Đẩy mạnh xuất khẩu xanh, nâng cao năng lực phòng vệ thương mại

Tại họp báo thường kỳ quý I/2026 của Bộ Công Thương chiều 9/4/2026, ông Bùi Huy Sơn - Vụ trưởng Vụ kế hoạch, Tài chính và Quản lý doanh nghiệp cho biết, quý I/2026 mở ra với không ít áp lực từ bên ngoài khi kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm, chỉ quanh mức 2,8 - 3,0%. Xung đột địa chính trị kéo dài, đặc biệt tại Ukraine và Trung Đông khiến chuỗi cung ứng năng lượng và logistics bị gián đoạn, chi phí đầu vào tăng cao. Trong nước, từ tháng 3, giá nhiên liệu thế giới tăng mạnh đã bắt đầu tác động rõ hơn đến hoạt động sản xuất và vận tải.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu quý I/2026 ước đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm hàng công nghiệp chế biến đạt 87,8 tỷ USD, tăng 20%, khẳng định năng lực sản xuất công nghiệp nội địa đang phục hồi tốt. Nhóm hàng nông, lâm, thủy sản đạt 9,9 tỷ USD, tăng 6,2% cho thấy sự ổn định của thị trường nông sản dù đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật.

Xuất khẩu quý I/2026 ước đạt 122,9 tỷ USD, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm 2025

Ngành Công Thương cũng nhìn nhận 3 tháng đầu năm có một số khó khăn nhất định. Trong lĩnh vực năng lượng – nơi nhu cầu điện tăng nóng, phụ tải đỉnh xuất hiện sớm, còn nguồn điện nền lại chưa đáp ứng kịp.

Tăng trưởng công nghiệp cũng chưa đồng đều, khi một loạt lĩnh vực như phân bón, khai thác than giảm tốc do thiếu nguyên liệu đầu vào, giá cả biến động mạnh và hạn chế về công nghệ, đầu tư. Một số dự án nguồn và lưới điện tiếp tục chậm tiến độ vì vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, thủ tục đầu tư và điều chỉnh quy hoạch, gây sức ép lên an ninh năng lượng trung và dài hạn.

Trong khi đó, bối cảnh kinh tế toàn cầu bất ổn, xung đột ở Trung Đông làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá nhiên liệu và giá cước vận tải tăng cao, khiến cho hoạt động sản xuất, xuất nhập khẩu của doanh nghiệp Việt Nam thêm khó khăn.

Nhằm tạo đà tăng trưởng cho những tháng tiếp theo, Bộ Công Thương cho biết, sẽ triển khai một loạt giải pháp mạnh. Ở lĩnh vực năng lượng, ngành tập trung vận hành hệ thống điện linh hoạt, đảm bảo cung ứng điện không gián đoạn, đồng thời xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng quốc gia và đặt mục tiêu kéo tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng xuống khoảng 30% vào năm 2030.

Với công nghiệp, Bộ chủ trương cơ cấu lại chuỗi sản xuất – cung ứng, nâng tỷ lệ nội địa hóa lên 40–45% ở các nhóm ngành lớn như dệt may, da giày, hóa chất, song song với thúc đẩy đổi mới công nghệ và phát triển sản phẩm chiến lược gắn với công nghệ mới để tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Hoạt động xuất nhập khẩu sẽ được mở rộng sang các khu vực tiềm năng như Trung Đông, Mỹ Latinh. Cùng với đó, chú trọng phát triển xuất khẩu xanh, đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon; nâng cao năng lực phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước các rủi ro từ bên ngoài; đồng thời tiến hành cơ cấu lại và tối ưu thị trường xuất khẩu.

Ở thị trường nội địa, ngành tiếp tục kích cầu tiêu dùng, siết kiểm tra hàng giả – hàng kém chất lượng, đặc biệt trên nền tảng thương mại điện tử. Song song đó, Bộ thúc đẩy cải cách hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh, mở rộng dịch vụ công trực tuyến nhằm tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Tại buổi họp báo, Bộ Công Thương cũng cho biết, cán cân thương mại trong quý I/2026 nhập siêu khoảng 3,6 tỷ USD, trong bối cảnh tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 250 tỷ USD, tăng 22% so với cùng kỳ.

Lý giải về tình trạng nhập siêu, ông Trần Thanh Hải- Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho rằng, quý 1 thường là giai đoạn doanh nghiệp tăng nhập khẩu nguyên liệu, thiết bị phục vụ sản xuất nên chưa phản ánh xu hướng cả năm. Nhập khẩu tăng mạnh ở linh kiện điện tử, máy móc, thiết bị và phụ tùng.

Ông Hải cho biết, nhu cầu nhập khẩu tăng gắn với việc triển khai các dự án đầu tư, trong đó có khu vực vốn đầu tư nước ngoài. Các mặt hàng nhập khẩu chủ yếu là đầu vào sản xuất nên phần nhập siêu mang tính chất phục vụ tăng trưởng.

“Tình trạng nhập siêu vẫn trong phạm vi kiểm soát và mục tiêu xuất siêu năm 2026 tiếp tục được giữ. Tuy nhiên, khả năng tăng tốc xuất khẩu trong các quý tiếp theo sẽ quyết định việc đưa cán cân thương mại trở lại trạng thái tích cực”- ông Hải cho hay.

Lê Kim Liên