Khơi thông động lực tăng trưởng từ chính sách vi mô, kích hoạt tăng trưởng hai con số

Đẩy mạnh cải cách vi mô, khơi thông động lực tăng trưởng

Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên trong năm 2026 và duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển mới trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh dư địa của các chính sách kích cầu truyền thống ngày càng thu hẹp, nhiều chuyên gia cho rằng để duy trì tăng trưởng nhanh và bền vững, Việt Nam cần chuyển mạnh sang các cải cách vi mô mang tính đột phá. Thể chế, chính sách thuế, tín dụng, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo được kỳ vọng sẽ trở thành những động lực tăng trưởng mới.

Tại Diễn đàn “ Kích hoạt tăng trưởng- Chính sách vĩ mô đột phá và mục tiêu hai con số” diễn ra ngày 14/7/2026 tại Hà Nội, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi- Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ là yêu cầu về quy mô hay tốc độ mà còn đòi hỏi bước chuyển căn bản về chất lượng thể chế, năng suất, năng lực công nghệ, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Theo ông Lợi, tăng trưởng phải được xây dựng trên nền tảng năng suất cao hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, thị trường thông suốt hơn, công nghệ hiện đại hơn và bộ máy thực thi hiệu quả hơn.

Diễn đàn “ Kích hoạt tăng trưởng- Chính sách vĩ mô đột phá và mục tiêu hai con số” ngày 14/7/2026

GS.TS Lợi cho rằng, nhiều năm qua, chính sách kinh tế chủ yếu tập trung vào ổn định kinh tế vĩ mô, trong khi năng lực tăng trưởng thực sự lại được tạo ra ở cấp độ doanh nghiệp, ngành, địa phương và từng dự án đầu tư. Nền kinh tế khó có thể tăng trưởng nhanh nếu doanh nghiệp vẫn mất nhiều thời gian, chi phí cho thủ tục hành chính; vốn chưa đến được các dự án có năng suất cao; hay đất đai, dữ liệu, công nghệ và nhân lực chưa được khai thác hiệu quả.

Từ thực tế đó, GS.TS Lợi đề xuất đẩy mạnh cải cách vi mô thông qua các cơ chế khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới công nghệ, tín dụng dựa trên dữ liệu và triển vọng kinh doanh, phát triển thị trường dữ liệu minh bạch và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình kinh doanh mới.

GS.TS Lợi cũng nhấn mạnh ba yêu cầu để các đột phá vi mô phát huy hiệu quả, gồm chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển; chuyển từ chính sách bình quân sang chính sách có trọng tâm, trọng điểm; và coi chất lượng thực thi là một bộ phận cấu thành của chính sách.

Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, cho biết mặc dù GDP sáu tháng đầu năm đạt mức tăng 8,18%, nhưng dư địa của các chính sách vĩ mô truyền thống như nới lỏng tiền tệ hay kích cầu tài khóa diện rộng đang dần thu hẹp.

Theo ông Hùng, động lực tăng trưởng mới cần đến từ các chính sách vi mô tác động trực tiếp tới doanh nghiệp và hiệu quả phân bổ nguồn lực. Trọng tâm là tháo gỡ các điểm nghẽn về chi phí giao dịch, khả năng tiếp cận vốn, đất đai, dữ liệu và công nghệ; đồng thời mở rộng không gian thử nghiệm cho đổi mới sáng tạo.

Tạo đột phá từ các chính sách vi mô

GS.TS Văn Lợi đã chỉ ra 4 nhóm giải pháp mang tính kích hoạt và đột phá cần hướng đến trong thời gian tới, trong đó tập trung đột phá thể chế cho các khu kinh tế, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế. Các khu thương mại tự do thế hệ mới không chỉ thuần túy là các ưu đãi về mặt thuế quan, mà là những "sandbox" - tức là những khung thể chế thử nghiệm về nhiều vấn đề, trong đó có hành chính, nhân sự, hải quan... Để đón đầu làn sóng dịch chuyển FDI chất lượng cao, đặc biệt là việc Việt Nam đang nỗ lực định vị trong chuỗi cung ứng của các ngành công nghệ cao, chúng ta cần thiết kế những thiết chế đặc thù và vượt trội.

Trong bối cảnh hiện nay, đổi mới chính sách thuế và tài khóa có vai trò quan trọng trong hỗ trợ tăng trưởng. Chính sách thuế không chỉ đóng vai trò thu ngân sách, mà còn phải là đòn bẩy định hướng hành vi kinh tế. Việc thiết kế các gói ưu đãi thuế cần chuyển từ diện rộng sang diện sâu, nhắm đích chuẩn xác vào các hoạt động R&D (nghiên cứu và phát triển), chuyển đổi xanh và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Cùng với đó, tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn thông qua chính sách tín dụng linh hoạt. Thông qua việc thiết kế các sản phẩm tín dụng đặc thù hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó trong một bối cảnh có nhiều thay đổi. Vấn đề ở đây không chỉ là lãi suất, mà còn là về điều kiện tiếp cận tín dụng, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các dự án nông nghiệp công nghệ cao hay các mô hình kinh doanh mới.

Ông Hồ Đức Thắng- Viện trưởng Viện Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia đề cập đến thể chế dành cho trí tuệ nhân tạo (AI), với một hành lang pháp lý minh bạch. Ông Thắng cho rằng, cần hoàn thiện khung pháp lý để AI trở thành động lực nâng cao năng suất doanh nghiệp, tạo xung lực mới cho tăng trưởng trong giai đoạn phát triển mới.

"Những vấn đề thiết thực như năng lực phát triển của doanh nghiệp; cơ chế đột phá đối với khu vực kinh tế và khu vực tự do thương mại; đổi mới chính sách thuế, tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp trong một thế giới nhiều biến động; chuyển đổi số, công nghệ, dữ liệu và nâng cao năng lực cạnh tranh là những mạch dẫn trực tiếp có thể chuyển hóa chủ trương tăng trưởng thành năng lực sản xuất và giá trị gia tăng trên thực tế, giúp Việt Nam tiến tới tăng trưởng hai con số bền vững, hiệu quả"- ông Thắng cho hay.

Ở góc độ chính sách tài khóa, ông Nguyễn Văn Phụng- nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn (Bộ Tài chính), cho rằng thuế không chỉ là công cụ huy động nguồn thu ngân sách mà còn phải trở thành công cụ thúc đẩy phát triển. Chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng có trọng tâm, tập trung khuyến khích R&D, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao năng suất và phát triển khu vực kinh tế tư nhân để tạo hiệu ứng lan tỏa lớn hơn.

Với mức tăng trưởng GDP 8,18% trong 6 tháng đầu năm 2026, cao nhất trong 16 năm qua, Việt Nam có nền tảng thuận lợi để hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, mục tiêu này chỉ có thể đạt được khi cải cách vi mô được triển khai đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, đổi mới chính sách thuế và tín dụng đến thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Chỉ khi khơi thông nguồn lực phát triển, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh của nền kinh tế, chúng ta mới có thể hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững trong giai đoạn phát triển mới.

Lê Kim Liên