải cung cấp lựa chọn tái sử dụng hoặc đổ đầy lại khi có thể mà không tính thêm phí.

Đáng chú ý, EU còn hướng tới nguyên tắc buộc các thương hiệu sử dụng vật liệu không thể tái chế hoặc gây hại cho môi trường phải chịu chi phí xử lý. Một số hóa chất PFAS có nguy cơ gây hại cũng sẽ bị hạn chế trong bao bì thực phẩm. Đây là bước đi cho thấy tiêu chuẩn bao bì ngày càng gắn chặt với cả mục tiêu môi trường lẫn bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Doanh nghiệp Việt cần rà soát lại bao bì ngay từ khâu thiết kế

Những thay đổi tại EU đặt doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trước yêu cầu phải nhìn nhận lại vai trò của bao bì. Một sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chất lượng nhưng sử dụng bao bì không phù hợp vẫn có thể gặp trở ngại khi tiếp cận thị trường.

Do đó, việc cần làm không chỉ là thay một loại vật liệu đóng gói bằng vật liệu khác. Doanh nghiệp phải rà soát đồng bộ quy cách bao bì, từ thành phần nguyên liệu, khả năng tái chế, tái sử dụng, lượng vật liệu cần thiết đến hệ thống nhãn và thông tin hướng dẫn phân loại sau sử dụng. Đây cũng là lý do Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu cần rà soát toàn bộ quy cách bao bì sản phẩm để bảo đảm khả năng duy trì thị trường.

Ở góc độ rộng hơn, yêu cầu mới cũng mở ra cơ hội cho ngành sản xuất bao bì, tái chế và các doanh nghiệp cung cấp giải pháp đóng gói bền vững. Chính sách của EU không chỉ nhằm giảm lượng chất thải mà còn hướng đến xây dựng nền kinh tế tuần hoàn, hài hòa các quy định trong toàn thị trường chung và thúc đẩy những mô hình sản xuất, tái chế có khả năng tạo giá trị từ chất thải bao bì.

Với hàng hóa Việt Nam, điều này cho thấy lợi thế thuế quan hay năng lực sản xuất sẽ chưa đủ để bảo đảm khả năng đứng vững tại EU. Khi các yêu cầu xanh ngày càng đi sâu vào từng khâu của chuỗi cung ứng, bao bì đang trở thành một phần của tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm. Chủ động chuyển đổi từ thiết kế, nguyên liệu đến tái chế vì thế không chỉ giúp doanh nghiệp đáp ứng quy định mà còn là bước chuẩn bị cần thiết để duy trì năng lực cạnh tranh tại thị trường châu Âu trong dài hạn.

Bảo Linh