Từ mã QR đến thị trường toàn cầu: Cuộc đua minh bạch chuỗi cung ứng

Thực tế cho thấy, khi thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và lưu thông không được minh bạch, thị trường dễ trở thành môi trường cho hàng kém chất lượng trà trộn, gây tổn hại trực tiếp đến người tiêu dùng và làm suy giảm uy tín của doanh nghiệp làm ăn chân chính. Ngược lại, việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc giúp thiết lập cơ chế giám sát toàn trình, cho phép người tiêu dùng tự kiểm chứng thông tin sản phẩm, đồng thời tạo “hàng rào kỹ thuật” bảo vệ thương hiệu.

Cùng với sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và xuất khẩu chính ngạch, yêu cầu về truy xuất nguồn gốc ngày càng khắt khe. Nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ hay Nhật Bản coi minh bạch chuỗi cung ứng là điều kiện quan trọng khi tiếp cận hàng hóa nhập khẩu. Nếu không đáp ứng yêu cầu này, sản phẩm Việt không chỉ khó cạnh tranh mà còn đối mặt nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng.

Trước sức ép đó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động ứng dụng các giải pháp công nghệ truy xuất nguồn gốc, gắn mã định danh cho từng sản phẩm và tích hợp dữ liệu từ vùng nguyên liệu, sản xuất, đóng gói đến lưu thông. Việc công khai thông tin giúp doanh nghiệp kiểm soát nội bộ, chống làm giả, đồng thời tăng mức độ tin cậy đối với người tiêu dùng.

Mỗi trái sầu riêng sẽ có mã số riêng truy xuất nguồn gốc từ vườn trồng, đơn vị đóng gói, vận chuyển cho đến tay người tiêu dùng.

Trong lĩnh vực nông sản xuất khẩu, đặc biệt là sầu riêng, truy xuất nguồn gốc được xem là giải pháp then chốt nhằm hạn chế tình trạng ùn ứ tại cửa khẩu. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp ách tắc không xuất phát từ sản lượng mà do hồ sơ truy xuất chưa đầy đủ, thông tin vùng trồng và cơ sở đóng gói thiếu minh bạch. Việc chuẩn hóa dữ liệu truy xuất giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian kiểm tra, giảm rủi ro trong thông quan và nâng cao độ tin cậy với đối tác nhập khẩu.

Theo ông Bùi Bá Chính, Quyền Giám đốc Trung tâm Mã số, mã vạch quốc gia, thực hiện Nghị quyết số 57/NQ-TW, cơ quan chức năng và doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ để chuyển đổi số chuỗi cung ứng, đưa công nghệ số vào mọi khâu từ sản xuất, lưu kho, vận chuyển đến phân phối nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả quản lý nhà nước.

Thực tiễn sản xuất cho thấy, trong các mô hình nông sản theo tiêu chuẩn VietGAP, việc ghi chép thủ công vẫn phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ sai sót và bị lợi dụng để làm giả hồ sơ, làm sai lệch thực tế sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp đến tính minh bạch và độ tin cậy của sản phẩm. Ngược lại, việc ứng dụng công nghệ để ghi chép nhật ký sản xuất điện tử theo thời gian thực cho phép quản lý toàn trình chuỗi cung ứng một cách chính xác, minh bạch, qua đó khẳng định chất lượng và nguồn gốc sản phẩm.

Tuy nhiên, thực tế triển khai truy xuất nguồn gốc hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Việc mã QR chưa được chuẩn hóa đồng bộ, thiếu cơ chế liên thông giữa các hệ thống và chưa có sự giám sát chặt chẽ tạo kẽ hở để hàng giả, hàng kém chất lượng len lỏi vào thị trường. Dù hiện nay chưa có quy định bắt buộc doanh nghiệp phải thực hiện truy xuất nguồn gốc, nhưng khi đã triển khai, doanh nghiệp có trách nhiệm tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn quốc gia về truy xuất nguồn gốc; mọi hành vi cung cấp thông tin sai lệch hoặc không đầy đủ đều có thể bị coi là hành vi gian dối đối với người tiêu dùng.

Một vấn đề được các chuyên gia nhấn mạnh khi doanh nghiệp thực hiện kê khai đầy đủ thông tin về chuỗi cung ứng lên hệ thống, việc giám sát, truy xuất và quy trách nhiệm sẽ rõ ràng hơn; người tiêu dùng cũng có thêm công cụ để kiểm tra nguồn gốc, quy trình và chất lượng sản phẩm đang lưu hành trên thị trường, góp phần ngăn chặn hàng giả và xây dựng môi trường thương mại minh bạch, bền vững.

Thanh Hiền