Sớm ban hành quy chuẩn tem xác thực điện tử để chống hàng giả, bảo vệ sở hữu trí tuệ

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam kiến nghị sớm thí điểm truy xuất nguồn gốc hàng hóa bằng các công nghệ tiên tiến, đồng thời xây dựng đề án trình Chính phủ về cơ chế phát huy nguồn lực xã hội hóa cho hệ thống cơ sở dữ liệu quản lý lưu thông hàng hóa, đáp ứng mục tiêu chuyển đổi số quốc gia, tăng hiệu lực quản lý nhà nước và thúc đẩy giao thương quốc tế.

Trước đó, Viện đã phối hợp tổ chức diễn đàn về phát triển và ứng dụng công nghệ chiến lược cho chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc. Tại diễn đàn, các đại biểu thống nhất rằng truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu cấp thiết của thị trường mà còn là điều kiện cốt lõi để bảo đảm tính minh bạch, chất lượng hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Việc ứng dụng các công nghệ chiến lược như RFID, IoT, blockchain, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) được đánh giá là động lực quan trọng để hình thành hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc hiện đại, liên thông và an toàn. Để công nghệ phát huy hiệu quả trong thực tiễn, cần tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương; hoàn thiện khung pháp lý thống nhất; đồng thời thúc đẩy hợp tác công – tư nhằm hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận công nghệ, tối ưu chi phí triển khai và nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo.

Sớm ban hành quy chuẩn tem xác thực điện tử để ngăn chặn hàng giả, vi phạm sở hữu trí tuệ. Ảnh minh họa

Chuyển đổi số trong quản lý lưu thông hàng hóa cần sự đồng thuận trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia theo tinh thần Chỉ thị số 18/CT-TTg ngày 30/5/2023 của Thủ tướng Chính phủ về kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ thương mại điện tử, chống thất thu thuế và bảo đảm an ninh tiền tệ.

Việc áp dụng tem xác thực điện tử và chủ động thu thập dữ liệu lưu thông sẽ giúp định danh chủ thể sản xuất – kinh doanh, truy vết hàng hóa, xác thực giao thương và nhận diện vi phạm; qua đó bảo vệ người tiêu dùng, tạo lợi thế cho doanh nghiệp làm ăn chân chính và chống thất thu thuế hiệu quả hơn.

Song song với đó, cần chuẩn hóa hệ thống văn bản, tiêu chuẩn dữ liệu và cơ chế quản lý đối với các nhóm sản phẩm đang tồn tại khách quan, giúp doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp quy mô vừa và nhỏ, chủ động khai báo nguồn gốc, điều kiện lưu thông và xuất xứ hàng hóa, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và hướng tới thị trường minh bạch, lành mạnh.

Liên quan đến việc xây dựng quy chuẩn, thực hiện Quyết định số 4619/QĐ-BCA ngày 05/6/2025 của Bộ trưởng Bộ Công an phê duyệt danh mục nhiệm vụ xây dựng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, trong đó Cục Công nghiệp an ninh được giao chủ trì biên soạn quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tem xác thực điện tử (QCVN:2025/BCA).

Ông Phạm Văn Thọ – Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Chống giả Việt Nam (ACIV) nhận xét, khi công nghệ phát triển nhanh, hệ thống truy xuất và bảo vệ thương hiệu cũng cần được nâng cấp. Mã QR chỉ là bước khởi đầu, bởi thông tin trong mã vẫn mang tính tĩnh, dễ bị sao chép hoặc chỉnh sửa; do đó, người tiêu dùng dù quét ra đúng tên doanh nghiệp vẫn có thể truy cập vào website giả. Ông cho rằng chip RFID hoặc cảm biến điện tử khó bị làm giả hơn do dữ liệu được lưu trữ và xác thực trên nền tảng chuỗi khối (blockchain), không thể tẩy xóa, giúp truy vết toàn bộ hành trình của sản phẩm từ sản xuất, vận chuyển đến tiêu dùng.

An Dương (T/h)