Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số - nền tảng tăng năng suất bền vững

Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nền tảng tăng năng suất bền vững. (Ảnh minh họa)

Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao chất lượng nền kinh tế. Trong khi dư địa mở rộng các yếu tố đầu vào ngày càng hạn chế, nâng cao năng suất trở thành yêu cầu then chốt, đồng thời là nguồn lực quan trọng quyết định khả năng duy trì tăng trưởng trong dài hạn.

Thực tế cho thấy, năng suất lao động của Việt Nam đã có những bước cải thiện đáng ghi nhận. Trong thập kỷ qua, năng suất lao động của Việt Nam được đánh giá là có tốc độ tăng cao nhất trong các nước ASEAN.

Giai đoạn 2023 - 2025, tốc độ tăng năng suất lao động bình quân của Việt Nam là 5,28%/năm, cho thấy những nỗ lực trong cải thiện chất lượng tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực của nền kinh tế. Tuy nhiên, mức năng suất lao động của Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể so với nhiều nền kinh tế trong khu vực. Mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào gia tăng vốn, lao động và khai thác nguồn lực tự nhiên đang dần bộc lộ giới hạn. Do đó, nâng cao năng suất gắn với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành yêu cầu cấp thiết.

Theo Báo cáo Năng suất Việt Nam 2025, thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là một trong những nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao năng suất giai đoạn 2026 - 2030. Đây không chỉ là công cụ hỗ trợ sản xuất, kinh doanh mà cần được xem là nền tảng thay đổi phương thức tạo ra giá trị, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

Trước hết, cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và đổi mới công nghệ theo hướng gắn trực tiếp với mục tiêu nâng cao năng suất và hiệu quả. Công nghệ chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, quản trị và kinh doanh mới. Vì vậy, hoạt động nghiên cứu và phát triển cần tăng tính ứng dụng, thúc đẩy quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường.

Cùng với đó, thúc đẩy ứng dụng công nghệ số, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn trong sản xuất, quản trị và cung ứng dịch vụ sẽ mở ra dư địa lớn để nâng cao năng suất. Việc số hóa quy trình, phân tích dữ liệu theo thời gian thực, tự động hóa những công đoạn lặp lại và ứng dụng AI trong hỗ trợ ra quyết định có thể giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, hạn chế sai sót và tối ưu hóa nguồn lực.

Một yếu tố quan trọng khác là nâng cao năng lực hấp thụ và lan tỏa công nghệ. Việt Nam cần thúc đẩy mạnh hơn sự liên kết giữa doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp FDI, viện nghiên cứu và trường đại học, qua đó tạo điều kiện để công nghệ, tri thức và phương thức quản trị tiên tiến được lan tỏa rộng hơn trong nền kinh tế.

Đặc biệt, chuyển đổi số cần được gắn với đổi mới mô hình quản trị và phương thức sản xuất, thay vì chỉ dừng ở việc số hóa các quy trình hiện có. Khi dữ liệu trở thành một nguồn lực sản xuất quan trọng, doanh nghiệp có thể dựa trên dữ liệu để dự báo nhu cầu, tối ưu chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, lao động.

Về dài hạn, nâng cao năng suất không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp mà là yêu cầu đối với toàn bộ nền kinh tế. Gắn tăng năng suất với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chính là cách tạo ra giá trị gia tăng mới. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam từng bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào gia tăng các yếu tố đầu vào truyền thống sang mô hình tăng trưởng dựa vào năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo.

 Hoàng Bách