Phát triển công nghệ chiến lược gắn với bài toán lớn của quốc gia

Trong cuộc đua công nghệ toàn cầu, lợi thế cạnh tranh của các quốc gia ngày càng được quyết định bởi khả năng làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm có hàm lượng tri thức cao và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, thay vì chỉ dựa vào nguồn vốn, lao động hay tài nguyên truyền thống.

Trên tinh thần đó, mới đây, Chính phủ đã ban hành Quyết định 21 về Danh mục Công nghệ chiến lược và Sản phẩm Công nghệ chiến lược; và Quyết định 808 về Giao nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược. Đây là hai văn bản đánh dấu bước chuyển đổi chiến lược quan trọng, đặt mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 thông qua sự tự chủ về công nghệ.

Ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ.

Theo ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, Quyết định 21 thay thế cho Quyết định 1131 trước đây, nhằm xác lập khung ưu tiên quốc gia về danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược.

Điểm đột phá lớn nhất của chính sách là sự thay đổi trong cách tiếp cận: Việt Nam không chạy theo xu hướng công nghệ trên thế giới mà lựa chọn công nghệ ưu tiên xuất phát trực tiếp từ các bài toán lớn của quốc gia và những thách thức thực tiễn trong từng ngành, lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế. Điều này giúp tránh được tình trạng lựa chọn công nghệ theo phong trào hoặc đầu tư dàn trải nhưng không hình thành ra được sản phẩm và năng lực công nghệ có giá trị thực tế.

Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược tại Quyết định 21 bao gồm: Công nghệ số (trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, bản sao số, điện toán đám mây, điện toán biên, Internet vạn vật và chuỗi khối); Công nghệ robot và tự động hóa; Công nghệ sinh học và y sinh tiên tiến; Công nghệ chip bán dẫn; Công nghệ an ninh mạng và lượng tử; Công nghệ hàng không và vũ trụ cùng một số công nghệ khác.

“Đây đều là các lĩnh vực có khả năng tạo ra ngành công nghiệp mới, đồng thời giúp giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu”, đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ cho biết.

Trí tuệ nhân tạo (AI) là công nghệ lõi mang tính chiến lược của Cách mạng công nghiệp 4.0. (Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, theo ông Lưu Quang Minh, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, nếu chỉ có danh mục mà thiếu nhiệm vụ cụ thể, thiếu chủ thể triển khai, thiếu nguồn lực và cơ chế đánh giá đầu ra, rất khó chuyển hóa chính sách thành năng lực công nghệ thực chất. Đó là lý do Thủ tướng ban hành Quyết định 808 về các nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, gắn với các bài toán lớn.

“Nếu Quyết định số 21 trả lời câu hỏi Việt Nam cần ưu tiên những công nghệ và sản phẩm nào thì Quyết định 808 trả lời các ưu tiên đó cần được triển khai thông qua nhiệm vụ gì, gắn với các bài toán nào và có sự tham gia của những chủ thể nào, hướng tới kết quả gì?”, ông Lưu Quang Minh chia sẻ.

Một điểm mới trong Quyết định 808 là yêu cầu triển khai công nghệ chiến lược theo chuỗi: từ bài toán lớn, xác định sản phẩm công nghệ chiến lược, bóc tách ra các công nghệ lõi cần làm chủ, lựa chọn chủ thể thực hiện, đến xác định đầu ra thị trường và đơn vị sử dụng. Cách làm này nhằm khắc phục tình trạng nghiên cứu khoa học tách rời nhu cầu thực tế, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan quản lý cùng tham gia trong một chuỗi thống nhất.

Trong tương lai nếu triển khai hiệu quả 2 quyết định này sẽ góp phần hình thành năng lực công nghệ nội sinh, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, giảm phụ thuộc nhập khẩu, tạo ra sản phẩm công nghệ có giá trị gia tăng cao và thúc đẩy các ngành công nghiệp mới dựa trên tri thức, dữ liệu, công nghệ lõi và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là nền tảng quan trọng để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực tăng trưởng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

Thanh Tùng