Vấn đề đảm bảo an toàn theo quy chuẩn khi làm việc trong không gian hạn chế

Thực tế, những vụ tai nạn ngạt khí trong bể chứa nước, hầm, giếng, cống hay bể phốt vẫn liên tiếp xảy ra ở nhiều địa phương, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và sinh mạng của người lao động. Phần lớn các vụ việc đều xuất phát từ việc chủ quan, thiếu hiểu biết về nguy cơ trong không gian kín hoặc không thực hiện đầy đủ các biện pháp bảo đảm an toàn trước khi xuống làm việc. Đáng lo ngại hơn, nhiều người vì nóng lòng cứu nạn đã lao xuống ứng cứu theo phản xạ và trở thành nạn nhân tiếp theo.

Mới đây nhất, một vụ tai nạn xảy ra tại Trạm bơm Hoàng Tung (phường Thục Phán, tỉnh Cao Bằng) là một ví dụ. Trong quá trình hút bùn, khí thải từ động cơ tích tụ trong không gian kín khiến cả nhóm bị ngạt. Sự cố khiến một người tử vong, ba người còn lại được lực lượng chức năng đưa ra ngoài và chuyển đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cao Bằng cấp cứu.

Một vụ ngạt khí đặc biệt nghiêm trọng cũng xảy ra tại một trang trại chăn nuôi lợn ở xã Thạch Quảng, tỉnh Thanh Hóa. Công nhân không may rơi xuống bể chứa nước thải khép kín và bất tỉnh. Nhiều người khác lần lượt xuống bể hoặc cúi xuống miệng bể để ứng cứu nhưng đều bị ngộ độc khí hydro sulfua (H₂S) do không có phương tiện bảo hộ. Vụ tai nạn khiến 13 người gặp nạn, trong đó 5 người tử vong tại hiện trường và 8 người được đưa đến Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình cấp cứu.

Không chỉ tại Cao Bằng hay Thanh Hóa, những tai nạn tương tự đã xảy ra tại Hà Nội. Vào tháng 6/2026, hai người đàn ông tử vong và một người khác phải nhập viện cấp cứu sau khi bị ngạt khí trong lúc xuống hố ga tháo dỡ cốt pha tại một công trình đang xây dựng ở xã Đa Phúc.

Việc thực hiện đầy đủ các yêu cầu về đánh giá rủi ro, kiểm tra chất lượng không khí, thông gió theo quy chuẩn giúp việc cải tạo, sửa chữa công trình có không gian kín sẽ đảm bảo an toàn. Ảnh: Lê Nam - Nguyễn Ngọc

Theo các chuyên gia, bể chứa nước, hầm, cống, giếng hay bể phốt đều là những không gian hạn chế, nơi rất dễ xảy ra tình trạng thiếu oxy hoặc tích tụ các loại khí độc như hydro sulfua (H₂S), carbon monoxide (CO) hay methane. Đặc biệt, việc sử dụng máy bơm, máy phát điện hoặc các thiết bị chạy bằng xăng, dầu trong không gian kín có thể khiến khí thải tích tụ nhanh, làm giảm nồng độ oxy và gây ngạt chỉ trong thời gian ngắn.

TS.BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho rằng, khí hydro sulfua (H₂S) là một trong những loại khí độc đặc biệt nguy hiểm. Ở nồng độ cao trong không gian kín, H₂S có thể khiến nạn nhân bất tỉnh gần như ngay lập tức, gây tổn thương nghiêm trọng nhiều cơ quan và dẫn đến tử vong nhanh. Đáng lưu ý, khi nồng độ khí tăng cao, người hít phải có thể mất khả năng ngửi thấy mùi đặc trưng của H₂S, khiến nguy cơ ngộ độc càng khó nhận biết. Loại khí này thường hình thành trong quá trình phân hủy chất hữu cơ tại các không gian kín như hầm biogas, bể chứa phân, cống, giếng, bể rác hay hầm chứa cá trên tàu biển. Các tai nạn tương tự vẫn xảy ra hằng năm do nạn nhân chủ quan hoặc lao vào cứu người mà không có thiết bị bảo hộ.

Để hạn chế những rủi ro này, các bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Cao Bằng khuyến cáo, trước khi xuống làm việc trong không gian kín cần thông gió đầy đủ, kiểm tra nồng độ oxy và khí độc nếu có điều kiện, đồng thời trang bị dây an toàn, phương tiện bảo hộ và bố trí người giám sát bên ngoài. Khi phát hiện có người bị ngạt, tuyệt đối không tự ý xuống cứu nếu chưa có thiết bị bảo vệ hô hấp chuyên dụng mà phải nhanh chóng gọi lực lượng cứu hộ và cấp cứu để tránh phát sinh thêm nạn nhân.

Không chỉ dừng lại ở những khuyến cáo từ các chuyên gia, các quy định về an toàn lao động cũng đã đưa ra những yêu cầu cụ thể nhằm phòng ngừa các sự cố trong không gian hạn chế. QCVN 34:2018/BLĐTBXH - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn lao động khi làm việc trong không gian hạn chế đã đưa ra nhiều yêu cầu cụ thể nhằm bảo vệ người lao động. 

Theo quy chuẩn, người sử dụng lao động phải xây dựng quy trình an toàn, phân công rõ trách nhiệm cho từng vị trí như người giám sát, người cấp phép, người canh gác và người trực tiếp làm việc trong không gian hạn chế. Những người này phải được đào tạo, huấn luyện đầy đủ về an toàn lao động trước khi thực hiện công việc.

Một trong những yêu cầu quan trọng nhất là đánh giá rủi ro trước khi cấp phép cho người lao động vào làm việc. Nếu khu vực có nguy cơ thiếu oxy, tồn tại khí độc hoặc các yếu tố có thể gây thương tích, ngộ độc hay tử vong thì phải có biện pháp khắc phục trước khi cho phép làm việc. Không ai được vào không gian hạn chế khi chưa được cấp phép hoặc chưa hoàn thành các biện pháp bảo đảm an toàn.

Quy chuẩn cũng yêu cầu các lối ra vào khu vực nguy hiểm phải được gắn biển cảnh báo rõ ràng, đồng thời có biện pháp ngăn người không có nhiệm vụ tự ý tiếp cận. Trong suốt quá trình làm việc, phải bố trí người canh gác bên ngoài để theo dõi, duy trì liên lạc với người ở bên trong và sẵn sàng phối hợp cứu hộ khi xảy ra sự cố.

Để hạn chế nguy cơ ngạt khí, quy chuẩn quy định phải thông gió đầy đủ trước và trong quá trình làm việc, bảo đảm không khí sạch được đưa từ bên ngoài vào không gian hạn chế. Trường hợp cần thiết phải có biện pháp cung cấp dưỡng khí trực tiếp cho người lao động. Đồng thời, chất lượng không khí phải được kiểm tra trước khi cấp phép và tiếp tục theo dõi trong suốt quá trình làm việc nhằm kịp thời phát hiện nguy cơ mất an toàn.

Quy chuẩn cũng đưa ra các giới hạn an toàn đối với môi trường làm việc trong không gian hạn chế. Trong đó, nồng độ oxy trong không khí phải duy trì từ 19,5% đến 23,5%, hàm lượng khí dễ cháy phải nằm dưới ngưỡng nguy hiểm và các khí độc không được vượt quá giới hạn cho phép. Nếu kết quả kiểm tra cho thấy chất lượng không khí không bảo đảm, công việc phải được dừng ngay để tránh nguy cơ tai nạn.

Bên cạnh đó, công tác huấn luyện và ứng cứu khẩn cấp được xem là yêu cầu bắt buộc. Người lao động cần được trang bị kiến thức về các mối nguy trong không gian hạn chế, cách sử dụng thiết bị bảo hộ và kỹ năng xử lý tình huống. Đơn vị sử dụng lao động cũng phải chuẩn bị đầy đủ phương tiện, thiết bị cứu nạn, cứu hộ và xây dựng phương án ứng phó khi xảy ra sự cố.

Việc tuân thủ nghiêm các quy định của QCVN 34:2018/BLĐTBXH không chỉ giúp giảm thiểu nguy cơ ngạt khí, cháy nổ và tai nạn lao động mà còn góp phần xây dựng môi trường làm việc an toàn hơn. Trong bối cảnh nhiều vụ tai nạn thương tâm vẫn xảy ra tại các bể chứa, hầm và giếng, việc thực hiện đầy đủ các yêu cầu về đánh giá rủi ro, kiểm tra chất lượng không khí, thông gió và tổ chức cứu hộ là yếu tố quyết định để bảo vệ tính mạng người lao động.

An Dương