Mỹ đình chỉ vắc xin phòng vi rút Chikungunya vì lý do an toàn

Hãng dược của Pháp là Valneva xác nhận Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã đình chỉ ngay lập tức giấy phép lưu hành vắc xin Ixchiq sau khi ghi nhận thêm 4 ca phản ứng phụ nghiêm trọng, trong đó có 3 trường hợp ở người từ 70 đến 82 tuổi. Chi tiết các phản ứng chưa được công bố.

Ixchiq là một trong hai loại vắc xin duy nhất được FDA cấp phép phòng vi rút Chikungunya - căn bệnh lây truyền qua muỗi, có triệu chứng giống sốt xuất huyết và Zika, gây sốt cao, đau khớp kéo dài, đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh và người già.

Mặc dù chi tiết các phản ứng chưa được công bố cụ thể, quyết định tạm dừng lưu hành cho thấy cơ quan y tế Mỹ đánh giá có nguy cơ rõ rệt đối với nhóm dân số dễ bị tổn thương, đặc biệt là người cao tuổi và người có bệnh nền.

Vắc xin Ixchiq do Valneva phát triển là loại vắc xin đầu tiên và hiện là duy nhất được cấp phép tại Mỹ để phòng virus Chikungunya, một loại virus lây truyền qua muỗi, có triệu chứng tương tự sốt xuất huyết và Zika, thường gây sốt cao, đau khớp kéo dài và có thể dẫn đến tàn tật tạm thời. Bệnh đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh, người già và những người có hệ miễn dịch suy yếu.

Vắc xin Ixchiq được FDA cấp phép phòng vi rút Chikungunya bị đình chỉ lưu hành vì lý do an toàn. Ảnh: Tuổi Trẻ

Vắc xin Ixchiq được FDA cấp phép vào tháng 11 năm 2023, theo cơ chế phê duyệt nhanh dựa trên dữ liệu đáp ứng miễn dịch thay vì hiệu quả bảo vệ đầy đủ, dành cho người từ 18 tuổi trở lên có nguy cơ cao nhiễm virus, đặc biệt là những người có kế hoạch di chuyển đến các vùng đang có dịch lưu hành.

Tuy nhiên, từ đầu năm 2025 đến nay, vắc xin này đã bị đặt trong tầm giám sát chặt chẽ sau khi xuất hiện hàng loạt báo cáo về các tác dụng phụ nghiêm trọng, buộc cả FDA của Mỹ và Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) phải đánh giá lại lợi ích và rủi ro. Trước đó, vào tháng 5/2025, FDA từng khuyến cáo tạm ngừng tiêm Ixchiq cho người từ 60 tuổi trở lên do có 17 trường hợp phản ứng nặng, bao gồm hai ca tử vong được ghi nhận. Dù đến đầu tháng 8, khuyến cáo này đã được dỡ bỏ sau khi hãng cập nhật nhãn cảnh báo rõ ràng hơn, quyết định đình chỉ hoàn toàn ngày 25/8 cho thấy các lo ngại về độ an toàn vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Cùng thời điểm đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo virus Chikungunya có nguy cơ lan rộng thành đại dịch toàn cầu trong bối cảnh biến đổi khí hậu đang tạo điều kiện cho muỗi mang mầm bệnh sinh sôi ở nhiều khu vực mới.

Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát Dịch bệnh châu Âu (ECDC) cũng cho biết chỉ trong năm 2025, khu vực này đã ghi nhận 27 ổ dịch Chikungunya – một con số kỷ lục trong lịch sử giám sát dịch tễ của khu vực, cho thấy mức độ lan rộng của loại virus vốn trước đây chủ yếu lưu hành tại các nước nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Trước diễn biến mới nhất, đại diện Valneva khẳng định công ty đang tích cực hợp tác với các cơ quan quản lý để cung cấp thêm dữ liệu, làm rõ các vấn đề liên quan đến tính an toàn của vắc xin. Tổng giám đốc Valneva, ông Thomas Lingelbach, nhấn mạnh công ty vẫn cam kết đảm bảo khả năng tiếp cận vắc xin tại các khu vực đang có dịch, đồng thời cho biết sẽ đánh giá lại toàn bộ chiến lược tiếp cận thị trường Hoa Kỳ trong thời gian tới. Ông Lingelbach khẳng định Valneva vẫn tin tưởng vào tầm quan trọng của vắc xin phòng Chikungunya trong bối cảnh dịch bệnh đang diễn biến phức tạp và các công cụ phòng ngừa hiệu quả vẫn còn rất hạn chế.

Việc Mỹ đình chỉ vắc xin Ixchiq được xem là diễn biến đáng chú ý trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nguy cơ gia tăng các bệnh truyền nhiễm do muỗi truyền. Quyết định của FDA cũng làm dấy lên câu hỏi về việc cân bằng giữa nhu cầu cấp bách trong phòng chống dịch bệnh và yêu cầu nghiêm ngặt về độ an toàn trong cấp phép vắc xin mới. Các chuyên gia y tế khuyến cáo người dân, đặc biệt là nhóm nguy cơ cao như người già và người có bệnh lý nền, cần thận trọng khi tiếp cận các loại vắc xin mới, đồng thời nên tham khảo ý kiến bác sĩ chuyên môn nếu có ý định tiêm phòng khi di chuyển đến vùng dịch.ứng giống sốt xuất huyết và Zika, gây sốt cao, đau khớp kéo dài, đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh và người già.

Vắc xin của Valneva được Mỹ cấp phép từ năm 2023, nhưng đã có nhiều báo cáo về tác dụng phụ, khiến không chỉ FDA mà cả Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) phải đánh giá lại.

Tổng giám đốc Valneva Thomas Lingelbach cho biết công ty vẫn cam kết đảm bảo khả năng tiếp cận vắc xin trong bối cảnh dịch Chikungunya được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cảnh báo có thể bùng phát thành đại dịch toàn cầu do biến đổi khí hậu làm muỗi truyền bệnh lan rộng.

Theo Trung tâm Phòng ngừa và Kiểm soát dịch bệnh châu Âu (ECDC), riêng trong năm nay khu vực này đã ghi nhận kỷ lục 27 ổ dịch Chikungunya.

Liên quan tới bệnh sốt xuất huyết, Bộ Y tế cho biết, sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do muỗi truyền, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Bệnh thường diễn biến nhanh, từ thể nhẹ chuyển sang nặng và có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Trên thế giới, dù nhiều nước đã áp dụng các biện pháp phòng chống, song sốt xuất huyết vẫn có xu hướng gia tăng hàng năm.

Ước tính mỗi năm có khoảng 390 triệu người nhiễm bệnh tại hơn 100 quốc gia, trong đó khu vực Đông Nam Á, Tây Thái Bình Dương, châu Mỹ và châu Phi là nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, với khoảng 2,5 tỷ người đang sống trong vùng lưu hành bệnh. Đây là một gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng và ngành y tế toàn cầu.

Tại Việt Nam, sốt xuất huyết lưu hành ở hầu hết các địa phương. Trung bình mỗi năm, cả nước ghi nhận khoảng 100.000 ca mắc và khoảng 100 ca tử vong. Bệnh ghi nhận quanh năm, nhưng thường tăng mạnh từ tháng 6 đến tháng 11. Số ca mắc tập trung nhiều ở các tỉnh, thành phố phía Nam, tuy nhiên những năm gần đây, khu vực miền Bắc, miền Trung và Tây Nguyên cũng bắt đầu ghi nhận số mắc tăng dần.

Tính từ đầu năm đến ngày 8/7/2025, cả nước đã ghi nhận 32.189 ca mắc sốt xuất huyết, trong đó có 5 trường hợp tử vong. So với cùng kỳ năm 2024, số mắc giảm 11,2%, tử vong giảm 1 trường hợp. Một số địa phương ghi nhận số mắc tăng cao so với cùng kỳ như: Bến Tre tăng 346,5%, Tây Ninh tăng 274,3%, Long An tăng 208,6%, Đồng Nai tăng 191,7% và thành phố Hồ Chí Minh tăng 151,4%.

Bộ Y tế nhận định, trong thời gian tới, có thể tiếp tục ghi nhận số ca mắc gia tăng tại các địa phương nếu chúng ta không kịp thời triển khai các biện pháp phòng chống dịch quyết liệt và đồng bộ.

An Dương (T/h)