Nghị định mới mở rộng phạm vi xử phạt vi phạm về tiêu chuẩn đo lường chất lượng

Bộ Khoa học và Công nghệ đang xin ý kiến đối với hồ sơ dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 119/2017/NĐ-CP ngày 1/11/2017 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 126/2021/NĐ-CP. Hồ sơ được công bố để lấy ý kiến gồm dự thảo Nghị định, dự thảo Tờ trình Chính phủ và báo cáo tổng kết thi hành.

Việc xây dựng Nghị định mới nhằm cụ thể hóa các hành vi vi phạm, mức phạt, hình thức xử phạt bổ sung, biện pháp khắc phục hậu quả và thẩm quyền xử phạt trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa. So với cách quản lý trước đây, dự thảo có phạm vi rộng hơn, bao quát cả những vấn đề phát sinh trong quá trình số hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Từ công bố tiêu chuẩn đến bảo đảm chất lượng hàng hóa

Theo dự thảo, các hành vi vi phạm được đề xuất xử lý trải rộng từ công bố tiêu chuẩn áp dụng, áp dụng tiêu chuẩn, công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy đến bảo đảm sản phẩm, hàng hóa phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật. Việc sử dụng, viện dẫn dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy và các thông tin liên quan cũng thuộc phạm vi điều chỉnh.

Cùng với đó là các vi phạm trong hoạt động đánh giá sự phù hợp, công nhận, chỉ định và thừa nhận kết quả đánh giá sự phù hợp. Đây là những khâu có vai trò xác định mức độ đáp ứng của sản phẩm, hàng hóa đối với các yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn tương ứng.

Dự thảo Nghị định đề xuất mở rộng phạm vi xử phạt, tăng cơ sở xử lý vi phạm xuyên suốt vòng đời sản phẩm hàng hóa. Ảnh minh họa.

Ở lĩnh vực đo lường, dự thảo bao quát các hành vi liên quan đến sử dụng đơn vị đo, chuẩn đo lường, phương tiện đo, kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo và chuẩn đo lường. Việc thực hiện phép đo và định lượng đối với hàng đóng gói sẵn cũng nằm trong phạm vi xử phạt.

Đáng chú ý, quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa được đặt trong toàn bộ quá trình từ sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu đến lưu thông và kinh doanh. Cách tiếp cận này nhằm tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc kiểm soát chất lượng, thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm ở thời điểm đã đưa ra thị trường.

Theo dự thảo, đối với sản phẩm, hàng hóa mà pháp luật yêu cầu tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải thiết lập, áp dụng hoặc duy trì hệ thống quản lý chất lượng hoặc biện pháp kiểm soát quá trình sản xuất, nhập khẩu, hành vi không áp dụng hoặc áp dụng không đầy đủ có thể bị phạt từ 30 triệu đến 80 triệu đồng.

Mức phạt được đề xuất từ 80 triệu đến 160 triệu đồng đối với những hành vi như không duy trì điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị, quy trình, nhân lực hoặc biện pháp quản lý cần thiết để bảo đảm chất lượng. Việc không kiểm soát đầy đủ nguyên liệu, vật liệu, linh kiện, phụ gia, bán thành phẩm, thành phẩm hoặc lô hàng nhập khẩu cũng thuộc nhóm này.

Đối với hành vi nghiêm trọng hơn, mức phạt được đề xuất từ 160 triệu đến 300 triệu đồng. Nhóm này bao gồm trường hợp không rà soát, đánh giá, kiểm soát chất lượng lô sản phẩm, hàng hóa khi có căn cứ cho thấy sản phẩm có dấu hiệu không đáp ứng tiêu chuẩn công bố áp dụng hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.

Doanh nghiệp cũng có thể bị xử phạt nếu phát hiện quá trình sản xuất, nhập khẩu không còn bảo đảm điều kiện chất lượng nhưng không đình chỉ hoạt động hoặc không áp dụng biện pháp ngăn ngừa cần thiết. Trường hợp tiếp tục sản xuất, nhập khẩu sau khi đã có yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền về đình chỉ, tạm dừng hoặc khắc phục điều kiện chất lượng cũng thuộc nhóm vi phạm này.

Mã số mã vạch, truy xuất nguồn gốc được đưa vào phạm vi xử phạt

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là mở rộng phạm vi quản lý sang các nội dung gắn với nhận diện, truy xuất và số hóa thông tin sản phẩm.

Theo đó, các hành vi liên quan đến ghi nhãn hàng hóa, nhãn điện tử, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu số của sản phẩm, dữ liệu thông tin sản phẩm trên nền tảng số, mã truy vết và mã định danh sản phẩm, hàng hóa đều được đưa vào phạm vi điều chỉnh.

Đặc biệt, mã số, mã vạch được quy định cụ thể trong nhóm hành vi vi phạm. Các hoạt động đăng ký, sử dụng, cập nhật, khai thác thông tin mã số, mã vạch, mã truy xuất và mã định danh sản phẩm, hàng hóa sẽ được quản lý theo quy định pháp luật về tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng.

Điều này cho thấy mã số mã vạch ngày càng được đặt trong mối liên hệ với quản lý chất lượng và khả năng truy xuất thông tin hàng hóa. Trong bối cảnh thương mại điện tử và chuỗi cung ứng số phát triển, thông tin gắn với sản phẩm không chỉ phục vụ nhận diện mà còn hỗ trợ kiểm tra nguồn gốc, tình trạng phù hợp và điều kiện lưu thông của hàng hóa.

Dự thảo cũng xác định các hành vi về nhãn, truy xuất nguồn gốc, hộ chiếu số, mã số, mã vạch, mã định danh và dữ liệu sản phẩm thuộc lĩnh vực chất lượng sản phẩm, hàng hóa khi hành vi đó gắn với nghĩa vụ bảo đảm, cung cấp hoặc chứng minh chất lượng, nguồn gốc, tình trạng phù hợp hoặc điều kiện lưu thông.

Quản lý chất lượng trên môi trường số

Cùng với việc bổ sung các nội dung về truy xuất nguồn gốc và mã số mã vạch, dự thảo cũng đưa hành vi vi phạm trên môi trường điện tử, nền tảng số, hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu vào phạm vi xử lý.

Dữ liệu điện tử, hồ sơ điện tử, thông tin điện tử, nhật ký hệ thống và những thông tin được hiển thị, lưu trữ, truyền đưa hoặc trích xuất từ hệ thống có thể được sử dụng làm căn cứ xác định hành vi vi phạm theo quy định pháp luật.

Các chủ quản nền tảng số, sàn giao dịch thương mại điện tử, mạng xã hội có chức năng giao dịch và một số đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian số, bưu chính, logistics, vận chuyển hàng hóa có trách nhiệm cung cấp thông tin, tài liệu, dữ liệu trong phạm vi nghĩa vụ pháp luật quy định để phục vụ xác minh, xử lý vi phạm.

Quy định này góp phần mở rộng phương thức quản lý từ hồ sơ, giấy tờ truyền thống sang dữ liệu điện tử, phù hợp với quá trình số hóa hoạt động sản xuất, kinh doanh và lưu thông hàng hóa.

Có thể đình chỉ hoạt động, thu hồi hàng hóa

Dự thảo không chỉ đặt ra chế tài bằng tiền mà còn đề xuất các hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả. Đối với một số hành vi nghiêm trọng về bảo đảm điều kiện chất lượng, tổ chức, cá nhân có thể bị đình chỉ một phần hoặc toàn bộ hoạt động sản xuất, nhập khẩu đối với sản phẩm, hàng hóa vi phạm từ 3 đến 6 tháng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp có thể phải khôi phục, bảo đảm đầy đủ điều kiện chất lượng; rà soát, đánh giá lại các lô sản phẩm có liên quan và thu hồi sản phẩm, hàng hóa đã đưa ra lưu thông nếu có căn cứ cho thấy hàng hóa không bảo đảm chất lượng.

Mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường và chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo dự thảo được xác định là 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Mức phạt cụ thể sẽ phụ thuộc vào hành vi, tính chất và mức độ vi phạm theo từng quy định.

Đáng lưu ý, dự thảo cũng làm rõ rằng sản phẩm, hàng hóa không phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng hoặc quy chuẩn kỹ thuật tương ứng không đương nhiên được xác định là hàng giả. Việc xác định hàng giả phải căn cứ quy định pháp luật có liên quan và tài liệu, chứng cứ cụ thể.

Nếu được hoàn thiện và ban hành, Nghị định mới sẽ tạo thêm cơ sở để xử lý vi phạm xuyên suốt vòng đời sản phẩm, từ công bố và áp dụng tiêu chuẩn, đánh giá sự phù hợp, sản xuất, nhập khẩu đến lưu thông, kinh doanh; đồng thời cập nhật các yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc, mã số mã vạch và dữ liệu sản phẩm trên nền tảng số.

Với doanh nghiệp, các quy định được đề xuất cũng đặt ra yêu cầu chủ động kiểm soát chất lượng, duy trì điều kiện sản xuất, thực hiện đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và quản lý chính xác thông tin sản phẩm. Đây là cơ sở quan trọng để hạn chế hàng hóa không bảo đảm chất lượng lưu thông trên thị trường và góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng các nội dung trên mới là đề xuất trong hồ sơ dự thảo đang được lấy ý kiến. Mức phạt, hành vi vi phạm và các biện pháp xử lý có thể tiếp tục được rà soát, chỉnh sửa trước khi Nghị định chính thức được ban hành.

An Dương