Thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận dược liệu đạt GACP thuộc về cấp tỉnh

Thông tư số 21/2026/TT-BYT của Bộ Y tế, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong lộ trình phân cấp, phân quyền quản lý nhà nước đối với lĩnh vực y, dược cổ truyền. Điểm mới nổi bật của thông tư là chuyển nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền của Bộ Y tế về UBND cấp tỉnh, trong đó có hoạt động đánh giá, đánh giá duy trì, đánh giá thay đổi, bổ sung dược liệu đạt Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu (GACP); đồng thời thực hiện cấp lại và thu hồi Giấy chứng nhận dược liệu đạt GACP.

Giấy chứng nhận dược liệu đạt GACP là văn bản xác nhận vùng nuôi trồng, thu hái dược liệu đáp ứng đầy đủ các nguyên tắc và tiêu chuẩn về Thực hành tốt nuôi trồng, thu hái dược liệu. Đây được xem là "tấm vé thông hành" khẳng định chất lượng vùng nguyên liệu, góp phần nâng cao giá trị dược liệu và tạo điều kiện để các cơ sở tham gia chuỗi cung ứng thuốc cổ truyền trong nước cũng như hướng tới xuất khẩu.

Theo Thông tư 21, UBND cấp tỉnh sẽ là cơ quan trực tiếp tiếp nhận và giải quyết các thủ tục liên quan đến đánh giá GACP theo quy định tại Điều 8 và Điều 17 của Thông tư số 19/2019/TT-BYT. Hồ sơ, trình tự, thủ tục đánh giá; việc cấp lại, thu hồi Giấy chứng nhận dược liệu đạt GACP cũng như thành phần, tiêu chuẩn của Đoàn đánh giá được thực hiện theo các phụ lục ban hành kèm theo Thông tư 21, tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các địa phương triển khai.

Vùng trồng dược liệu đạt GACP góp phần phát triển bền vững ngành y, dược cổ truyền Việt Nam. Ảnh minh họa

Trong khi trao thêm thẩm quyền cho địa phương, Bộ Y tế vẫn giữ vai trò quản lý, hướng dẫn và giám sát. Cụ thể, Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền có trách nhiệm tổ chức tập huấn, đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho cơ quan tiếp nhận hồ sơ tại các địa phương; công bố trên cổng thông tin điện tử các Giấy chứng nhận dược liệu đạt GACP đã cấp trước ngày 1/7/2026 để các cơ sở theo dõi thời hạn hiệu lực, đồng thời chuyển giao hồ sơ, tài liệu liên quan cho địa phương nhằm bảo đảm quá trình phân cấp diễn ra thông suốt.

Đối với UBND cấp tỉnh, thông tư giao trách nhiệm tổ chức triển khai, hướng dẫn và kiểm tra việc thực hiện trên địa bàn quản lý. Riêng những hồ sơ đã được tiếp nhận trước ngày 1/7/2026 sẽ tiếp tục do cơ quan đã tiếp nhận giải quyết đến khi hoàn tất thủ tục, tránh phát sinh vướng mắc hoặc gián đoạn trong quá trình xử lý.

Có thể thấy, sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là điều chỉnh thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính mà còn phản ánh tư duy quản lý mới. Thay vì tập trung xử lý từng hồ sơ cụ thể, Bộ Y tế sẽ tập trung vào xây dựng thể chế, ban hành hướng dẫn chuyên môn và kiểm tra, giám sát, trong khi chính quyền địa phương chủ động giải quyết các thủ tục gắn với điều kiện thực tiễn của từng vùng.

Trong lĩnh vực dược liệu, việc được công nhận đạt GACP là điều kiện quan trọng để khẳng định chất lượng vùng trồng và nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, trước đây, khi các thủ tục chủ yếu do Bộ Y tế thực hiện, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ trồng dược liệu phải mất nhiều thời gian chờ đợi, nhất là các cơ sở ở những địa phương xa trung tâm.

Việc phân cấp cho UBND cấp tỉnh được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, giảm chi phí đi lại và chi phí hành chính cho doanh nghiệp. Đồng thời, cơ quan quản lý địa phương có điều kiện tiếp cận trực tiếp vùng trồng, nắm bắt thực tế sản xuất và tổ chức các đoàn đánh giá nhanh chóng, kịp thời hơn. Đây sẽ là động lực để các dự án đầu tư vùng nguyên liệu sớm đi vào hoạt động, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành dược liệu.

Việt Nam có nguồn tài nguyên cây thuốc phong phú với hàng nghìn loài dược liệu, nhiều địa phương sở hữu lợi thế lớn để phát triển vùng nguyên liệu tập trung. Tuy nhiên, số lượng vùng trồng đạt GACP vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, một phần do quá trình đánh giá và chứng nhận còn kéo dài. Khi được trao thêm thẩm quyền, các địa phương sẽ có điều kiện chủ động lồng ghép phát triển dược liệu với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, chương trình OCOP, xây dựng nông thôn mới hay phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, qua đó thúc đẩy hình thành nhiều vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.

Bên cạnh những lợi ích mang lại, việc phân cấp cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chính quyền địa phương. Đánh giá GACP là hoạt động có tính chuyên môn sâu, đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải am hiểu về y, dược cổ truyền, kỹ thuật nuôi trồng, thu hái và bảo quản dược liệu cũng như các tiêu chí đánh giá chất lượng. Vì vậy, cùng với việc giao thêm thẩm quyền, cần tiếp tục tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, chuẩn hóa quy trình chuyên môn và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tiếp nhận, xử lý hồ sơ để bảo đảm việc triển khai thống nhất trên phạm vi cả nước.

Có thể khẳng định, Thông tư 21/2026/TT-BYT không chỉ góp phần cải cách thủ tục hành chính mà còn mở ra cơ chế quản lý linh hoạt, sát thực tiễn hơn. Nếu được triển khai hiệu quả, chính sách sẽ tạo động lực thúc đẩy phát triển vùng dược liệu đạt chuẩn, nâng cao chất lượng nguồn nguyên liệu và phát huy lợi thế của từng địa phương, qua đó góp phần phát triển bền vững ngành y, dược cổ truyền Việt Nam.

An Dương