Chuyển đổi xanh: Từ cam kết đến áp lực sống còn của doanh nghiệp

Việt Nam đang hướng tới mô hình tăng trưởng phát thải thấp, sử dụng tài nguyên hiệu quả và phát triển bền vững. Cam kết Net Zero vào năm 2050 của Chính phủ tại COP26 đã tạo động lực thúc đẩy hàng loạt chính sách chuyển đổi xanh, đồng thời kéo theo sự thay đổi mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực của nền kinh tế.

Trong lĩnh vực năng lượng, quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo diễn ra rõ nét. Việc triển khai Quy hoạch Điện VIII đã góp phần thúc đẩy tỷ trọng điện gió, điện mặt trời tăng nhanh trong cơ cấu nguồn điện. Đáng chú ý, các dự án điện gió ngoài khơi đầu tiên đang dần được định hình, mở ra kỳ vọng giảm phụ thuộc vào nhiệt điện than trong dài hạn.

Doanh nghiệp Việt đẩy mạnh ứng dụng công nghệ xanh, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Cùng với đó, xu hướng giao thông xanh ngày càng phổ biến tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM với sự xuất hiện ngày càng nhiều của xe buýt điện, taxi điện và xe máy điện.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, các mô hình sản xuất bền vững, ứng dụng công nghệ cao, hạn chế sử dụng hóa chất tiếp tục được mở rộng. Hơn 70.000 tấn gạo được cấp nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” được xem là bước đi chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt, đặc biệt tại các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn cao về môi trường và phát triển bền vững.

Theo ông Vũ Đức Giang- Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đang chịu áp lực lớn từ các tiêu chuẩn xanh của những thị trường lớn như EU và Mỹ, bao gồm yêu cầu truy xuất nguồn gốc carbon hay báo cáo ESG bắt buộc. Nếu không đáp ứng, doanh nghiệp có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.

“Không đạt chuẩn xanh đồng nghĩa bị loại khỏi sân chơi”- ông Giang nhấn mạnh, cho rằng đây là áp lực buộc doanh nghiệp dệt may phải đổi mới công nghệ, tái cấu trúc sản xuất để duy trì năng lực cạnh tranh.

Trong năm 2026, lĩnh vực năng lượng tái tạo tiếp tục được ưu tiên đầu tư nhằm đáp ứng nhu cầu điện sạch ngày càng tăng. Các cơ chế khuyến khích đầu tư cho điện gió, điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng được kỳ vọng sẽ tiếp tục hoàn thiện để tạo động lực cho thị trường.

Không chỉ ở cấp độ chính sách, nhiều doanh nghiệp cũng đang chủ động chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng xanh hơn.

Tổng Giám đốc Wego Uniform Trần Thị Thư cho biết, doanh nghiệp đã đưa ra thị trường các dòng sản phẩm đồng phục sử dụng chất liệu cà phê (Eco Café) với khả năng thấm hút tốt, thân thiện với môi trường nhằm đáp ứng xu hướng tiêu dùng bền vững.

Trong khi đó, bà Trần Thị Bích Vân- Trưởng bộ phận PR và Xúc tiến phát triển bền vững Acecook Việt Nam, chia sẻ, việc chuyển đổi từ bao bì nhựa sang bao bì giấy đã giúp doanh nghiệp giảm hơn 80% lượng nhựa sử dụng trong sản xuất.

Hiện nay, nhiều doanh nghiệp đang tập trung triển khai các giải pháp giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió; đồng thời ưu tiên nguyên liệu thân thiện với môi trường, vật liệu tái chế và mô hình kinh tế tuần hoàn theo hướng giảm thiểu - tái sử dụng - tái chế.

Song song với đó là việc ứng dụng công nghệ xanh, công nghệ tiên tiến nhằm tiết kiệm nước, năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ quy trình sản xuất.

Theo TS. Bùi Thanh Minh- Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), nhiều doanh nghiệp hiện đã nhìn nhận chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là yêu cầu tất yếu của thị trường, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo lợi thế phát triển dài hạn.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hiện nay, phần lớn hoạt động chuyển đổi mới tập trung ở các doanh nghiệp lớn, trong khi doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn về vốn, công nghệ và khả năng tiếp cận nguồn tín dụng xanh.

Bên cạnh đó, áp lực xử lý rác thải, nước thải, đặc biệt là rác thải nhựa, cùng với hạ tầng xử lý môi trường còn hạn chế và chi phí đầu tư công nghệ cao đang trở thành rào cản lớn đối với mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Ảnh minh họa.

Nghị quyết số 57-NQ/TW đã xác định phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược, trong đó nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy công nghệ xanh, công nghệ phát thải thấp và chuyển dịch mạnh sang năng lượng tái tạo.

Trong thời gian tới, việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế, hoàn thiện hành lang pháp lý cho mô hình kinh tế mới, mở rộng ưu đãi tín dụng xanh, đào tạo nhân lực chất lượng cao và thu hút đầu tư vào các dự án công nghệ chiến lược sẽ đóng vai trò quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền kinh tế xanh, phát triển bền vững.

Hiền Anh