QCVN 22:2025/BXD về khai thác đường sắt

Thực tế cho thấy hoạt động khai thác đường sắt tại Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Nhiều tuyến đường sắt được xây dựng từ lâu, hạ tầng xuống cấp, công nghệ lạc hậu, trong khi nhu cầu vận tải ngày càng tăng. Tình trạng giao cắt đồng mức với đường bộ tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao. Công tác tổ chức chạy tàu, bảo trì, kiểm tra kỹ thuật ở một số nơi chưa thật sự đồng bộ. Bên cạnh đó, sự phát triển của đô thị và yêu cầu hiện đại hóa đặt ra đòi hỏi phải có một khung kỹ thuật rõ ràng, thống nhất để quản lý và khai thác hệ thống đường sắt an toàn, hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh đó, QCVN 22:2025/BXD – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khai thác đường sắt được ban hành nhằm thiết lập các yêu cầu kỹ thuật bắt buộc đối với tổ chức, cá nhân tham gia quản lý, vận hành và khai thác đường sắt. Quy chuẩn không chỉ hướng đến bảo đảm an toàn chạy tàu mà còn nâng cao chất lượng dịch vụ, tăng tính chuyên nghiệp trong tổ chức khai thác.

QCVN 22:2025/BXD đóng vai trò là khung pháp lý kỹ thuật quan trọng, giúp chuẩn hóa hoạt động khai thác đường sắt. Ảnh minh họa

Một trong những nội dung trọng tâm của quy chuẩn là quy định về điều kiện kỹ thuật của kết cấu hạ tầng phục vụ khai thác. Các hạng mục như đường ray, tà vẹt, nền đường, cầu, hầm, hệ thống thông tin tín hiệu phải được kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ và duy trì trong giới hạn kỹ thuật cho phép. Quy chuẩn đặt ra yêu cầu cụ thể về khả năng chịu tải, độ ổn định, độ bằng phẳng của đường ray cũng như tiêu chuẩn an toàn của các công trình phụ trợ. Điều này nhằm bảo đảm tàu vận hành ổn định, hạn chế rung lắc, giảm nguy cơ sự cố kỹ thuật.

Bên cạnh hạ tầng, quy chuẩn cũng quy định chặt chẽ về tổ chức vận hành chạy tàu. Công tác lập biểu đồ chạy tàu phải bảo đảm khoảng cách an toàn giữa các đoàn tàu, phù hợp với năng lực thông qua của tuyến. Hệ thống tín hiệu điều khiển giao thông đường sắt phải hoạt động chính xác, đồng bộ và có phương án dự phòng khi xảy ra sự cố. Nhân sự tham gia điều hành chạy tàu phải được đào tạo, cấp chứng chỉ phù hợp với vị trí đảm nhiệm.

Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm an toàn tại các điểm giao cắt giữa đường sắt và đường bộ. Quy chuẩn yêu cầu lắp đặt đầy đủ hệ thống cảnh báo, rào chắn, biển báo theo đúng quy định. Đối với các vị trí có nguy cơ cao, cần có giải pháp kỹ thuật bổ sung như cầu vượt, hầm chui hoặc tổ chức trực gác. Việc này nhằm giảm thiểu tai nạn, bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân.

Quy chuẩn cũng đề cập đến công tác kiểm tra, giám sát và bảo trì trong quá trình khai thác. Đơn vị quản lý phải xây dựng kế hoạch bảo trì định kỳ, kiểm tra đột xuất khi có dấu hiệu bất thường. Hồ sơ theo dõi tình trạng kỹ thuật phải được lưu trữ đầy đủ, phục vụ công tác đánh giá và xử lý sự cố. Khi phát hiện hư hỏng vượt quá giới hạn cho phép, phải có biện pháp khắc phục kịp thời, thậm chí tạm dừng khai thác để bảo đảm an toàn.

Ngoài ra, QCVN 22:2025/BXD còn nhấn mạnh yêu cầu về bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn cứu hộ trong khai thác đường sắt. Các nhà ga, khu kỹ thuật, kho bãi phải được trang bị phương tiện, thiết bị phù hợp; xây dựng phương án ứng phó khẩn cấp; tổ chức diễn tập định kỳ. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh lưu lượng hành khách và hàng hóa ngày càng lớn.

Có thể thấy, QCVN 22:2025/BXD đóng vai trò là khung pháp lý kỹ thuật quan trọng, giúp chuẩn hóa hoạt động khai thác đường sắt theo hướng an toàn, hiện đại và bền vững. Việc tuân thủ nghiêm túc các yêu cầu của quy chuẩn không chỉ giảm thiểu rủi ro tai nạn mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành đường sắt, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới.

 An Dương