Từ CMT đến ODM: Lời giải cho bài toán năng suất của ngành dệt may

Từ gia công đến làm chủ nhiều hơn

Trong nhiều năm, CMT (Cut – Make – Trim), tức cắt – may – hoàn thiện, là phương thức phổ biến trong ngành dệt may. Với cách làm này, doanh nghiệp chủ yếu thực hiện sản xuất theo yêu cầu và nguyên phụ liệu do khách hàng cung cấp.

Mô hình CMT giúp doanh nghiệp tập trung vào năng lực sản xuất, nhưng giá trị tạo ra trong chuỗi còn hạn chế. Theo Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex), phần lớn doanh nghiệp may trong hệ thống vẫn thực hiện gia công xuất khẩu, trong khi đây là phương thức có giá trị gia tăng tương đối thấp. Một trong những nguyên nhân được Vinatex chỉ ra là năng lực dệt, nhuộm chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu, khiến doanh nghiệp may còn phụ thuộc vào nguồn vải nhập khẩu và nguyên liệu theo chỉ định của khách hàng.

Từ thực tế đó, Vinatex định hướng từng bước chuyển dịch sang những phương thức có giá trị gia tăng cao hơn như FOB và ODM, đồng thời nâng năng lực của các khâu trong chuỗi.

FOB có thể hiểu đơn giản là doanh nghiệp chủ động hơn trong việc mua nguyên phụ liệu và tổ chức sản xuất theo yêu cầu của khách hàng. Trong khi đó, ODM (Original Design Manufacturing) là phương thức doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình thiết kế, phát triển sản phẩm và tổ chức sản xuất.

Như vậy, từ CMT sang FOB rồi ODM, mức độ tham gia của doanh nghiệp vào quá trình tạo ra sản phẩm được mở rộng hơn. Đây cũng là lúc bài toán năng suất không còn chỉ nằm ở dây chuyền may.

Năng suất phải tính từ nguyên liệu đến sản phẩm

Với CMT, năng suất thường được nhìn qua khả năng tổ chức sản xuất, số lượng sản phẩm hoàn thành, thời gian thực hiện đơn hàng hay tỷ lệ hàng lỗi. Nhưng khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển sản phẩm, hiệu quả cần được nhìn trên nhiều khâu hơn.

Thời gian phát triển một mẫu, khả năng chuẩn bị nguyên liệu, sự phối hợp giữa các bộ phận, mức độ chủ động trong sản xuất hay số lần phải điều chỉnh sản phẩm đều có thể ảnh hưởng đến hiệu quả chung.

Bởi vậy, nâng năng suất không thể chỉ tập trung vào một chuyền may.

Vinatex đánh giá năng lực dệt, nhuộm là một trong những điểm cần được cải thiện để tăng khả năng chủ động nguyên liệu và nâng sức cạnh tranh cho ngành may. Việc tăng liên kết giữa các khâu trong chuỗi cũng được Tập đoàn xác định là hướng quan trọng.

Khi chủ động hơn về nguyên liệu, doanh nghiệp có điều kiện kiểm soát tốt hơn đầu vào và linh hoạt hơn trong quá trình phát triển sản phẩm. Đây là nền tảng quan trọng nếu muốn chuyển từ gia công đơn thuần sang những phương thức có giá trị gia tăng cao hơn.

Cùng với nguyên liệu, công nghệ cũng trở thành một phần của bài toán năng suất. Vinatex xác định tự động hóa, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là những hướng nhằm nâng năng suất, giảm sự phụ thuộc vào lao động thủ công và nâng cao giá trị của người lao động.

Tuy nhiên, công nghệ chỉ là một phần. Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, nhu cầu về nhân lực thiết kế, kỹ thuật, phát triển sản phẩm, quản trị chuỗi cung ứng và thị trường cũng tăng lên.

Từ đó, năng suất của doanh nghiệp dệt may không còn đơn giản là làm được bao nhiêu sản phẩm trong một ngày. Quan trọng hơn là doanh nghiệp sử dụng như thế nào nguồn lực về lao động, nguyên liệu, công nghệ và thời gian để tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.

Chuyển từ CMT sang FOB, ODM vì thế không chỉ là thay đổi phương thức sản xuất. Đó là quá trình doanh nghiệp từng bước làm chủ nhiều hơn các công đoạn trong chuỗi giá trị.

Với dệt may Việt Nam, đây cũng là hướng đi để giảm dần sự phụ thuộc vào gia công và nâng cao vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Cẩm Anh