TCVN 14499-3-1:2025 hoạch định và đánh giá tính năng hệ thống lưu trữ điện năng

Trong những năm gần đây, sự phát triển mạnh mẽ của năng lượng tái tạo và hệ thống điện thông minh đã thúc đẩy nhu cầu về các giải pháp lưu trữ điện năng trở thành một trụ cột quan trọng của cơ sở hạ tầng điện hiện đại. Pin lưu trữ, ắc quy và các hệ thống lưu trữ điện năng (Energy Storage Systems – ESS) ngày càng được ứng dụng rộng rãi trong lưới điện phân tán, trạm sạc xe điện, dự án năng lượng mặt trời hay gió, và các hệ thống hỗ trợ cân bằng tải. Tuy nhiên, triển khai các hệ thống lưu trữ điện năng phức tạp đặt ra thách thức lớn về định hướng thiết kế, hoạch định quy mô và đánh giá hiệu suất hoạt động một cách chuẩn hóa và có thể so sánh giữa các dự án và đơn vị khác nhau.

Trước đây, ở Việt Nam và nhiều thị trường mới phát triển, việc hoạch định và đánh giá tính năng của hệ thống lưu trữ điện năng thường được thực hiện theo các phương pháp nội bộ, hoặc các tài liệu tham khảo chưa thống nhất, dẫn tới kết quả đánh giá không đồng nhất, khó so sánh và khó đáp ứng yêu cầu kỹ thuật quốc tế. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới độ tin cậy kỹ thuật của hệ thống ESS khi vận hành trên lưới điện mà còn gây khó khăn cho các nhà đầu tư, nhà sản xuất thiết bị và cơ quan quản lý trong việc kiểm soát kỹ thuật chất lượng và chứng nhận phù hợp. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển dịch năng lượng sạch và hội nhập kỹ thuật quốc tế, việc xây dựng những tiêu chuẩn kỹ thuật chung cho ESS là hết sức cần thiết.

Xuất phát từ nhu cầu này, Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 14499-3-1:2025 đã được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố, nhằm cung cấp các quy định kỹ thuật chung về hoạch định và đánh giá tính năng của hệ thống lưu trữ điện năng. Tiêu chuẩn này tương đương với IEC/TS 62933-3-1:2018 – một tài liệu kỹ thuật của Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế, và là một phần trong loạt tiêu chuẩn TCVN 14499 về hệ thống lưu trữ điện năng, bao gồm các phần từ từ vựng, thông số kỹ thuật, đến thử nghiệm và đánh giá tính năng.

TCVN 14499-3-1:2025 tập trung vào các nguyên tắc hoạch định hệ thống ESS trước khi thiết kế và lắp đặt, đồng thời đề ra phương pháp đánh giá hiệu suất hoạt động trong quá trình vận hành kết nối với lưới điện. Tiêu chuẩn này áp dụng cho cả các hệ thống được lắp đặt trong nhà và ngoài trời, giúp xác định rõ các chức năng cần thiết của ESS, các hạng mục kiểm tra và phương pháp đánh giá phù hợp với từng loại ứng dụng cụ thể như cân bằng tải, lưu trữ năng lượng tái tạo hay cung cấp dự phòng.

Một trong những điểm nhấn của tiêu chuẩn là việc xác định yêu cầu về giám sát và thu thập dữ liệu vận hành của hệ thống ESS. Điều này giúp đảm bảo rằng các thông số như công suất tác dụng, công suất phản kháng, mức tiêu hao năng lượng và các biến động điện áp, dòng điện được ghi nhận một cách chính xác, tạo tiền đề để đánh giá tính hiệu quả và độ tin cậy của hệ thống trong vận hành thực tế.

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu về trao đổi thông tin và các khả năng điều khiển của hệ thống ESS với các thành phần khác trong lưới điện. Việc này đảm bảo rằng ESS không chỉ hoạt động độc lập mà còn tương thích và phối hợp hiệu quả với các thiết bị, hệ thống điều khiển trung tâm, và các tiêu chuẩn giao tiếp kỹ thuật, tạo điều kiện thuận lợi cho tích hợp ESS vào các kiến trúc lưới điện phức tạp.

TCVN 14499-3-1:2025 cũng khuyến khích xem xét tiêu chuẩn và quy định địa phương trong quá trình thiết kế, bao gồm các yêu cầu về môi trường, phát xạ và an toàn, để đảm bảo ESS vận hành ổn định và tuân thủ các quy định kỹ thuật khác có liên quan.

Với các nội dung trên, có thể tổng kết những yêu cầu chung mà TCVN 14499-3-1:2025 quy định như sau: hệ thống ESS cần được hoạch định dựa trên yêu cầu vận hành và kết nối lưới điện cụ thể; phải có các giải pháp giám sát và thu thập dữ liệu vận hành đầy đủ; cần quy định rõ các chức năng điều khiển và trao đổi thông tin phù hợp với môi trường kỹ thuật của từng ứng dụng; và cuối cùng, các yếu tố an toàn – môi trường – phát xạ cần được tích hợp trong quá trình đánh giá và kiểm định hệ thống trước khi đưa vào vận hành.

Việc áp dụng thống nhất TCVN 14499-3-1:2025 trong thiết kế, triển khai và vận hành ESS tại Việt Nam không chỉ tạo cơ sở kỹ thuật để đánh giá khách quan hiệu suất của các hệ thống lưu trữ điện năng, mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành công nghiệp năng lượng, thúc đẩy phát triển bền vững và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn chuyển dịch sang nguồn tái tạo.

An Dương