Áp dụng tiêu chuẩn có làm tăng chi phí cho doanh nghiệp?

Tiêu chuẩn không đồng nghĩa với yêu cầu bắt buộc

Theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn được áp dụng trên cơ sở tự nguyện, trong khi quy chuẩn kỹ thuật quy định mức giới hạn của đặc tính kỹ thuật và yêu cầu quản lý mà sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, quá trình phải đáp ứng để bảo đảm an toàn, sức khỏe con người, môi trường và các yêu cầu thiết yếu khác.

Do đó, khi doanh nghiệp lựa chọn áp dụng tiêu chuẩn, cần xác định rõ tiêu chuẩn đó thuộc trường hợp tự nguyện áp dụng hay đang được viện dẫn trong yêu cầu quản lý có liên quan.

Bên cạnh Luật sửa đổi năm 2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 22/2026/NĐ-CP ngày 16/1/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật. Đây là một trong những văn bản cần được doanh nghiệp cập nhật khi thực hiện các hoạt động liên quan đến tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Vì vậy, không thể mặc định cứ áp dụng tiêu chuẩn là doanh nghiệp phải gánh thêm một khoản chi phí giống nhau. Chi phí thực tế còn phụ thuộc vào tiêu chuẩn được lựa chọn, phạm vi áp dụng và những hoạt động mà doanh nghiệp cần thực hiện để đáp ứng các yêu cầu đặt ra.

Giá trị của việc áp dụng tiêu chuẩn

Trong quá trình áp dụng tiêu chuẩn, doanh nghiệp có thể phải bố trí nguồn lực cho việc xây dựng hoặc điều chỉnh quy trình, đào tạo nhân sự, kiểm soát các yêu cầu kỹ thuật, thử nghiệm, đánh giá sự phù hợp hoặc duy trì hệ thống quản lý, tùy từng trường hợp. Đây là những nội dung gắn với quá trình tổ chức thực hiện và không nên được hiểu là một mức chi phí bắt buộc giống nhau đối với mọi doanh nghiệp.

Ở chiều ngược lại, Nhà nước xác định tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, hệ thống quản lý và các công cụ cải tiến năng suất, chất lượng là những giải pháp được sử dụng để hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa giai đoạn 2021-2030 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1322/QĐ-TTg ngày 31/8/2020 đặt mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh trên cơ sở áp dụng các giải pháp về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, hệ thống quản lý và công cụ cải tiến năng suất, chất lượng.

Việc Nhà nước triển khai chương trình hỗ trợ cũng cho thấy tiêu chuẩn và các giải pháp năng suất, chất lượng không chỉ được tiếp cận dưới góc độ yêu cầu kỹ thuật. Đây còn là một trong những công cụ nhằm giúp doanh nghiệp cải thiện năng suất, chất lượng và hiệu quả hoạt động.

Không nên chạy theo số lượng tiêu chuẩn

Với doanh nghiệp, câu hỏi quan trọng không phải là áp dụng càng nhiều tiêu chuẩn càng tốt mà là tiêu chuẩn nào phù hợp với sản phẩm, quá trình sản xuất và mục tiêu của mình.

Việc lựa chọn cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Nếu một tiêu chuẩn giúp doanh nghiệp xác định rõ yêu cầu kỹ thuật, kiểm soát quá trình hoặc đáp ứng yêu cầu của thị trường thì việc áp dụng có thể mang lại giá trị thiết thực. Ngược lại, nếu doanh nghiệp áp dụng nhưng không gắn với hoạt động sản xuất, các yêu cầu của tiêu chuẩn có thể trở thành những thủ tục khó duy trì.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc lựa chọn càng cần được cân nhắc trên cơ sở nguồn lực thực tế. Doanh nghiệp có thể xác định những vấn đề chất lượng cần ưu tiên giải quyết, từ đó lựa chọn tiêu chuẩn hoặc giải pháp phù hợp, thay vì áp dụng nhiều hệ thống cùng lúc nhưng khó duy trì.

Như vậy, áp dụng tiêu chuẩn có thể phát sinh chi phí, nhưng không có cơ sở để khẳng định tiêu chuẩn đương nhiên làm tăng chi phí sản xuất của mọi doanh nghiệp. Chi phí và hiệu quả phụ thuộc vào tiêu chuẩn được lựa chọn, phạm vi áp dụng cũng như cách doanh nghiệp tổ chức thực hiện.

Quan trọng hơn, tiêu chuẩn cần được xem là một công cụ phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh và kiểm soát chất lượng. Khi lựa chọn đúng và áp dụng phù hợp, tiêu chuẩn có thể trở thành một phần trong quá trình doanh nghiệp nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh, đúng với định hướng của Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng giai đoạn 2021-2030.

Hùng Anh