Cảnh báo gia tăng rủi ro phòng vệ thương mại với hàng xuất khẩu Việt Nam

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu diễn biến phức tạp, các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ, EU, Ca-na-đa, Úc hay Ấn Độ đang gia tăng sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ sản xuất trong nước. Đáng chú ý, nhiều nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đang nằm trong “danh sách cảnh báo” do có tốc độ tăng trưởng cao và thị phần ngày càng lớn.

Nhóm gỗ đối mặt rủi ro từ thị trường Hoa Kỳ và Ca-na-đa

Các sản phẩm gỗ, đặc biệt là ghế sofa có khung gỗ xuất khẩu sang Hoa Kỳ, đang ghi nhận kim ngạch lên tới 3,4 tỷ USD trong năm 2025, chiếm hơn một nửa tổng nhập khẩu của thị trường này. Dù Hoa Kỳ hiện mới áp dụng biện pháp với Trung Quốc, nhưng với đà tăng trưởng mạnh của Việt Nam, nguy cơ bị điều tra là hiện hữu, nhất là khi ngành gỗ từng có tiền lệ bị điều tra với các sản phẩm như gỗ dán hay tủ bếp.

Tương tự, ghế bọc đệm xuất khẩu sang Ca-na-đa dù đang chịu thuế phòng vệ thương mại vẫn tăng trưởng hơn 44%. Điều này đặt ra khả năng bị rà soát hoặc mở rộng phạm vi điều tra trong thời gian tới. Ngoài ra, các sản phẩm gỗ thanh và viền dải gỗ cũng có xu hướng gia tăng thị phần tại Hoa Kỳ, làm dấy lên lo ngại về việc bị điều tra lẩn tránh thuế, đặc biệt nếu doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc.

Nhiều sản phẩm hàng hóa như gỗ, thép...có nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại, gian lận xuất xứ doanh nghiệp cần chủ động theo dõi. Ảnh minh họa

Thép và sản phẩm thép chịu áp lực lớn tại EU và Úc

Nhóm thép tiếp tục là tâm điểm rủi ro khi hàng loạt sản phẩm có tốc độ tăng trưởng cao tại EU. Thép dẹt cán nguội, thép mạ thiếc, bu lông, thép phủ hữu cơ và thép không gỉ đều ghi nhận mức tăng từ 20% đến hơn 100% trong năm 2025.

Dù tỷ trọng tại EU chưa quá lớn, xu hướng tăng nhanh khiến khả năng bị khởi xướng điều tra chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp ngày càng rõ rệt. Đặc biệt, EU đã có tiền lệ áp thuế với nhiều quốc gia khác, nên Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành đối tượng tiếp theo.

Tại Úc, thép hình cán nóng tăng hơn 100% và chiếm tới 26,1% thị phần nhập khẩu, trong khi thép mạ kẽm và thép kết cấu rỗng cũng có tỷ trọng đáng kể. Những con số này cho thấy nguy cơ bị điều tra phòng vệ thương mại là rất lớn nếu xu hướng tiếp diễn.

Kim loại khác và vật liệu xây dựng không nằm ngoài xu hướng

Các sản phẩm kim loại ngoài thép như nhôm thanh định hình, dây cáp nhôm hay ống đồng cũng đang gia tăng mạnh tại các thị trường như Hoa Kỳ và Ca-na-đa. Đặc biệt, ống đồng chiếm tới hơn 30% thị phần tại Ca-na-đa, mức đủ lớn để kích hoạt các biện pháp phòng vệ.

Nhóm vật liệu xây dựng cũng đáng chú ý khi kính nổi xuất khẩu sang Hoa Kỳ tăng đột biến từ 2,3 triệu USD lên hơn 92 triệu USD chỉ trong một năm. Tại Ấn Độ, sản phẩm này cũng chiếm hơn 27% thị phần, tiềm ẩn nguy cơ bị điều tra trong thời gian ngắn.

Sợi polyester có độ bền cao tại EU hay xơ sợi polyester tại Hoa Kỳ cũng nằm trong nhóm rủi ro cao do đã từng bị điều tra hoặc áp dụng các biện pháp phòng vệ trước đó.

Công nghiệp chế tạo: Tăng trưởng cao đi kèm nguy cơ lớn

Trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo, các sản phẩm như máy giặt, lốp xe, xe nâng tay hay tháp điện gió đều có kim ngạch xuất khẩu lớn và thị phần đáng kể tại các thị trường phát triển.

Đáng chú ý, lốp xe tải và xe khách xuất khẩu sang Hoa Kỳ đạt hơn 450 triệu USD, trong khi tại EU cũng vượt 330 triệu USD. Đây là nhóm sản phẩm có tiền lệ bị điều tra, do đó nguy cơ tiếp tục bị áp dụng biện pháp phòng vệ là rất cao.

Máy giặt dân dụng cỡ lớn dù giảm nhẹ kim ngạch nhưng vẫn chiếm hơn 17% thị phần tại Hoa Kỳ, đủ để nằm trong “tầm ngắm” nếu tăng trưởng trở lại.

Trước những rủi ro gia tăng, Cục Phòng vệ Thương mại (Bộ Công Thương) khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động theo dõi chính sách thương mại của các thị trường xuất khẩu, đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu nhằm tránh bị cáo buộc gian lận xuất xứ hoặc lẩn tránh thuế. Bên cạnh đó, việc chuẩn bị hồ sơ minh bạch, sẵn sàng hợp tác với cơ quan điều tra và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu cũng là giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, việc duy trì tăng trưởng xuất khẩu cần đi kèm với tuân thủ quy định thương mại quốc tế, nếu không, rủi ro bị áp dụng các biện pháp phòng vệ sẽ ngày càng hiện hữu và khó tránh khỏi. Trong dài hạn, tăng trưởng xuất khẩu không chỉ dựa vào quy mô mà cần đi kèm với chất lượng và tính bền vững. Khi đó, hàng hóa Việt Nam mới có thể đứng vững trước các “hàng rào kỹ thuật” ngày càng phức tạp trên thị trường toàn cầu.

An Dương