EN ISO 3095:2025 – Công cụ đo lường tiếng ồn đối với phương tiện đường sắt

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và yêu cầu phát triển giao thông bền vững ngày càng khắt khe, tiếng ồn đường sắt không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy mà đã trở thành mối quan tâm xã hội rộng lớn. Việc ban hành tiêu chuẩn phiên bản mới EN ISO 3095:2025 đã đặt lại nền tảng cho hoạt động đo lường và đánh giá tiếng ồn phương tiện đường sắt, mở ra cách tiếp cận chính xác, toàn diện và có khả năng so sánh cao hơn, phù hợp với thực tiễn vận hành hiện đại.

Tiếng ồn phát sinh từ hoạt động của tàu hỏa từ lâu được xem là một trong những tác động môi trường khó kiểm soát nhất của ngành giao thông. Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe và sinh hoạt của cộng đồng dân cư dọc tuyến, tiếng ồn còn tạo ra áp lực lớn đối với các nhà quản lý hạ tầng và nhà sản xuất phương tiện, đặc biệt trong bối cảnh nhiều quốc gia đang thúc đẩy phát triển đường sắt như một giải pháp giao thông xanh.

Chính vì vậy, nhu cầu về một tiêu chuẩn đo lường thống nhất, phản ánh đúng bản chất nguồn ồn và đủ độ tin cậy để làm cơ sở cho thiết kế, quản lý và chính sách đã trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tiêu chuẩn EN ISO 3095:2025 - Công cụ đánh giá tiếng ồn của phương tiện đường sắt.

Xuất phát từ yêu cầu đó, Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Châu ÂU (CEN) thông qua ủy ban kỹ thuật về ứng dụng đường sắt đã phối hợp với Tổ chức Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO) xây dựng và công bố phiên bản mới của tiêu chuẩn EN ISO 3095:2025. Tiêu chuẩn này kế thừa nền tảng của phiên bản 2013, đồng thời mở rộng và cập nhật đáng kể để bắt kịp những thay đổi nhanh chóng của công nghệ phương tiện, kết cấu hạ tầng và yêu cầu quản lý môi trường.

Tiêu chuẩn EN ISO 3095:2025 thiết lập các phương pháp và điều kiện đo tiếng ồn phát ra từ phương tiện chạy trên ray trong những kịch bản vận hành đặc trưng, bao gồm chạy với tốc độ không đổi, tăng tốc, giảm tốc cũng như trạng thái dừng. Trọng tâm của tiêu chuẩn không nằm ở việc đo tiếng ồn môi trường nói chung, mà tập trung vào việc xác định đặc tính tiếng ồn của chính phương tiện – dữ liệu đầu vào quan trọng cho thử nghiệm kiểu loại, so sánh thiết kế và đánh giá tuân thủ yêu cầu kỹ thuật.

Điểm đáng chú ý của phiên bản 2025 là cách tiếp cận thực tế và linh hoạt hơn so với trước. Tiêu chuẩn đã được điều chỉnh để tương thích chặt chẽ với ISO 3381:2021, qua đó tạo sự nhất quán giữa các tiêu chuẩn âm học đường sắt ở cả bên trong và bên ngoài phương tiện. Điều này giúp nhà sản xuất và cơ quan thử nghiệm tránh được tình trạng “lệch chuẩn” trong đánh giá tiếng ồn, vốn từng là rào cản trong quá trình chứng nhận và so sánh quốc tế.

Bên cạnh đó, EN ISO 3095:2025 còn đưa ra quy định chi tiết hơn về đánh giá tính chất âm sắc của tiếng ồn, việc bổ sung các yêu cầu này cho thấy sự dịch chuyển trong tư duy chuẩn hóa: từ chỗ chỉ đo cường độ âm thanh sang đánh giá đầy đủ hơn tác động cảm nhận của tiếng ồn đối với con người.

Đáng chú ý, EN ISO 3095:2025 lần đầu tiên cung cấp hướng dẫn mang tính hệ thống về đo tiếng ồn của tàu trong trạng thái dừng, bao gồm các nguồn ồn từ thiết bị phụ trợ và hệ thống kỹ thuật trên tàu. Nội dung này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh nhiều đô thị đang phải đối mặt với phản ánh của người dân về tiếng ồn tại các ga trung tâm, bãi đỗ và khu vực kỹ thuật.

Việc áp dụng tiêu chuẩn mới không chỉ phục vụ cho mục tiêu tuân thủ kỹ thuật, mà còn tạo nền tảng dữ liệu tin cậy để xây dựng chính sách kiểm soát tiếng ồn dựa trên bằng chứng. Các kết quả đo theo EN ISO 3095:2025 có thể được sử dụng để so sánh khách quan giữa các loại phương tiện, hỗ trợ mô phỏng âm học, cũng như làm cơ sở cho các quyết định đầu tư và quy hoạch hạ tầng.

Bảo Linh