Sở hữu trí tuệ: Tháo gỡ tồn tại, tạo nền tảng vững chắc cho nhiệm vụ 2026

Bảo hộ sở hữu trí tuệ đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Ảnh minh họa.

1. Kết quả hoạt động nổi bật

1.1. Hoạt động/sự kiện nổi bật

Tổ chức thành công chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới và Ngày KH&CN Việt Nam.

Tích cực tham gia đàm phán nội dung SHTT trong các Hiệp định thương mại tự do (FTA) quan trọng như ASEAN - Canada, EFTA.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ đã được Quốc hội khóa XV thông qua tại kỳ họp thứ 10 ngày 10/12/2025.

1.2. Số liệu phát triển ngành

Năm 2025, hơn 163 nghìn đơn đăng ký quyền sở hữu công nghiệp được nộp (tăng trên 7,3% so với năm 2024); hơn 249 nghìn đơn đã được xử lý (tăng 74,4% so với năm 2024), cơ bản giải quyết dứt điểm lượng tồn đọng kéo dài nhiều năm, phản ánh rõ nét sự gia tăng hoạt động sáng tạo trong xã hội, tạo bước ngoặt về hiệu quả bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Năm 2025, hoạt động dịch vụ sở hữu trí tuệ (SHTT) tiếp tục được duy trì và củng cố hệ thống đại diện, giám định:

Về phát triển mạng lưới dịch vụ: Đã cấp mới Giấy chứng nhận cho 63 tổ chức đại diện sở hữu công nghiệp và cấp Chứng chỉ hành nghề cho 32 cá nhân, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về đăng ký bảo hộ quyền SHTT. (Trong năm 2025 không phát sinh tổ chức giám định sở hữu công nghiệp mới).

Về hoạt động giám định: Đã tiếp nhận và xử lý 838 hồ sơ giám định các loại theo yêu cầu/trưng cầu của các tổ chức, cá nhân, trong đó có 133 hồ sơ trưng cầu giám định của các cơ quan thực thi quyền sở hữu trí tuệ (quản lý thị trường, hải quan, công an...) và 705 hồ sơ yêu cầu giám định của các doanh nghiệp/tổ chức/cá nhân khác (giảm 6,5% so với cùng kỳ năm 2024), nguyên nhân chủ yếu là do quá trình sắp xếp, sáp nhập, hợp nhất đơn vị hành chính, cơ quan, tổ chức và việc các cơ quan chức năng tập trung đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về sở hữu trí tuệ đã góp phần giảm bớt số lượng hồ sơ giám định.

1.3. Kết quả công tác chỉ đạo điều hành

Năm 2025, Bộ KH&CN đã tập trung chỉ đạo quyết liệt công tác quản lý nhà nước về SHTT, từ việc hoạch định chiến lược dài hạn, hội nhập quốc tế đến việc giải quyết các vấn đề tồn đọng trong xử lý đơn, cụ thể như sau:

Về hoạch định chiến lược và triển khai các chỉ đạo của Chính phủ:

Thực hiện nhiệm vụ được giao trong Chương trình công tác năm 2025 của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 65/2023/NĐ-CP, Bộ KH&CN đã có công văn gửi các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức liên quan đề nghị báo cáo tổng kết thi hành Nghị định và ban hành Quyết định số 3781/QĐ-BKHCN ngày 18/11/2025 thành lập Tổ soạn thảo xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 65/2023/NĐ-CP. Dự kiến Nghị định sẽ được ban hành và có hiệu lực trong Quý I năm 2026.

Liên quan đến nhiêm vụ xây dựng Đề án đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới, thực hiện Nghị quyết số 42-NQ-ĐU ngày 25/9/2025 của Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ về các chủ trương, định hướng xây dựng Đề án và trên cơ sở các ý kiến góp ý của các cơ quan, tổ chức, cá nhân về khung Đề án với các nội dung cốt lõi, Bộ KH&CN đã có Công văn số 550/BKHCN-SHTT ngày 01/10/2025 và Công văn số 5930/BKHCN-SHTT ngày 22/10/2025 báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ về Đề án. Ngày 10/11/2025, Đảng ủy Bộ KH&CN đã có Tờ trình số 165/TTr-ĐU trình Đảng ủy Chính phủ về việc ban hành Kết luận của Bộ Chính trị về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác SHTT trong tình hình mới, phù hợp với tình hình phức tạp của thế giới.

Thực hiện các nhiệm vụ được giao để triển khai Nghị quyết số 57 NQ/TW, trong lĩnh vực SHTT, Bộ KH&CN đã thực hiện theo dõi các chỉ số mục tiêu về sáng chế, đôn đốc bộ, ngành, địa phương báo cáo kết quả thực hiện các chỉ số mục tiêu về sáng chế theo Nghị quyết số 57-NQ/TW; rà soát số liệu, nghiên cứu các phương pháp tính toán tỷ lệ thương mại hóa sáng chế và xây dựng nội dung và tiến hành khảo sát các chủ sở hữu sáng chế; hướng dẫn, hỗ trợ bảo hộ quyền SHTT cho các sáng kiến, góp ý dự thảo Quy chế xây dựng, quản lý, vận hành và xử lý sáng kiến trên Cổng sáng kiến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số do Quỹ Nafosted quản lý (https://sangkien.gov.vn/) và cử cán bộ đầu mối phối hợp; xây dựng các báo cáo nghiên cứu, cung cấp thông tin theo yêu cầu của Ban chỉ đạo Nghị quyết.

Đồng thời, trong năm 2025, Bộ KH&CN đã hoàn tất nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng tài liệu hướng dẫn định giá tài sản trí tuệ. Tài liệu này sẽ được sử dụng để trao đổi với Bộ Tài chính khi có yêu cầu phối hợp thực hiện nhiệm vụ về định giá tài sản trí tuệ. Đồng thời xây dựng báo cáo nghiên cứu, đề xuất chính sách hỗ trợ định giá tài sản trí tuệ và khuyến khích doanh nghiệp đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ ở nước ngoài.

Về hội nhập và hợp tác quốc tế về SHTT:

Công tác hội nhập và hợp tác quốc tế về SHTT được triển khai tích cực và đạt nhiều kết quả quan trọng. Bộ KH&CN đã chủ động phối hợp chặt chẽ với các đối tác quốc tế để đề xuất, triển khai hiệu quả các hoạt động hợp tác theo kế hoạch được phê duyệt. Nhiều nhiệm vụ đối ngoại trọng tâm được thực hiện nổi bật như tổ chức đoàn công tác tham dự Đại hội đồng WIPO 2025, chuẩn bị và triển khai các nội dung liên quan đến chuyến thăm Việt Nam của Tổng Giám đốc WIPO, nghiên cứu và đề xuất lập trường của Việt Nam trong bầu cử Tổng Giám đốc WIPO nhiệm kỳ 2026 - 2032. Tham mưu xây dựng Chương trình hành động ASEAN về SHTT giai đoạn 2026 - 2030, nội dung Văn kiện nâng cấp Hiệp định khung ASEAN về hợp tác SHTT; tổ chức ký kết thỏa thuận/kế hoạch hợp tác với WIPO, Hàn Quốc; duy trì hiệu quả Bản tin SHTT quốc tế hằng tháng phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và tham vấn chuyên môn trong lĩnh vực SHTT; phối hợp với các đối tác WIPO, Pháp, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản và các đối tác khác tổ chức nhiều hội thảo/đào tạo nâng cao năng lực, trong đó tiêu biểu là hội thảo giáo dục về SHTT ASEAN và chuỗi hội thảo xây dựng bản đồ sáng chế.

Về công tác nghiên cứu, đào tạo và hỗ trợ, tư vấn:

Năm 2025, công tác đào tạo, tập huấn, tuyên truyền và phố biến kiến thức về SHTT được triển khai một cách tích cực, phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức, phần nào đáp ứng được nhu cầu của hệ thống và xã hội, góp phần quan trọng trong việc tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao về SHTT. Cơ quan chuyên môn về SHTT là Cục SHTT đã tổ chức thành công nhiều hội thảo, hội nghị, sự kiện quan trọng như: Tọa đàm về định giá tài sản trí tuệ (16/7/2025), Hội thảo Thương mại hóa sáng chế (6/8/2025), chuỗi sự kiện đón Tổng Giám đốc tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) sang thăm và làm việc tại Việt Nam (25-26/9/2025). Phối hợp với các địa phương, đơn vị tổ chức gần 40 lượt lớp tập huấn về SHTT cho các nhóm chủ thể khác nhau.

Công tác phát triển tài sản trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội được quan tâm thông qua việc xây dựng, đề xuất các cơ chế chính sách thúc đẩy phát triển tài sản trí tuệ trong các Chương trình hành động của Bộ KH&CN thực hiện các Nghị quyết của Đảng và Nhà nước; hoạt động tư vấn, hỗ trợ được tiến hành tích cực và thường xuyên thông qua việc tham mưu, xử lý nhiều công văn góp ý, hướng dẫn, cung cấp ý kiến chuyên môn, trả lời tư vấn cho các cơ quan, tổ chức, địa phương có yêu cầu; thực hiện vai trò đầu mối triển khai các nội dung thuộc Nghị quyết số 57-NQ/TW; chủ trì tư vấn, hướng dẫn các đề xuất, yêu cầu trên Cổng Thông tin điện tử sản phẩm, giải pháp khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Bộ.

Trong năm 2025 Bộ đã hỗ trợ xây dựng, quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu chứng nhận, nhãn hiệu tập thể cho các sản phẩm, dịch vụ chủ lực, đặc thù của địa phương và sản phẩm gắn với chương trình OCOP tỉnh thông qua các nhiệm vụ KH-CN cấp tỉnh, cấp bộ.

Về công tác thông tin sở hữu công nghiệp:

Bên cạnh các hoạt động thường xuyên về thông tin sở hữu công nghiệp, các nội dung sửa đổi, bổ sung của Bảng phân loại quốc tế về sáng chế (theo Thoả ước Strasbourg) và Bảng phân loại quốc tế về nhãn hiệu (theo thỏa ước Nice) do WIPO đã được dịch và công bố để áp dụng tại Việt Nam (dự kiến bắt đầu áp dụng từ 01/01/2026).

2. Khó khăn, vướng mắc/tồn tại, nguyên nhân và giải pháp

2.1. Khó khăn, vướng mắc/tồn tại

Tiến độ xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật, bao gồm Luật SHTT sửa đổi, bổ sung, Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 65/2025/NĐ-CP và triển khai các dự án đầu tư công,... còn chậm so với kế hoạch đề ra.

Số lượng đơn ngày càng nhiều; độ phức tạp của việc xử lý đơn ngày càng cao; nhiều vụ việc khiếu nại phức tạp kéo dài;...

Cơ chế tài chính của Cục theo Quyết định số 06/2017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã bị bãi bỏ, gây nhiều khó khăn cho công tác tài chính đặc thù của Cục.

Nguồn lực chưa được bố trí kịp thời.

Khối lượng công việc tăng cao, có khả năng dẫn đến sai sót về chuyên môn, làm tăng lượng đơn khiếu nại.

2.2. Nguyên nhân và giải pháp

Cơ chế tài chính không được bảo đảm ổn định; kế hoạch, dự toán ngân sách nhà nước được giao chậm và không bảo đảm đủ kinh phí hoạt động; chưa được phân cấp thẩm quyền mua sắm hàng hóa, dịch vụ theo quy định;

Việc chi trả tiền lương, thu nhập chưa gắn với khối lượng công việc được giao; chưa có cơ chế để khuyến khích các cán bộ nâng cao năng suất, chất lượng công việc;

Thiếu nhân lực; số cán bộ nghỉ hưu, chuyển việc nhiều, nhưng không được tuyển dụng bổ sung kịp thời;

Cơ sở vật chất, điều kiện làm việc xuống cấp, máy móc cũ và không đồng bộ; vật tư, văn phòng phẩm chưa được cung cấp đầy đủ, kịp thời để phục vụ công việc.

3. Bài học kinh nghiệm

Để đảm bảo hoạt động, Cục SHTT với vai trò là cơ quan quản lý Nhà nước về SHTT cần được giao kinh phí kịp thời đáp ứng yêu cầu công việc của Cục;

Các đơn vị thuộc Bộ hướng dẫn cơ chế tài chính của Cục thay thế Quyết định số 06/2017/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đáp ứng nhu cầu tài chính đặc thù của Cục và phù hợp với thông lệ của hoạt động của các cơ quan sở hữu trí tuệ trên thế giới.

Tăng cường đầu tư nguồn lực cho Cục SHTT để đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của người dân và doanh nghiệp về đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (SHCN). Trước mắt, tập trung đầu tư các dự án công nghệ thông tin trọng điểm, nhằm giải quyết đơn SHCN toàn trình trên môi trường điện tử.

4. Nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

Mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể:

Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện và thực hiện các thủ tục để ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 65/2023/NĐ-CP.

Tiếp tục hoàn thiện Đề án đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ phục vụ phát triển kinh tế - xã hội trong tình hình mới; thực hiện các nhiệm vụ được giao để triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW.

Hoàn thành việc xây dựng các Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 23/2023/TT-BKHCN và Thông tư số 03/2021/TT-BKHCN; rà soát để sửa đổi hoặc xây dựng mới các Quy chế thẩm định đơn SHCN theo hướng tối ưu hóa quy trình, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong công tác xử lý đơn.

Nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu:

Đảm bảo không để tình trạng nợ đọng đơn SHCN tái diễn, quyết tâm đẩy mạnh công tác thực thi bảo vệ và khai thác quyền SHTT.

Chủ động rà soát cắt giảm đơn giản hóa các TTHC; xây dựng TTHC nội bộ; tổ chức, triển khai Bộ phận Một cửa theo đúng quy định.

Tiếp tục phối hợp với các địa phương trong giải quyết TTHC được phân quyền, phân cấp; nghiên cứu và trình Lãnh đạo Bộ phương án sửa đổi, bổ sung các TTHC được phân quyền, phân cấp cho địa phương.

Chủ động rà soát quy trình nội bộ và phối hợp với các đơn vị tích cực tham gia vào công tác Chuyển đổi số, Đề án 06; Đẩy mạnh ứng dụng CNTT và chuyển đổi số trong các hoạt động của Cục. Hoàn thành triển khai Dự án Hiện đại hóa Hệ thống CNTT, phần mềm tra cứu phục vụ thẩm định đơn; tổ chức mua sắm mới trang thiết bị và vận hành ổn định hạ tầng CNTT (trang thiết bị, phần cứng, phần mềm ứng dụng) nhằm đảm bảo yêu cầu công việc của Cục.

Xây dựng kế hoạch và dự toán ngân sách năm 2026 kịp thời đáp ứng yêu cầu công việc của Cục; tổ chức xây dựng cơ chế tài chính của Cục và các đơn vị sự nghiệp thuộc Cục; tổ chức xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật cho công tác thẩm định đơn SHCN.

Tăng cường QLNN về công tác phát triển tài sản trí tuệ; triển khai có hiệu quả các nhiệm vụ trong Chiến lược SHTT, Chương trình Phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 và Kế hoạch phối hợp hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý ra nước ngoài và các Chương trình quốc gia khác.

Thanh Tùng