TCVN 13906:2024 áp dụng cho xỉ thép làm vật liệu san lấp

Xỉ thép là sản phẩm phụ phát sinh trong quá trình luyện thép, chứa các hợp chất chủ yếu của canxi, silic, sắt, nhôm, magiê và mangan. Tùy thuộc công nghệ luyện thép, xỉ có thể phát sinh từ các loại lò khác nhau. Nếu được xử lý phù hợp, vật liệu này có thể được sử dụng trong san lấp các công trình xây dựng dân dụng, công nghiệp và hạ tầng.

Việc tận dụng xỉ thép góp phần mở rộng nguồn vật liệu phục vụ xây dựng, đồng thời tạo thêm hướng sử dụng phụ phẩm từ hoạt động luyện kim. Tuy nhiên, không phải xỉ thép phát sinh từ sản xuất đều có thể đưa trực tiếp vào công trình. Chất lượng vật liệu, độ ổn định trong quá trình sử dụng và nguy cơ tác động đến môi trường là những vấn đề cần được xem xét trước khi đưa vào san lấp. Để có cơ sở kiểm soát, tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13906:2024 về xỉ thép làm vật liệu san lấp được công bố theo Quyết định số 162/QĐ-BKHCN ngày 23/2/2024. 

Xỉ thép làm vật liệu san lấp nên đáp ứng tiêu chuẩn. Ảnh minh họa

TCVN 13906:2024 áp dụng đối với xỉ thép dùng làm vật liệu san lấp cho công trình dân dụng, công nghiệp và hạ tầng. Tiêu chuẩn xác định xỉ thép dùng cho mục đích này là vật liệu đã được gia công về cỡ hạt, xử lý tách từ và đáp ứng yêu cầu về độ ổn định. Đây là cơ sở để phân biệt xỉ thép đã qua xử lý, đáp ứng điều kiện sử dụng với phụ phẩm chưa được kiểm soát chất lượng.

Một nội dung đáng chú ý của TCVN 13906:2024 là yêu cầu kiểm soát chất lượng nước chiết từ xỉ thép. Theo tiêu chuẩn, nước chiết phải phù hợp với QCVN 09:2023/BTNMT. Yêu cầu này nhằm kiểm soát đặc tính của vật liệu thông qua nước thu được trong quá trình thử nghiệm, qua đó góp phần xem xét nguy cơ ảnh hưởng đến môi trường khi sử dụng xỉ thép làm vật liệu san lấp.

Bên cạnh đó, xỉ thép phải đáp ứng yêu cầu về chỉ số hoạt độ phóng xạ an toàn. Đối với những công trình kín như nhà ở, nhà kho xây dựng trên khu vực san lấp, tiêu chuẩn lưu ý cần xem xét nồng độ khí radon trong không khí tại hiện trường nếu có điều kiện bất lợi dẫn đến tích tụ khí. Điều này cho thấy việc đánh giá vật liệu không chỉ dừng ở đặc tính cơ học mà còn cần quan tâm đến điều kiện sử dụng thực tế và yếu tố an toàn đối với công trình.

Tiêu chuẩn cũng đặt ra yêu cầu đối với đặc tính vật liệu sau xử lý, trong đó có độ ổn định thể tích, kích thước hạt và hàm lượng sắt kim loại. Những yếu tố này cần được kiểm soát để hạn chế nguy cơ vật liệu biến đổi trong quá trình sử dụng, ảnh hưởng đến chất lượng nền san lấp hoặc yêu cầu kỹ thuật của công trình.

Để bảo đảm kết quả đánh giá có tính đại diện, TCVN 13906:2024 quy định việc phân lô, lấy mẫu và kiểm tra chất lượng. Mẫu phải được lấy ngẫu nhiên tại các vị trí khác nhau trong lô, sau đó trộn đều để tạo mẫu đại diện phục vụ thử nghiệm. Việc kiểm tra không chỉ dựa vào quan sát bên ngoài mà cần thực hiện theo các phương pháp được tiêu chuẩn viện dẫn.

Đáng chú ý, việc giám sát xỉ thép cần được thực hiện xuyên suốt từ cơ sở phát sinh, vận chuyển, lưu giữ, xử lý vật liệu đến quá trình xây dựng và sử dụng. Cách tiếp cận này giúp kiểm soát chất lượng trong toàn bộ chuỗi, hạn chế tình trạng vật liệu không đáp ứng yêu cầu bị đưa vào công trình mà không được đánh giá đầy đủ.

TCVN 13906:2024 vì vậy cung cấp cơ sở để các tổ chức, cá nhân liên quan kiểm soát chất lượng xỉ thép khi sử dụng làm vật liệu san lấp. Việc tuân thủ các yêu cầu của tiêu chuẩn, kết hợp giám sát môi trường và kiểm tra phù hợp với điều kiện thực tế, là yếu tố quan trọng để khai thác nguồn phụ phẩm này theo hướng an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm.

An Dương