Vấn đề tiêu thụ quá nhiều muối và nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe

Ăn mặn kéo dài, gia tăng gánh nặng cho tim và thận

Muối là gia vị quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày, góp phần tạo vị đậm đà và cung cấp natri, clorua cần thiết cho hoạt động của cơ thể. Tuy nhiên, thói quen sử dụng nhiều muối, nước mắm, nước tương và các loại gia vị mặn đang khiến lượng natri trong khẩu phần của không ít người vượt xa khuyến nghị, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết người Việt đang tiêu thụ trung bình khoảng 9,4g muối/ngày, gần gấp đôi mức khuyến nghị dưới 5g/ngày của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Đáng chú ý, khoảng 81% lượng muối tiêu thụ đến từ nước chấm và các loại gia vị được bổ sung trong quá trình chế biến, sử dụng thực phẩm.

Điều đáng nói là nhiều người không nhận thấy mình đang ăn mặn. Việc nêm nếm theo thói quen, sử dụng nước chấm trong mỗi bữa ăn hoặc thường xuyên ăn các món chế biến sẵn khiến lượng muối tích lũy tăng lên mà người tiêu dùng khó kiểm soát.

Một số món ăn quen thuộc cũng có thể chứa lượng muối đáng kể. Một bát phở có thể chứa từ 3,34g đến hơn 4,6g muối, tương đương gần chạm hoặc vượt mức khuyến nghị tối đa trong cả ngày của WHO.

Theo các chuyên gia y tế, natri là khoáng chất cần thiết để duy trì cân bằng dịch, hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh và cơ bắp. Tuy nhiên, khi cơ thể tiếp nhận quá nhiều natri trong thời gian dài, khả năng điều hòa lượng nước và huyết áp có thể bị ảnh hưởng.

Thông tin tư vấn chuyên môn trên hệ thống Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec, do BS.CK I Trần Quốc Vĩnh, bác sĩ Khoa Hồi sức - Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Nha Trang cung cấp cho thấy, ăn quá nhiều muối làm tăng lượng natri trong máu, ảnh hưởng đến cân bằng natri và kali, đồng thời gây áp lực lên quá trình điều hòa dịch của thận. Tình trạng này có thể góp phần làm tăng huyết áp và ảnh hưởng đến chức năng thận nếu kéo dài.

Đối với hệ tim mạch, huyết áp tăng kéo dài khiến thành mạch phải chịu áp lực lớn hơn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý như bệnh mạch vành, đột quỵ. Trong khi đó, thận phải đảm nhiệm việc điều chỉnh lượng natri và nước dư thừa, khiến cơ quan này chịu thêm gánh nặng khi chế độ ăn thường xuyên có nhiều muối.

Đây cũng là vấn đề được các chuyên gia dinh dưỡng và y tế tiếp tục cảnh báo. ThS.BSNT Ngô Quỳnh Trang, Khoa Dinh dưỡng lâm sàng, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, giảm lượng muối trong quá trình nấu ăn, hạn chế chấm nước mắm và sử dụng thực phẩm chế biến sẵn là những biện pháp thiết thực để bảo vệ tim, thận và kiểm soát huyết áp.

WHO khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ dưới 5g muối mỗi ngày, tương đương dưới 2.000mg natri. Mức này tính tổng lượng muối từ tất cả nguồn thực phẩm, không chỉ riêng lượng muối sử dụng khi nấu ăn.

Để thực hiện, người dân nên giảm dần lượng muối khi chế biến, hạn chế sử dụng nước chấm, bột canh, nước tương và các loại gia vị chứa nhiều natri. Với những món ăn như phở, bún, mì nước, việc hạn chế uống hết nước dùng cũng góp phần giảm lượng muối đưa vào cơ thể. Người tiêu dùng cần hình thành thói quen đọc thông tin dinh dưỡng trên bao bì, chú ý hàm lượng natri thay vì chỉ dựa vào cảm nhận về độ mặn của thực phẩm.

Quy chuẩn góp phần kiểm soát chất lượng muối thực phẩm

Bên cạnh việc điều chỉnh thói quen ăn uống, chất lượng muối sử dụng trong chế biến thực phẩm cũng là vấn đề cần được quan tâm. Muối không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về thành phần chính mà còn phải được kiểm soát các chỉ tiêu liên quan đến độ tinh khiết, tạp chất và hàm lượng vi chất bổ sung.

Vấn đề này được quy định tại Thông tư số 08/2021/TT-BNNPTNT ngày 3/8/2021 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ban hành kèm theo hai quy chuẩn kỹ thuật quốc gia gồm QCVN 01-193:2021/BNNPTNT về muối (natri clorua) thực phẩm và QCVN 01-194:2021/BNNPTNT về muối (natri clorua) tinh. Thông tư có hiệu lực từ ngày 4/8/2022.

Theo QCVN 01-193:2021/BNNPTNT, muối thực phẩm là loại muối được bổ sung i-ốt, sử dụng để ăn trực tiếp và chế biến thực phẩm. Quy chuẩn quy định hàm lượng natri clorua không thấp hơn 89% khối lượng chất khô; độ ẩm không vượt quá 9%; hàm lượng chất không tan trong nước không vượt quá 0,3%.

Đặc biệt, hàm lượng i-ốt trong muối thực phẩm phải nằm trong khoảng 20-40mg/kg. Quy chuẩn cũng đặt giới hạn đối với một số kim loại nặng như asen không quá 0,5mg/kg và chì không quá 2mg/kg. Đây là những chỉ tiêu nhằm kiểm soát chất lượng, hạn chế nguy cơ tạp chất không mong muốn trong sản phẩm muối dùng làm thực phẩm.

Đối với muối tinh, QCVN 01-194:2021/BNNPTNT yêu cầu hàm lượng natri clorua không thấp hơn 99% khối lượng chất khô, độ ẩm không vượt quá 5% và chất không tan trong nước không vượt quá 0,2%. Quy chuẩn đồng thời kiểm soát các chỉ tiêu asen, chì, cadimi và thủy ngân, với những giới hạn cụ thể nhằm bảo đảm chất lượng sản phẩm.

Việc quy định các chỉ tiêu kỹ thuật, phương pháp thử, lấy mẫu và quản lý đối với muối thực phẩm, muối tinh tạo cơ sở để kiểm soát chất lượng sản phẩm trong quá trình sản xuất, chế biến và kinh doanh. Qua đó, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hạn chế nguy cơ sử dụng sản phẩm không đáp ứng yêu cầu chất lượng.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ giữa chất lượng sản phẩm và lượng muối tiêu thụ. Muối đáp ứng quy chuẩn không đồng nghĩa với việc có thể sử dụng tùy ý hoặc ăn càng nhiều càng tốt. Ngay cả muối đạt yêu cầu chất lượng, nếu tiêu thụ vượt nhu cầu vẫn có thể làm tăng lượng natri trong khẩu phần.

Vì vậy, bên cạnh việc lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, người tiêu dùng cần thay đổi thói quen nêm nếm, giảm sử dụng gia vị mặn và chủ động kiểm soát lượng muối từ thực phẩm hằng ngày. Đây là giải pháp thiết thực để giảm nguy cơ bệnh tật, bảo vệ sức khỏe lâu dài.

An Dương