Nâng cao năng suất tại Lâm Đồng: Hiệu quả và thách thức

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, năng suất lao động và chất lượng sản phẩm không còn là lợi thế cộng thêm, mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để doanh nghiệp tồn tại và mở rộng thị trường. Nhận thức rõ điều này, những năm qua, Lâm Đồng đã triển khai Chương trình quốc gia hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa theo Quyết định 1322/QĐ-TTg, coi đây là một trong những công cụ chính sách quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương.

Theo báo cáo của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lâm Đồng, trong giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh đã hỗ trợ 125 doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, hệ thống quản lý và công cụ cải tiến năng suất, đạt khoảng 93% so với kế hoạch đề ra. Các tiêu chuẩn được áp dụng khá đa dạng, từ ISO 9001, ISO 22000, HACCP, VietGAP, GlobalGAP, Halal đến tiêu chuẩn hữu cơ và công cụ cải tiến 5S.

Hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn, hệ thống quản lý và công cụ cải tiến đang góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm cho doanh nghiệp.

Song song với hỗ trợ trực tiếp cho doanh nghiệp, công tác thông tin, truyền thông và đào tạo được đẩy mạnh. Hơn 600 tin, bài, 36 phóng sự truyền hình, 89 lớp tập huấn, hội nghị, hội thảo với gần 3.000 lượt người tham dự cho thấy nỗ lực đưa tư duy năng suất chất lượng lan tỏa trong cộng đồng doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Trong lĩnh vực nông nghiệp – thế mạnh của địa phương – chương trình còn hỗ trợ cấp hàng trăm mã vùng trồng, mã đóng gói và hơn 820.000 tem QR truy xuất nguồn gốc, góp phần nâng cao khả năng kiểm soát chất lượng và đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và xuất khẩu. Nhìn tổng thể, chương trình đã tạo ra những chuyển động ban đầu, giúp một bộ phận doanh nghiệp tiếp cận phương pháp quản trị hiện đại và cải thiện năng lực cạnh tranh.

Tuy vậy, nếu đi sâu vào chất lượng triển khai, bức tranh năng suất tại Lâm Đồng qua 5 năm triển khai thực hiện các kế hoạch, tỉnh Lâm Đồng đã đạt và vượt một số chỉ tiêu đề ra, như: đạt 360% chỉ tiêu kế hoạch thực hiện Phóng sự truyền hình về năng suất, chất lượng; đạt 234% so với kế hoạch về tổ chức các lớp tập huấn, hội nghị, hội thảo phổ biến, hướng dẫn áp dụng các hệ thống quản lý, công cụ cải tiến năng suất, chất lượng cho doanh nghiệp và thu hút gần 3.000 lượt người tham dự từ các doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước; hỗ trợ 125 doanh nghiệp áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, hệ thống quản lý, công cụ cải tiến năng suất, chất lượng..., qua đó hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, hàng hóa, góp phần nâng tỷ trọng đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Thực tế cho thấy, phần lớn doanh nghiệp mới dừng ở việc áp dụng từng tiêu chuẩn riêng lẻ, chủ yếu nhằm đáp ứng yêu cầu chứng nhận hoặc điều kiện thị trường, thay vì triển khai đồng bộ các giải pháp nâng cao năng suất để tạo ra thay đổi căn bản trong quản trị và tổ chức sản xuất.

Nguyên nhân sâu xa đến từ cơ cấu doanh nghiệp của địa phương, nơi doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tỷ trọng lớn, hạn chế về vốn, nhân lực và khả năng đầu tư dài hạn. Trong bối cảnh thị trường tiêu thụ còn nhiều khó khăn, không ít doanh nghiệp vẫn coi việc áp dụng tiêu chuẩn là chi phí phát sinh, thay vì một khoản đầu tư chiến lược cho tương lai.

Một rào cản mang tính hệ thống khác là sự thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ chuyên gia tư vấn năng suất chất lượng. Toàn tỉnh hiện mới chỉ có một cán bộ được đào tạo theo hướng chuyên gia năng suất, trong khi nhu cầu hỗ trợ doanh nghiệp ngày càng lớn.

Năm 2025, sản lượng cà phê toàn tỉnh ước đạt trên 1 triệu tấn, chiếm khoảng 45,49% tổng sản lượng cà phê cả nước.

Khi thiếu lực lượng tư vấn đủ mạnh để đồng hành dài hạn, nhiều doanh nghiệp triển khai cải tiến theo kiểu “đến đâu hay đến đó”, thiếu chiều sâu và khó duy trì bền vững. Điều này khiến phong trào nâng cao năng suất chưa thể phát triển mạnh mẽ, dù chính sách hỗ trợ đã được ban hành tương đối đầy đủ.

Bước sang giai đoạn 2026–2030, bài toán đặt ra với Lâm Đồng không chỉ là tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, mà là thay đổi cách tiếp cận, gắn nâng cao năng suất với thị trường và chuỗi giá trị. Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Mai Thanh Nga, trong giai đoạn tới, Lâm Đồng sẽ tập trung phát triển thương mại điện tử, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy liên kết trong cộng đồng doanh nghiệp. Cùng với đó, tỉnh sẽ đẩy mạnh truyền thông, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý và tư vấn, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả thực chất của Chương trình nâng cao năng suất, chất lượng.

Định hướng này cho thấy sự dịch chuyển từ cách làm dàn trải sang xây dựng hệ sinh thái năng suất, trong đó doanh nghiệp được kết nối với thị trường, nền tảng số và mạng lưới tư vấn chuyên sâu. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để các tiêu chuẩn, hệ thống quản lý và công cụ cải tiến thực sự tạo ra giá trị gia tăng, thay vì chỉ dừng ở việc “đạt chứng nhận”.

Thanh Hiền