Tiêu chuẩn và kiểm tra chất lượng: Vì sao phải đi cùng nhau?

Tiêu chuẩn là căn cứ xác định yêu cầu chất lượng

Trong sản xuất, chất lượng không chỉ được hiểu là sản phẩm “tốt” hay “không tốt”. Điều quan trọng là sản phẩm phải đáp ứng những yêu cầu kỹ thuật cụ thể đã được xác định.

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa quy định chất lượng sản phẩm, hàng hóa là mức độ của các đặc tính đáp ứng yêu cầu trong tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng. Luật cũng phân biệt rõ các hoạt động thử nghiệm, giám định, chứng nhận, kiểm định và kiểm tra nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Từ góc độ doanh nghiệp, tiêu chuẩn có thể được xem như một “mốc” kỹ thuật để kiểm soát sản phẩm. Các yêu cầu về đặc tính, chỉ tiêu kỹ thuật, phương pháp thử hay nội dung liên quan được xác định trong tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp có cơ sở thống nhất trong quá trình sản xuất và kiểm soát chất lượng.

Điều này cũng lý giải vì sao kiểm tra chất lượng không thể tách rời các yêu cầu kỹ thuật. Nếu không có tiêu chí cụ thể để đối chiếu, việc kiểm tra rất khó trả lời một cách rõ ràng sản phẩm có đạt hay không đạt.

Theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, việc đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có thể do tổ chức đánh giá sự phù hợp thực hiện hoặc do tổ chức, cá nhân công bố sự phù hợp tự thực hiện. Trong đó, đánh giá sự phù hợp với tiêu chuẩn được thực hiện tự nguyện theo yêu cầu của tổ chức, cá nhân; còn đánh giá sự phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật được thực hiện bắt buộc theo yêu cầu quản lý nhà nước. Như vậy, tiêu chuẩn không phải chỉ là một tài liệu để doanh nghiệp lưu giữ. Khi được lựa chọn và áp dụng phù hợp, tiêu chuẩn trở thành một phần của quá trình kiểm soát chất lượng từ sản xuất đến khi sản phẩm được đưa ra thị trường.

Kiểm tra giúp biến yêu cầu trên giấy thành chất lượng thực tế

Một sản phẩm có thể được thiết kế theo những yêu cầu kỹ thuật nhất định, nhưng chất lượng cuối cùng vẫn phụ thuộc vào quá trình sản xuất và kiểm soát thực tế. Đây là lý do kiểm tra, thử nghiệm và đánh giá sự phù hợp có vai trò quan trọng.

Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa quy định kiểm tra chất lượng sản phẩm trong sản xuất có thể bao gồm việc kiểm tra kết quả đánh giá sự phù hợp, nhãn hàng hóa, dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy và thử nghiệm mẫu theo tiêu chuẩn đã công bố áp dụng hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng khi cần thiết.

Đối với hàng hóa nhập khẩu và lưu thông trên thị trường, nội dung kiểm tra cũng có thể bao gồm kết quả đánh giá sự phù hợp và thử nghiệm mẫu theo các yêu cầu kỹ thuật tương ứng.

Điểm đáng chú ý là kiểm tra chất lượng không chỉ là hoạt động của cơ quan quản lý nhà nước. Trong quá trình sản xuất, doanh nghiệp cũng cần tổ chức kiểm soát để sản phẩm xuất xưởng đáp ứng yêu cầu chất lượng đã xác định. Ở cấp độ quản lý nhà nước, việc kiểm tra được thực hiện theo phạm vi, trách nhiệm và quy trình pháp luật quy định.

Với những sản phẩm, hàng hóa thuộc diện áp dụng quy chuẩn kỹ thuật, yêu cầu kiểm soát còn gắn với các quy định bắt buộc tương ứng. Trong khi đó, đối với tiêu chuẩn, doanh nghiệp có thể công bố áp dụng và thực hiện đánh giá sự phù hợp theo quy định liên quan.

Sự kết nối giữa tiêu chuẩn, quy chuẩn, đánh giá sự phù hợp và kiểm tra chất lượng vì thế tạo thành một chuỗi có tính bổ trợ. Yêu cầu kỹ thuật cần được xác định rõ; phương pháp đánh giá cần phù hợp; kết quả kiểm tra cần có căn cứ để đối chiếu và xử lý khi phát hiện sản phẩm không đáp ứng yêu cầu.

Không chỉ kiểm tra ở cuối cùng

Trong thực tế sản xuất, nếu chỉ chờ đến khi sản phẩm hoàn thiện mới kiểm tra thì doanh nghiệp có thể đã phát sinh chi phí cho cả một quá trình sản xuất không phù hợp. Vì vậy, kiểm soát chất lượng cần được thực hiện xuyên suốt các công đoạn phù hợp với đặc điểm sản phẩm và quy trình sản xuất.

Việc xây dựng tiêu chí kiểm soát từ nguyên liệu, quá trình sản xuất đến thành phẩm giúp doanh nghiệp phát hiện sớm những điểm không phù hợp. Khi kết quả kiểm tra được ghi nhận và phân tích, doanh nghiệp có thêm cơ sở để điều chỉnh quy trình, thiết bị hoặc phương pháp kiểm soát.

Ở góc độ quản lý nhà nước, hoạt động kiểm tra chất lượng lại có ý nghĩa bảo đảm hàng hóa trên thị trường đáp ứng các yêu cầu theo quy định. Các quy định hiện hành về kiểm tra hàng hóa lưu thông trên thị trường cũng đặt việc kiểm tra trong mối liên hệ với hồ sơ công bố, kết quả đánh giá sự phù hợp, nhãn hàng hóa và các yêu cầu kỹ thuật liên quan.

Vì vậy, tiêu chuẩn và kiểm tra chất lượng không phải hai hoạt động tách rời. Tiêu chuẩn xác định yêu cầu; kiểm tra và đánh giá sự phù hợp cung cấp căn cứ để xác định mức độ đáp ứng yêu cầu đó. Khi được triển khai đúng vai trò, hai khâu này góp phần giúp doanh nghiệp kiểm soát chất lượng ổn định hơn, đồng thời tạo cơ sở minh bạch cho hoạt động quản lý và lựa chọn sản phẩm trên thị trường.

Cẩm Anh