QCVN 120:2026/BXD yêu cầu cơ sở vật chất, thiết bị đào tạo thuyền viên hàng hải

Trong nhiều năm, hoạt động đào tạo, huấn luyện thuyền viên hàng hải được thực hiện trên cơ sở các yêu cầu về cơ sở vật chất, trang thiết bị quy định tại QCVN 120:2019/BGTVT, ban hành kèm theo Thông tư số 15/2019/TT-BGTVT ngày 26/4/2019 và có hiệu lực từ ngày 1/12/2019. Quy chuẩn này được xây dựng trên cơ sở Bộ luật Hàng hải Việt Nam, các quy định về điều kiện cơ sở đào tạo, huấn luyện thuyền viên và Công ước quốc tế về tiêu chuẩn huấn luyện, cấp chứng chỉ và trực ca cho thuyền viên năm 1978, sửa đổi năm 2010 (STCW).

Sau thời gian áp dụng, yêu cầu đối với hoạt động đào tạo, huấn luyện thuyền viên tiếp tục có những thay đổi gắn với chương trình đào tạo, công nghệ mô phỏng và các yêu cầu quốc tế trong lĩnh vực hàng hải. Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành Thông tư số 55/2026/TT-BXD ngày 02 tháng 7 năm 2026 kèm theo QCVN 120:2026/BXD về cơ sở vật chất, trang thiết bị đào tạo của cơ sở đào tạo, huấn luyện thuyền viên hàng hải. Quy chuẩn mới thay thế QCVN 120:2019/BGTVT.

QCVN 120:2026/BXD không chỉ quy định yêu cầu chung đối với cơ sở đào tạo mà còn phân định cụ thể cơ sở vật chất, trang thiết bị tối thiểu theo từng chương trình đào tạo, bồi dưỡng và huấn luyện. Cách tiếp cận này giúp yêu cầu về thiết bị gắn trực tiếp hơn với nội dung chuyên môn mà cơ sở được phép tổ chức.

Cơ sở đào tạo huấn luyện thuyền viên hàng hải cần đáp ứng quy chuẩn. Ảnh minh họa

Theo quy chuẩn mới, cơ sở đào tạo, huấn luyện thuyền viên hàng hải phải đáp ứng đồng thời các yêu cầu về cơ sở vật chất, trang thiết bị chung và yêu cầu tối thiểu đối với từng chương trình đào tạo, huấn luyện.

Đối với điều kiện chung, phòng học lý thuyết, phòng thi, cơ sở vật chất trang thiết bị đào tạo trực tuyến phải đáp ứng yêu cầu theo quy chuẩn. Đáng chú ý, cơ sở đào tạo phải bố trí tối thiểu một phòng học lý thuyết đối với mỗi 10 chương trình đào tạo, huấn luyện. Nếu số chương trình vượt quá bội số của 10 thì phải bố trí thêm phòng học tương ứng.

Với từng nhóm chương trình, quy chuẩn đưa ra danh mục riêng về thiết bị. Các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ, huấn luyện ngắn hạn, bổ túc, đào tạo nâng cao chuyên ngành điều khiển tàu biển; nhóm khai thác máy tàu biển, kỹ thuật điện tàu biển; các chương trình huấn luyện nghiệp vụ và đào tạo tiếng Anh hàng hải theo quy chuẩn.

Một điểm đáng chú ý là quy chuẩn đưa yêu cầu về tàu huấn luyện vào nhóm điều kiện cụ thể. Cơ sở đào tạo, huấn luyện phải có tối thiểu một tàu huấn luyện phù hợp với các chương trình được cấp phép và còn thời hạn đăng kiểm. Trường hợp tàu đang sửa chữa, bảo dưỡng định kỳ hoặc không đáp ứng yêu cầu, cơ sở có thể sử dụng loại tàu khác nhưng phải có đầy đủ trang thiết bị phục vụ đào tạo, huấn luyện và còn thời hạn đăng kiểm theo quy định.

Danh mục thiết bị cũng được thiết kế theo hướng bám sát nội dung thực hành. Chẳng hạn, chương trình về khai thác máy tàu biển, kỹ thuật điện tàu biển có yêu cầu phòng mô phỏng buồng máy - điện, điện tử; các chương trình huấn luyện chuyên môn có những thiết bị phục vụ cứu sinh, phòng cháy chữa cháy, sơ cứu y tế, radar, ARPA, ECDIS và quản lý nguồn lực buồng lái, buồng máy.

Bên cạnh yêu cầu về số lượng và chủng loại thiết bị, QCVN 120:2026/BXD còn đặt ra yêu cầu đối với an toàn, vệ sinh lao động và phòng, chống cháy nổ trong toàn bộ quá trình đào tạo, huấn luyện, thực hành, thực tập.

Cơ sở đào tạo phải bố trí nội quy thực hành, quy trình hướng dẫn vận hành an toàn; học viên tham gia thực hành phải được trang bị đầy đủ phương tiện bảo vệ cá nhân phù hợp nội dung huấn luyện. Đồng thời, khu vực thực hành phải bảo đảm điều kiện chiếu sáng, thông gió và có biện pháp phòng, chống cháy nổ cũng như kiểm soát các yếu tố nguy hiểm, yếu tố có hại khác nếu có.

Đối với máy, thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động như nồi hơi, thiết bị nâng hạ, thiết bị chịu áp lực, quy chuẩn yêu cầu phải được kiểm định bởi tổ chức đủ điều kiện. Chỉ những thiết bị có kết quả kiểm định đạt yêu cầu và còn hiệu lực mới được đưa vào sử dụng.

Các trang thiết bị an toàn, phương tiện bảo vệ cá nhân và thiết bị đo lường phục vụ đào tạo, huấn luyện cũng phải được quản lý, sử dụng và bảo dưỡng đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

Đáng chú ý, trong trường hợp các điều ước quốc tế về hàng hải mà Việt Nam là thành viên hoặc các quy định về chương trình đào tạo, huấn luyện thuyền viên được sửa đổi, bổ sung, ban hành mới nhưng quy chuẩn chưa quy định cụ thể, cơ sở đào tạo thực hiện theo danh mục và hướng dẫn về trang thiết bị phục vụ huấn luyện tương ứng.

Việc chuyển từ QCVN 120:2019/BGTVT sang QCVN 120:2026/BXD vì vậy đặt ra yêu cầu chuẩn bị sớm đối với các cơ sở đào tạo, đặc biệt trong việc rà soát phòng học, hệ thống đào tạo trực tuyến, thiết bị mô phỏng, thiết bị thực hành, tàu huấn luyện và các điều kiện an toàn. Đây cũng là yếu tố trực tiếp phục vụ quá trình hình thành năng lực thực hành và chuyên môn của đội ngũ thuyền viên trước khi làm việc trong môi trường hàng hải.

An Dương