Yêu cầu an toàn hệ thống phanh, nâng cao trách nhiệm trong tập lái xe

Liên tiếp xảy ra các vụ tai nạn nghiêm trọng liên quan đến xe tập lái tại nhiều địa phương trong tháng 9/2026, khiến cả giáo viên dạy lái và người đi đường thiệt mạng. 

Cụ thể, ngày 17/9, tại Đắk Lắk, ô tô tập lái tông vào đuôi xe tải đang dừng, khiến giáo viên dạy lái tử vong. Tối 26/9, tại Bắc Ninh, xe tập lái va chạm với phương tiện cùng chiều rồi lao sang làn ngược chiều, đối đầu xe tải, khiến giáo viên tử vong, học viên bị thương. Đến trưa 28/9, tại Gia Lai, xe tải tập lái của Trường Cao đẳng Gia Lai va chạm với xe máy trên đường Hồ Chí Minh, khiến người đi xe máy tử vong. 

Dù nguyên nhân cụ thể của các vụ tai nạn đang được cơ quan chức năng làm rõ, những sự việc trên cho thấy yêu cầu bảo đảm an toàn trong đào tạo lái xe cần được đặt lên hàng đầu. Bên cạnh kỹ năng xử lý tình huống của học viên và khả năng giám sát của giáo viên, việc tuân thủ các quy định về trang bị, kiểm tra và duy trì tình trạng kỹ thuật của xe tập lái, trong đó có hệ thống phanh phụ, cũng là vấn đề cần được quan tâm.

Phanh phụ và điều kiện pháp lý đối với xe tập lái

Để hạn chế rủi ro, pháp luật đã quy định những điều kiện cụ thể đối với phương tiện sử dụng trong đào tạo lái xe. Theo Nghị định 94/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, xe tập lái phải được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép xe tập lái; gắn hai biển “TẬP LÁI” ở phía trước và phía sau; có hệ thống phanh phụ được lắp đặt bảo đảm hiệu quả phanh, bố trí bên ghế ngồi của giáo viên dạy thực hành. Xe tập lái trên đường giao thông còn phải gắn cố định thiết bị giám sát thời gian và quãng đường học thực hành của học viên. 

Những yêu cầu này nhằm giúp giáo viên có phương tiện hỗ trợ can thiệp khi học viên xử lý chưa phù hợp. Tuy nhiên, phanh phụ chỉ phát huy tác dụng khi được lắp đặt đúng yêu cầu, duy trì trạng thái hoạt động tốt và được giáo viên sử dụng kịp thời. Thiết bị không thể thay thế việc quan sát, phán đoán tình huống và hướng dẫn học viên trong suốt quá trình thực hành.

Liên quan đến công tác đăng kiểm, ông Trần Quốc Hoan, Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm 29-03V (Hà Nội), cho biết ô tô sử dụng để đào tạo lái xe phải được lắp phanh phụ và thực hiện thủ tục cải tạo theo quy định. Khi kiểm tra, đăng kiểm viên đánh giá tình trạng liên kết cơ khí và khả năng hoạt động của hệ thống phanh phụ, đồng thời kiểm tra các điều kiện kỹ thuật khác của phương tiện.

Theo ông Hoan, cơ sở lắp đặt phải có chức năng phù hợp và cung cấp giấy tờ xác nhận việc lắp đặt đáp ứng yêu cầu an toàn kỹ thuật. Phương tiện cũng phải hoàn thành thủ tục liên quan và đáp ứng điều kiện để được cấp giấy phép xe tập lái. Việc tự ý tháo, lắp phanh phụ để đối phó khi kiểm định hoặc sử dụng xe không đáp ứng điều kiện pháp lý có thể khiến công tác kiểm soát an toàn mất hiệu quả.

Từ những vụ tai nạn trên, việc kiểm tra điều kiện kỹ thuật của xe tập lái cần được thực hiện thường xuyên, không chỉ tập trung vào thời điểm đăng kiểm. Cơ sở đào tạo cần kiểm tra hệ thống phanh chính, lốp, đèn tín hiệu và các bộ phận ảnh hưởng đến an toàn trước khi đưa xe vào thực hành; đồng thời bảo dưỡng định kỳ, lưu hồ sơ theo dõi và kịp thời dừng sử dụng phương tiện khi phát hiện bất thường.

Bên cạnh các quy định đối với xe tập lái, yêu cầu kỹ thuật theo tiêu chuẩn của hệ thống phanh cũng là căn cứ quan trọng để bảo đảm an toàn phương tiện. Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7228:2018 – Phương tiện giao thông đường bộ – Thiết bị phanh của ô tô con và ô tô tải hạng nhẹ – Yêu cầu và phương pháp thử trong phê duyệt kiểu quy định yêu cầu và phương pháp thử đối với hệ thống phanh của ô tô nhóm M1 và N1. Tiêu chuẩn đề cập đến khả năng kiểm soát chuyển động, dừng xe an toàn, hiệu quả của hệ thống phanh chính và khả năng phanh dự phòng khi hệ thống phanh chính gặp sự cố. 

Tuy nhiên, TCVN 7228:2018 tập trung vào hệ thống phanh của xe trong quá trình phê duyệt kiểu, không phải tiêu chuẩn quy định riêng về việc lắp đặt phanh phụ trên xe tập lái. Vì vậy, việc bảo đảm an toàn cần được xem xét đồng thời theo quy định pháp luật về xe tập lái, yêu cầu kỹ thuật áp dụng đối với phương tiện và tình trạng hoạt động thực tế của cả hệ thống phanh chính lẫn phanh phụ.

Tăng giám sát, nâng cao trách nhiệm 

Văn bản hợp nhất số 27/VBHN-BXD ngày 12/6/2026 của Bộ Xây dựng quy định về đào tạo lái xe, trong đó có các nội dung liên quan đến điều kiện cơ sở đào tạo, giáo viên và tổ chức thực hành. Cơ sở đào tạo phải bố trí đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu, có số lượng phù hợp với kế hoạch sử dụng xe tập lái và tổ chức đào tạo theo quy định.

Giáo viên cần lựa chọn lộ trình phù hợp với trình độ học viên, hướng dẫn kỹ năng quan sát, giữ khoảng cách, kiểm soát tốc độ và xử lý tình huống khẩn cấp. Trong giờ thực hành, giáo viên phải duy trì sự tập trung, chủ động theo dõi diễn biến giao thông và sẵn sàng sử dụng phanh phụ khi cần thiết. Không nên đưa học viên chưa đủ kỹ năng vào những tuyến đường có mật độ phương tiện cao hoặc tình huống vượt quá khả năng xử lý.

Về phía cơ quan quản lý, cần tăng cường kiểm tra việc chấp hành điều kiện đào tạo, giấy phép xe tập lái, tình trạng lắp đặt phanh phụ và thiết bị giám sát hành trình thực hành. Việc phát hiện phương tiện tự ý thay đổi kết cấu, tháo thiết bị an toàn hoặc hoạt động không đúng phạm vi cho phép cần được xử lý theo quy định. Đồng thời, các điểm có nguy cơ tai nạn cần được rà soát để xem xét giải pháp tổ chức giao thông và hướng dẫn tuyến thực hành phù hợp.

Đối với học viên, việc nắm vững quy tắc giao thông, tuân thủ hướng dẫn và giữ bình tĩnh khi gặp tình huống bất ngờ là yêu cầu thiết yếu. An toàn trong giờ tập lái không thể chỉ trông chờ vào một thiết bị hỗ trợ, mà cần sự phối hợp giữa người học, giáo viên, cơ sở đào tạo và cơ quan quản lý.

Các vụ tai nạn liên tiếp là lời cảnh báo về yêu cầu kiểm soát đồng bộ cả con người, phương tiện và quá trình đào tạo. Thực hiện nghiêm các quy định về phanh phụ, đăng kiểm và quản lý xe tập lái sẽ góp phần phòng ngừa nguy cơ, bảo vệ học viên, giáo viên và những người cùng tham gia giao thông.

An Dương