ISO/IEC 17020:2026: Đánh giá sự phù hợp - Yêu cầu đối với tổ chức tiến hành giám định

Trong hệ thống đánh giá sự phù hợp, hoạt động giám định giữ vai trò đặc biệt quan trọng khi cung cấp bằng chứng độc lập về việc một sản phẩm, thiết bị, công trình, quy trình hay dịch vụ có đáp ứng các yêu cầu đã được quy định hay không. Những yêu cầu này có thể xuất phát từ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, quy định pháp luật, hợp đồng hoặc các đặc tính kỹ thuật nội bộ.

Theo ISO/IEC 17020:2026, hoạt động giám định không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra sản phẩm cuối cùng mà có thể được thực hiện xuyên suốt toàn bộ vòng đời của đối tượng, từ giai đoạn thiết kế, chế tạo, lắp đặt, vận hành cho tới bảo trì và ngừng hoạt động. Điều này giúp phát hiện sớm các sai lệch, giảm thiểu rủi ro và bảo đảm tính an toàn cũng như khả năng sử dụng của sản phẩm hoặc hệ thống.

Khác với hoạt động thử nghiệm trong phòng thí nghiệm vốn chủ yếu dựa trên các phép đo định lượng, giám định thường kết hợp giữa kết quả kỹ thuật với đánh giá chuyên môn của giám định viên. Vì vậy, yêu cầu về năng lực chuyên môn, tính khách quan và sự nhất quán của tổ chức giám định luôn được đặt lên hàng đầu.

Chuẩn hóa năng lực của tổ chức giám định và ba thay đổi quan trọng trong phiên bản mới

Tiêu chuẩn ISO/IEC 17020:2026 đưa ra các yêu cầu đối với các tổ chức thực hiện hoạt động giám định nhằm bảo đảm ba yếu tố cốt lõi: năng lực, tính khách quan và sự vận hành nhất quán.

Tiêu chuẩn có thể được sử dụng làm căn cứ cho hoạt động công nhận của các tổ chức công nhận hoặc phục vụ đánh giá đồng đẳng, qua đó tạo ra sự thống nhất trong việc thừa nhận kết quả giám định giữa các quốc gia và khu vực.

Phạm vi áp dụng của tiêu chuẩn rất rộng, bao gồm việc giám định vật liệu, sản phẩm, nhà máy, thiết bị, công trình, quy trình sản xuất, phương pháp làm việc và các loại hình dịch vụ. Nhờ đó, tiêu chuẩn được sử dụng trong nhiều lĩnh vực như công nghiệp chế tạo, xây dựng, năng lượng, an toàn thực phẩm, môi trường, nông nghiệp, khai khoáng, hạ tầng, logistics và nhiều ngành kinh tế khác.

So với ISO/IEC 17020:2012, phiên bản năm 2026 không thay đổi mục tiêu cốt lõi nhưng đã điều chỉnh nhiều nội dung để phù hợp với bối cảnh quản lý hiện đại.

Điểm thay đổi đáng chú ý nhất là đơn giản hóa mô hình phân loại mức độ độc lập của tổ chức giám định. Nếu trước đây tiêu chuẩn chia thành ba loại Type A, Type B và Type C, thì phiên bản mới chỉ còn Type A và Type non-A. Theo ISO, sự thay đổi này giúp giảm sự phức tạp trong áp dụng, hạn chế những cách hiểu khác nhau và tạo thuận lợi hơn cho hoạt động đánh giá.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn lần đầu tiên đưa tư duy dựa trên rủi ro (risk-based thinking) trở thành một nội dung quan trọng. Thay vì chỉ tập trung vào việc tuân thủ các quy trình cố định, các tổ chức giám định cần chủ động nhận diện các yếu tố có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độ tin cậy và chất lượng của kết quả giám định để có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Một điểm mới khác phản ánh xu thế chuyển đổi số là bổ sung các yêu cầu về kiểm soát dữ liệu và thông tin. Trong bối cảnh ngày càng nhiều hoạt động giám định được thực hiện thông qua hệ thống điện tử, dữ liệu số và các nền tảng trực tuyến, tiêu chuẩn yêu cầu tổ chức phải bảo đảm việc quản lý, lưu trữ và bảo vệ thông tin một cách đầy đủ, duy trì tính toàn vẹn và độ tin cậy của hồ sơ giám định. Đồng thời, nhiều quy định cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và thực tiễn hoạt động.

ISO/IEC 17020:2026 mang lại các giá trị thiết thực cho doanh nghiệp

Nâng cao kết quả đánh giá để phù hợp với thực tiễn

Theo ISO, giá trị lớn nhất của ISO/IEC 17020:2026 không chỉ nằm ở việc thiết lập các yêu cầu kỹ thuật mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin đối với kết quả giám định.

Khi các tổ chức giám định đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về năng lực, tính độc lập và phương thức vận hành nhất quán, khách hàng, cơ quan quản lý và các bên liên quan có cơ sở để tin tưởng hơn vào kết quả đánh giá. Điều này góp phần giảm các cuộc kiểm tra lặp lại, hỗ trợ hoạt động thương mại quốc tế và tạo điều kiện cho sự thừa nhận lẫn nhau giữa các nền kinh tế.

ISO cũng nhấn mạnh rằng tiêu chuẩn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro thông qua việc phát hiện sớm các điểm không phù hợp, giúp ngăn ngừa sự cố trước khi sản phẩm hoặc hệ thống được đưa vào sử dụng. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với những lĩnh vực có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn như hạ tầng, năng lượng, giao thông, thực phẩm và môi trường.

Việc ban hành ISO/IEC 17020:2026 cũng mở đầu quá trình chuyển đổi đối với các tổ chức giám định đã được công nhận theo phiên bản năm 2012. Nhiều tổ chức công nhận trên thế giới đã công bố lộ trình chuyển đổi kéo dài khoảng ba năm nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức cập nhật hệ thống quản lý, đào tạo nhân sự và hoàn thiện quy trình trước khi áp dụng hoàn toàn phiên bản mới.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng coi trọng tính minh bạch, khả năng truy xuất và độ tin cậy của kết quả đánh giá sự phù hợp, ISO/IEC 17020:2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục là chuẩn mực quốc tế quan trọng, góp phần bảo đảm chất lượng, an toàn và thúc đẩy sự thừa nhận lẫn nhau đối với hoạt động giám định trên phạm vi toàn cầu.

Bảo Linh