Nâng cao năng suất – Con đường tất yếu duy trì sức cạnh tranh và phát triển bền vững

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số từ năm 2026, câu chuyện năng suất không còn dừng ở khẩu hiệu mà đã trở thành yêu cầu mang tính sống còn. Theo TS. Nguyễn Tùng Lâm, - Viện trưởng Viện Năng suất Việt Nam (VNPI), Uỷ ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia cho biết, động lực quan trọng nhất của tăng trưởng phải đến từ khu vực doanh nghiệp. Khi doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị nguồn lực, đóng góp cho nền kinh tế sẽ gia tăng tương ứng. Vì vậy, nâng cao năng suất không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu để duy trì sức cạnh tranh và đảm bảo phát triển bền vững.

Ông nhấn mạnh, để đạt được điều đó, doanh nghiệp cần mở rộng ứng dụng các mô hình quản trị tiên tiến, đồng thời chú trọng đào tạo đội ngũ chuyên gia năng suất – quản trị nhằm duy trì kết quả cải tiến lâu dài. Năng suất không chỉ là câu chuyện của máy móc hay công nghệ, mà trước hết là câu chuyện của con người, của hệ thống quản trị và của văn hóa tổ chức.

Việc áp dụng công cụ cải tiến giúp các doanh nghiệp tối ưu vận hành

Thực tế, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia thành công trong phong trào năng suất đều có chiến lược phù hợp với bối cảnh riêng. Nhật Bản phát động phong trào năng suất quốc gia do khu vực tư nhân dẫn dắt, khuyến khích sự tham gia toàn diện của người lao động, đồng thời hình thành các nhóm công tác giữa doanh nghiệp – nhà nước – học viện để điều chỉnh công nghệ nước ngoài cho phù hợp.

Ngược lại, Singapore theo đuổi mô hình chính phủ kiến tạo. Phong trào năng suất tại đây được Thủ tướng Lý Quang Diệu khởi xướng từ thập niên 1980, bắt đầu bằng giai đoạn nâng cao nhận thức, rồi đến hành động và cuối cùng là “sở hữu” – khi năng suất trở thành một phần của văn hóa nghề nghiệp. Chính phủ lập cơ chế giám sát, điều phối tập trung và củng cố Tổ chức Năng suất Quốc gia để đào tạo, tư vấn, nghiên cứu và quảng bá.

Cả hai mô hình đều có điểm chung: năng suất không chỉ là mục tiêu kỹ thuật, mà là phong trào xã hội, lan tỏa từ cấp quốc gia đến từng doanh nghiệp, người lao động. Đây là điều Việt Nam cần hướng tới trong giai đoạn mới, đặc biệt khi Chính phủ đã phê duyệt Chương trình quốc gia nâng cao năng suất theo Quyết định 1322/QĐ-TTg và Quyết định 36/QĐ-TTg.

Trong Tầm nhìn 2030 của Tổ chức Năng suất châu Á (APO), năng suất thế hệ mới được định nghĩa trên ba trụ cột: năng suất xanh, chuyển đổi số và đổi mới – khởi nghiệp. Việt Nam, với tư cách thành viên APO từ năm 1996, đang được khuyến nghị phát triển theo hướng này.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã bước đầu áp dụng các công cụ hiện đại như 5S, Kaizen, Six Sigma, Lean, ISO, Balanced Scorecard, Green Productivity… Trong ngành sữa, Vinamilk cũng là điển hình về ứng dụng các công cụ cải tiến nhằm tối ưu vận hành. Doanh nghiệp này triển khai Lean và tự động hóa trong hệ thống nhà máy, kết hợp tiêu chuẩn ISO và quản trị hiệu suất theo chỉ số KPI. Kết quả là năng suất lao động tăng lên đáng kể, tỷ lệ hao hụt nguyên liệu được kiểm soát chặt chẽ, thời gian giao hàng rút ngắn, đồng thời đảm bảo chất lượng đồng đều trên quy mô lớn. Việc chuẩn hóa quy trình và số hóa dữ liệu sản xuất đã giúp doanh nghiệp duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong nhiều năm liền.

Dây chuyền sản xuất sữa tại nhà máy của Vinamilk

Một ví dụ khác trong ngành nhựa là Công ty CP Nhựa Bình Minh. Doanh nghiệp này triển khai 5S và Kaizen tại các nhà máy sản xuất ống nhựa, đồng thời đầu tư tự động hóa dây chuyền và áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế. Việc cải tiến bố trí mặt bằng, chuẩn hóa thao tác và kiểm soát chất lượng theo thời gian thực đã giúp giảm tỷ lệ phế phẩm, rút ngắn thời gian sản xuất và nâng cao năng suất lao động. Nhờ cải tiến liên tục, doanh nghiệp không chỉ củng cố thị phần trong nước mà còn mở rộng xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính.

Để biến năng suất thành động lực phát triển, các chuyên gia đề xuất Việt Nam cần hành động trên 5 hướng:

Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, doanh nghiệp là trung tâm. Các chương trình năng suất quốc gia cần gắn với cơ chế phối hợp hiệu quả giữa Nhà nước, doanh nghiệp và viện nghiên cứu.

Song song, đầu tư cho R&D và công nghệ phải được ưu tiên. Việc tăng chi ngân sách, mở rộng ưu đãi thuế và phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn.

Chất lượng nguồn nhân lực cũng cần được nâng tầm thông qua cải cách giáo dục nghề nghiệp, đào tạo kỹ năng số, kỹ năng 4.0 và chuẩn hóa chuyên gia năng suất theo tiêu chuẩn quốc tế.

Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo với các trung tâm vùng, vườn ươm doanh nghiệp và liên kết quốc tế để lan tỏa công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cuối cùng, xây dựng văn hóa năng suất và đổi mới là điều kiện quan trọng. Khi tinh thần sáng tạo và cải tiến liên tục được khuyến khích, năng suất sẽ trở thành giá trị cốt lõi và động lực tự nhiên cho phát triển.

Bảo Linh